Duhet të theksohet se pa gjuhëne Kur’anit jo vetëm që nuk do kishte dijeni të plotë lidhur me religjionet botërore, por kjo e fundit në një mënyrë është edhe antitezë e dy të parave. Ajo, jo vetëm që është krijuar disa shekuj më vonë se religjioni konfuçian, budist, hebraik, i krishterë, ortodoks etj., në formë të përsosur dhe përfundimtare, por gjithashtu, duke u nisur nga dëshmitë dhe faktet arkeologjike dhe historike se shumë fise ose popuj si hebraik po ashtu edhe të krishterë dhe budistë kanë kaluar tërësisht në religjionin për të cilin është fjala (Islamin)...

PROBLEMI I GJUHËS NË FILOZOFINË – TEOLOGJINË E VJETËR ARABE
Të vërtetën dhe shkencën duhet kërkuar, nëse ka nevojë, edhe në Kinë.
Profeti Muhamed.

FILEET E GJUHËS ARABE
Të gjitha shtete e ndryshme Islame, kanë diç të përbashkët, diç unike, diç që i lidh ndërmjet tyre, diç që e përbën strumbullarin, boshtin qendror dhe kryesor, që e përbën bërthamën e gjuhës kombëtare, shtetërore dhe të fesë apo religjionit e që është Gjuha e Kur’anit.
Duhet të theksohet se pa gjuhëne Kur’anit jo vetëm që nuk do kishte dijeni të plotë lidhur me religjionet botërore, por kjo e fundit në një mënyrë është edhe antitezë e dy të parave. Ajo, jo vetëm që është krijuar disa shekuj më vonë se religjioni konfuçian, budist, hebraik, i krishterë, ortodoks etj., në formë të përsosur dhe përfundimtare, por gjithashtu, duke u nisur nga dëshmitë dhe faktet arkeologjike dhe historike se shumë fise ose popuj si hebraik po ashtu edhe të krishterë dhe budistë kanë kaluar tërësisht në religjionin për të cilin është fjala (Islamin). Në kushte, situata dhe rrethana të tilla pa dyshim si detyrë parësore e Mbretërisë Muhamedane është: jo vetëm që të shqyrtohet mundësia për përhapjen e beismit Islam, por edhe si të përhapet gjuha arabe.
Ti kërkosh fillet e kulturës së një populli apo gjenealogjinë (embrionin, zanafillën, burimin, formimin dhe zhvillimin) e një gjuhe siç do të thoshin popujt e Perëndimit të civilizuar dhe të demorkatizuar (relativisht), siç është në rastin tonë Arabia, do të thotë të gjendesh në një vend e në një kohë të Xhahilies ose në një terra incognita ose në një “vend të errët”. Siujdhesa Arabike, sipas të gjitha analizave që janë bërë në të gjitha gjuhët e kësaj familje (fenikase, babilonase, të cilët së pari janë quajtur akadë sipas qytetit Agada, asirase, të cilët gjithashtu më vonë janë quajtur haldej, hetitë, armejas, etiopian, hebrenj etj.) paraqet trungun e gjuhëve samite. Në lidhje me prejardhjen e gjuhës samite ekzistojnë disa hipoteza, prej të cilave më me rëndësi do t’i veçojmë këto:
1. Sipas një varianti, supozohet se fjala samit rrjedh prej emrit Sami, njërit prej nga katër djemtë e profetit Nuha;
2. Sipas një variant tjetër, supozohet se Afrika ka qenë bazë e formimit të gjuhëve të ashtuquajtura hamitosamite, të cilat më vonë janë bartur në Arabi;
3. Disa të tjerë mendojnë, mjerisht edhe sot, se gjuhët samite e kanë prejardhjen prej gjuhës hebraike etj.
Mirëpo, thënë përgjithësisht, në lidhje me djepin e formimit dhe zhvillimit të gjuhës samite ka qenë Nexhdi ose Jemeni.
Gjuha e vjetër arabe ndahet më dy bashkësi fisnore të një farefisi familjar më të gjërë. Zakonisht njëra bashkësi ka jetuar në jug, ndërsa tjetra në very, prandaj edhe historia e gjuhësisë me të drejtë i dallon dy variante, dy krahina apo dy dialekte rajonale, atë të jugut dhe atë të veriut.
PROBLEMI I GJUHËS SË VJETËR TË JUGUT ARAB
Në këtë pjesë të siujdhesës arabe kanë jetuar disa fise të disa bashkësive ose disa familje si kahtanët, jermenët, hadramenët, nubejenët, e më të rëndëishëm dhe më të njohur në tërë historinë e siujdhesës arabe pa dyshim me siguri dhe me meritë njihet mbretëria e familjes Sabejane. Sabejanët e kanë përdorur një formë më të vjetër të gjuhës samite, e cila gjuhë, sipas faketeve të verifikuara del se është e ngjashme me gjuhën etiopiane. Siç e tregojnë dokumentet e ndryshme arkeologjike dhe historike, alfabeti i sabejanëve i ka pasur 29 shkronja, alfabet ky i përbërë prej bashkëtingëlloreve. Gjuha akade, jugo-arabe dhe ajo etiopiane në një mënyrë paraqesin formën e vjetër të të folurit samit. Me rënien e kulturës jemene, ajo jugo-arabe formalisht u zhduk dhe u zëvendësua nga ajo very-arabe.
PROBLEM I GJUHËS SË VJETËR TË VERIUT ARAB
Gjuha e veriut arab ndahet në dy gjuhë kryesore si:
1. Gjuha enjohur nga kritika jo vetëm evropiane, por edhe më gjërë si e zhdukur ose e vdekur, nga vetë fakti se ajo gjuhë më nuk është përdorur;
2. Gjuha e mbetur ose e mbijetuar apo e gjallë.
Në lidhje me problemin e gjuhës së veriut arab, prof. Filip Hiti, përveç tjerash thotë: “Kujtesa e vetëdijes e këtyre dallimeve nacionale në mes të arabëve shprehet në gjenealogjinë tradicionale të tyre. Ata veten së pari e ndajnë në dy grupe: në të vdekur (e ka kuptimin e gjuhës së vdekur – baide), duke përfshirë Semudin, Ad – edhe njëra edhe tjetra palë është e njohur nga Kur’ani – Tasm dhe Xhedisi, dhe në të mbiejtuar (e ka kuptimin e gjuhës së mbetur, të mbijetuar, të gjallë – bakije)… Gjenealogët, prapë arabët rëndom i ndajnë na dy familje etnike: arabianët arab (aribe) dhe arabët e arabizuar (musia’ribe). Arabianët arab janë jemenët, të cilët prejadhjen e kanë prej kahtanëve (joktana prej Dhjatës së Vjetër), të cilët paraqesin fisin e banorëve të përhershëm. Arabët e arabizuar janë banorë të Hixhait, Nexhdit, nabatejët dhe palmirët, prejardhja e të cilëve rrjedh prej Adnanit – pasardhësit të Ismailit.
Duke u nisur nga përmbajtja dhe porosia kryesore dhe themelore e mendimit të përmendur të prof. Hitit, mundet të pohohet se si çdo gjuhë tjetër, si gjuha arabe, kanë jetuar gjuha hebraike, fenikase, asire, babilonase, haldeje, arameje, amarite, abisine etj. Në këto gjuhë ka diç të ngjashme ose të përbashkët, por gjithashtu ka diç që ato i dallon, diç specifike dhe karakteristike. Në rastin e gjuhës arabe, është konsonantizmi i theksuar. Në të shkruar (përveç rasteve të jashtëzakonshme) shënohen vetëm konsonantet, kurse vokalet rreth skeletit konsonantik përcaktohen më vonë, varësisht nga kuptimi dhe në bazë të rregullave gramatikore. Sa i përket shkrimit, arabët e huazuan atë në shekullin II ose III nga nabatejët dhe e thjeshtësuan pak duke ua përshtatur nevojave të veta.
“Gjuha e religjionit” ose “gjuha e civilizimit arab”, nuk ka pikur ose nuk ka ardhur nga qielli së bashku me religjionin, siç mendohet për Kur’anin. Sepse, si çdo gjuhë, edhe gjuha arabe ka historinë e vet. Me zbritjen e Kur’anit ajo ka marrë formën e një gjuhe aq të përsosur saqë sot është vështirë të gjendet një gjuhë që mund të krahasohet me të sin ë veçanti, në fonetikë, morfologji dhe sintaksë, po ashtu edhe në përgjithësi, në rrafshin e gramatikës gjuhësore. Prandaj, edhe pse është fakt i pamohueshëm se populli arab nuk e ka pasur siç është dëshmuar, gjuhën e vetë të shkruar disa shekuj para epokës sonë, siç e kanë pasur Kina, India, Greqia, etj., prapëseprapë jo vetëm që e ka ruajtur atë, por edhe e ka kultivuar dhe përsosur me anë të fjalorit shumë të pasur. Edhe pse në atë kohë nuk ka pasur gjuhë të shkruar, përkatësisht alfabetin e vet, populli arab gjuhën e ka nderuar dhe e ka zhvilluar nëpërmjet artit të poezisë.
Kriza e madhe që e përfshiu Arabinë dhe arabët e shek. VI, gati e kishin humbur besimin në perënditë e tyre. Në mënyrë mjeshtërore ditën të shfrytëzojnë situatën duke provuar të formojnë dhe të zhvillojnë një besim tjetër, një besim me anë të të cilit kishin mundur t’i shamngen besimit të vjetër pagan siç ishte bie fjala Hubal.
Kjo lëvizje me këso pretendimesh për bashkimin e të gjitha shtresave të popullit në një besim, në një fe të re, në një perëndi, përkatësisht në një besim monotheist ishte e njohur te populli arab me emrin Hanifa.
Termi ose fjala e përmendur Hanifa në Kur’an shfrytëzohet në mënyrë superprofesionale, duke e përmendur profetin Ibrahim apo rastin e Kurban Bajramit, si besimtarin e parë i cili ka besuar vetëm në një perëndi, përkatësisht vetëm në Allah i cili është i Gjithëmëshirshëm. Me këtë, fillon edhe epoka e periudha e Islamizmit që do të zhvillohet për tre shekuj, kurse fesë së Krishtere dhe feve të tjera jo Islame u janë dashur tri herë më shumë, pikërisht nëntë shekuj më tepër.

PROBLEMI I GJUHËS DHE I FILOZOFISË NË KUR’AN
Lidhur me fjalën, nocionin ose termin Kur’an mund të thuhet se ai “ka shumë emra dhe që të gjithë të japin të kuptosh rëndësinë dhe pozitën e lartë të tij dhe që në përgjithësi është libri më i famshëm qiellor dhe Zoti xh.sh atë e ka quajtur: El Kuranu, El Furkanu, El Tenzilu, Edh Dhikru, El Kitabu”. Mirëpo duke folur në kuptimin sa më të gjërë të fjalës, ajo që e bënë embrionin, strukturën e asaj që me një fjalë quhet Kur’an, ajo fjalë, përkatësisht fjala Kur’an, është fjalë burimore arabe dhe në gjuhën shqipe e ka kuptimin e fjalëve: të lexuarit në zë, të folurit në zë, tekst leximi në zë. Që të mund të vlerësohet, Kur’ani duhet të lexohet në original, përkatësisht në gjuhën arabe, në të cilën është shkruar. Në kohën e paraqitjes së tij, përkatësisht në kohën e shpalljes së Kur’anit nuk ka qenë e zbuluar letra dhe shtypshkronja. Ata pak njerëz që kanë ditur të shkruajnë e të lexojnë, Kur’anin e kanë shkruar në gjethe specifike ku nuk shlyheshin germat dhe shenjat, në lëvozhga të drurit të hurmës, në rrasa të holla guri, në eshtra të ndryshëm, në pergamen dhe në materiale të tjera që mund t’i shfrytëzonin për t’i shënuar fjalët e Zotit.
Kur’ani, kur të hapet fillon me fjalën Ikre, që në gjuhën shqipe e ka kuptimin e fjalëve: mëso, lexo, kërko, studio, hulumto, analizo, sintetizo etj., që d.m.th bëj çdo gjë që është në të mirë dhe në dobi të njeriut. Kur’ani ka gjithsejt 114 sure. Në Mekë si profet Muhamedit i kanë ardhur 93 sure ndërsa në Medine 23 sure të Kur’anit.
Kur është fjala për kaptinat e shpallura në Meke dhe Medine, është me rëndësi historike të theksohet dallimi në porosinë themelore dhe thelbore të tyre.
Suret e Medines janë shumë më të gjata dhe kanë një stil më të lehtë, më të rrjedhshëm dhe më të kuptueshëm. Ndërsa suret nga periudha e Mekës janë më të shkurta, por me plot emocione dhe si të tilla kanë fuqi eruptive. Prandaj stili dhe kuptimi i tyre është më konfuz, më i rëndë dhe më i ashpër. Megjithatë, kur është fjala te suret, si të Mekës ashtu edhe të Medinës duhet të theksohet në formë të imperativit kategorik se secila prej tyre paraqet tërësi në vete, përkatësisht vepër me vete. Prandaj edhe është e arsyeshme kur pohohet se Kur’ani paraqet një bibliotekë të tërë. Gjithashtu është e vërtetë se siç thuhet, nëse nuk besoni në Kur’an provoni së paku ta bëni vetë një kapitull:
“Dhe nëse dyshoni në atë se çka i keni shpallur robit tonë, bëne ju një kaptinë të ngjashme si ai (Kur’ani), madje thirrni edhe dëshmitarët tuaj, në vend të Allahut, nëse flisni të vërtetën”.
Në lidhje me Kur’anin, përveç analizave të shumta të llojllojshme dhe aspekteve të ndryshme janë marrë edhe me studimin rreth asaj se ai prej sa fjalëve, fjalive dhe germave përbëhet. Kur’ani ka 6247 ajete dhe nëse numrit të fjalëve të përmendura u shtohet edhe ‘bismilahi’ me të cilat fillon çdo kaptinë, atëherë Kur’ani do t’i ketë gjithsejt 6360 ajete ose fjali, 77934 fjalëve dhe 323621 shkronjave.
Në Kur’an funskionon Kodeksi Moral, duke e thënë këtë shkurt e qartë mbi jetën dhe fatin e njeriut, mbi perpsektivën dhe të ardhmen e tij, mbi shpërblimet dhe dënimet e tij etj. Po të mos ishte Kur’ani, gjuhën arabe sot do ta kishte gjetur i njëjti fat që e gjeti gjuhën e babilonasve, gjuhën e hetonasve, haldejasve, fenikasve etj., të cilat janë të shuara e janë harruar sikur të mos kishin ekzistuar fare.
Për rëndësinë, rolin, vlerën dhe meritën e Kur’anit flet vetë fakti se ai jo vetëm që është përkthyer në mbi 100 gjuhë, por se ai është në mesin e atyre veprave që lexohen e komentohen më së shumti në botë.
Sa herë të lexohet dhe rilexohet, Kur’ani është aktual, i pashtershëm, i pafund dhe gjithnjë tërheqës, sepse ai të nxit, të frymëzon, të bën kureshtar për t’i hetuar dhe zhvilluar fshehtësitë, thellësitë, lartësitë dhe gjërësitë më tërësore dhe më përmbajtësore të të gjithë atyre gjërave si natyrore, ashtu edhe shoqërore që janë në dobi të zhvillimit të njeriut nga aspekti ekonomik, politik, etik, kulturor, ideor etj. Mendimet në Kur’an, janë përherë aktuale, të tilla që gjithnjë dhe pandërprerë hapin shtigje të reja, me kuptime universal dhe multidimensional, sin ë raste të veçanta gjithashtu edhe në raste të përgjithshme. Me fjalë të tjera, Kur’ani edhe pse nuk është vepër filozofike, por religjioze, prapë se prap, dashur e pa dashur, duhet të theksohet se merret edhe me problemet e filozofisë, por kuptohet në kuadër të religjionit.


Marre nga: Filozofia e Gjuhes, prof. dr. Avni Presheva