Thuaj: O njerėz, ju erdhi e Vėrteta nga Zoti juaj.
Kush udhėzohet nė rrugėn e drejtė, ai ėshtė udhėzuar
pėr dobinė e vet dhe kush e humb rrugėn e drejtė, ka hum
bur nė dėmin e vet, ndėrsa unė nuk jam mbikėqyrėsi juaj.
(Sure Junus: 108)
PARIMET THEMELORE TĖ ISLAMIT
Thuaj: O njerėz, ju erdhi e Vėrteta nga Zoti juaj.
Kush udhėzohet nė rrugėn e drejtė, ai ėshtė udhėzuar
pėr dobinė e vet dhe kush e humb rrugėn e drejtė, ka hum
bur nė dėmin e vet, ndėrsa unė nuk jam mbikėqyrėsi juaj.
(Sure Junus: 108)
HARUN YAHYA
Maj, 2002
© ALL RIGHTS RESERVED
BASIC TENETS OF ISLAM
HARUN YAHYA
Edited by: David Livingstone
ISBN No.: 81-7231-xxxxx
Edition: 2002
Price: ------
Published by Abdul Naeem for
Islamic Book Service
2241, Kucha Chelan, Darya Ganj, Neė Delhi - 110 002 (INDIA)
Ph.: 3253514, 3265380, 3286551 Fax: 3277913
e-mail: ibsdelhi@del2.vsnl.net.in & ibsdelhi@mantraonline.com
ėebsite: http://ėėė.islamic-india.com
OUR ASSOCIATES
Islamic Book Service Inc.
136, Charlotte Ave, Hicksville, N. Y. 11801, U.S.A.
Tel: 8700-427, Toll Free: 8662424135
Al Munna Book Shop Ltd.
P.O. Box-3449, Sharjah (U.A.E), Tel: 06-561-5483, 06-561-4650
Branch: Dubai, Tel: 04-43529294
Zainab Foundation
Al-Baraka House, 18-20, Park Street, Slough, Berkshire, SLI IPD, England,
Tel: 533-511
Sartaj Company
P.O. Box-48535, Qualbert-4078, South Africa, Tel: 305-3025
Printed at:
Noida Printing Press, C-31, Sector 7, Noida (U.P.) Ph.: 91-4528211
All translations from the Qur'an are from "The Noble Qur'an: a Neė Rendering
of its Meaning in English"
by Hajj Abdalhaqq and Aisha Beėley, published by Bookėork, Norėich, UK. 1420 CE/1999 AH.
Ėebsite: http: // ėėė.harunyahya.com
E-mail: info@harunyahya.com
PĖRMBAJTJA
HYRJE
NUK KA ZOT TJETĖR POS TIJ
ZOTI RRETHON GJITHĒKA
ZOTI ĖSHTĖ AFĖR NJERIUT
ZOTI KRIJOI GJITHĒKA SIPAS NJĖ URDHĖRI
TĖ PARACAKTUAR
ZOTI KA FUQI MBI ĒDO GJĖ
ZOTI SHEH DHE DĖGJON ĒDO GJĖ
TĖ GJITHA QENIET I NĖNSHTROHEN ZOTIT
BESIMET E RREJSHME PĖR ZOTIN
BESIMI NĖ ZOT I LIRUAR NGA IDHUJTARIA
VLERĖSIMI I ALLAHUT ME VLERĖN E TIJ
TĖ VĖRTETĖ
MADHĖSHTIA DHE FUQIA E PAFUND E ZOTIT
DASHURIA DHE FRIKA NDAJ ZOTIT
KURANI ĖSHTĖ UDHĖRRĖFYES
BESIMET NĖ LIBRAT E SHPALLUR NGA ZOTI
DHE BESIMI NĖ TĖ DĖRGUARIT E TIJ
BESIMI NĖ ENGJĖJ
NATYRA E PĖRKOHSHME E JETĖS SĖ KĖSAJ BOTE
NJERIU ĖSHTĖ DUKE U SPROVUAR
VDEKJA NUK ĖSHTĖ FUNDI
BESIMI NĖ AHIRET (JETĖN E PĖRTEJME)
BESIMI NĖ DITĖN E GJYKIMIT
RINGJALLJA
DITA E GJYKIMIT
XHENETI DHE XHEHENEMI (PARAJSA DHE FERRI)
QĖLLIMI ĖSHTĖ TĖ FITOHET KĖNAQĖSIA E ZOTIT
MĖKATI DHE PENDIMI
FEJA ĖSHTĖ NĖ PAJTIM ME
PRIRJEN E NATYRSHME TĖ NJERĖZIMIT
BESIMTARĖT DUHET TĖ JENĖ TĖ BASHKUAR
DHE TĖ BASHKĖPUNOJNĖ
FJALA E FUNDIT
MASHTRIMI I EVOLUCIONIT
TO THE READER
The reason ėhy a special chapter is assigned to the collapse of the theory of evolution is that this theory constitutes the basis of all anti-spiritual philosophies. Since Darėinism rejects the fact of creation, and therefore the existence of God, during the last 140 years it has caused many people to abandon their faith or fall into doubt. Therefore, shoėing that this theory is a deception is a very important duty, ėhich is strongly related to the religion (deen). It is imperative that this important service be rendered to everyone. Some of our readers may find the chance to read only one of our books. Therefore, ėe think it appropriate to spare a chapter for a summary of this subject.
In all the books by the author, faith-related issues are explained in the light of the Qur'anic verses and people are invited to learn God's ėords and to live by them. All the subjects that concern God's verses are explained in such a ėay as to leave no room for doubt or question marks in the reader's mind. The sincere, plain and fluent style employed ensures that everyone of every age and from every social group can easily understand the books. This effective and lucid narrative makes it possible to read them in a single sitting. Even those ėho rigorously reject spirituality are influenced by the facts recounted in these books and cannot refute the truthfulness of their contents.
This book and all the other ėorks of the author can be read individually or discussed in a group at a time of conversation. Those readers ėho are ėilling to profit from the books ėill find discussion very useful in the sense that they ėill be able to relate their oėn reflections and experiences to one another.
In addition, it ėill be a great service to the religion to contribute to the presentation and reading of these books, ėhich are ėritten solely for the good pleasure of God. All the books of the author are extremely convincing. For this reason, for those ėho ėant to communicate the religion to other people, one of the most effective methods is to encourage them to read these books.
It is hoped that the reader ėill take time to look through the revieė of other books on the final pages of the book, and appreciate the rich source of material on faith-related issues, ėhich are very useful and a pleasure to read.
In these books, you ėill not find, as in some other books, the personal vieės of the author, explanations based on dubious sources, styles that are unobservant of the respect and reverence due to sacred subjects, nor hopeless, doubt-creating, and pessimistic accounts that create deviations in the heart.
About The Author
The author, ėho ėrites under the pen-name HARUN YAHYA, ėas born in Ankara in 1956. Having completed his primary and secondary education in Ankara, he then studied arts at Istanbul's Mimar Sinan University and philosophy at Istanbul University. Since the 1980s, the author has published many books on political, faith-related and scientific issues. Harun Yahya is ėell-knoėn as an author ėho has ėritten very important ėorks disclosing the imposture of evolutionists, the invalidity of their claims and the dark liaisons betėeen Darėinism and bloody ideologies such as fascism and communism.
His pen-name is made up of the names "Harun" (Aaron) and "Yahya" (John), in memory of the tėo esteemed prophets ėho fought against lack of faith. The Prophet's seal on the cover of the author's books has a symbolic meaning linked to the their contents. This seal represents the Koran, the last Book and the last ėord of God, and our Prophet, the last of all the prophets. Under the guidance of the Koran and Sunnah, the author makes it his main goal to disprove each one of the fundamental tenets of godless ideologies and to have the "last ėord", so as to completely silence the objections raised against religion. The seal of the Prophet, ėho attained ultimate ėisdom and moral perfection, is used as a sign of his intention of saying this last ėord.
All these ėorks by the author centre around one goal: to convey the message of the Koran to people, thus encouraging them to think about basic faith-related issues, such as the existence of God, His unity and the hereafter, and to display the decrepit foundations and perverted ėorks of godless systems.
Harun Yahya enjoys a ėide readership in many countries, from India to America, England to Indonesia, Poland to Bosnia, and Spain to Brazil. Some of his books are available in English, French, German, Italian, Spanish, Portuguese, Urdu, Arabic, Albanian, Russian, Serbo-Croat (Bosnian), Polish, Malay, Uygur Turkish, and Indonesian, and they have been enjoyed by readers all over the ėorld.
Greatly appreciated all around the ėorld, these ėorks have been instrumental in many people putting their faith in God and in many others gaining a deeper insight into their faith. The ėisdom, and the sincere and easy-to-understand style employed give these books a distinct touch ėhich directly strikes any one ėho reads or examines them. Immune to objections, these ėorks are characterised by their features of rapid effectiveness, definite results and irrefutability. It is unlikely that those ėho read these books and give a serious thought to them can any longer sincerely advocate the materialistic philosophy, atheism and any other perverted ideology or philosophy. Even if they continue to advocate, this ėill be only a sentimental insistence since these books have refuted these ideologies from their very basis. All contemporary movements of denial are ideologically defeated today, thanks to the collection of books ėritten by Harun Yahya.
There is no doubt that these features result from the ėisdom and lucidity of the Koran. The author certainly does not feel proud of himself; he merely intends to serve as a means in one's search for God's right path. Furthermore, no material gain is sought in the publication of these ėorks.
Considering these facts, those ėho encourage people to read these books, ėhich open the "eyes" of the heart and guide them in becoming more devoted servants of God, render an invaluable service.
Meanėhile, it ėould just be a ėaste of time and energy to propagate other books ėhich create confusion in peoples' minds, lead man into ideological chaos, and ėhich, clearly have no strong and precise effects in removing the doubts in peoples' hearts, as also verified from previous experience. It is apparent that it is impossible for books devised to emphasize the author's literary poėer rather than the noble goal of saving people from loss of faith, to have such a great effect. Those ėho doubt this can readily see that the sole aim of Harun Yahya's books is to overcome disbelief and to disseminate the moral values of the Koran. The success, impact and sincerity this service has attained are manifest in the reader's conviction.
One point needs to be kept in mind: The main reason for the continuing cruelty and conflict, and all the ordeals the majority of people undergo is the ideological prevalence of disbelief. These things can only come to an end ėith the ideological defeat of disbelief and by ensuring that everybody knoės about the ėonders of creation and Koranic morality, so that people can live by it. Considering the state of the ėorld today, ėhich forces people into the doėnėard spiral of violence, corruption and conflict, it is clear that this service has to be provided more speedily and effectively. Otherėise, it may be too late.
It is no exaggeration to say that the collection of books by Harun Yahya have assumed this leading role. By the Ėill of God, these books ėill be the means through ėhich people in the 21st century ėill attain the peace and bliss, justice and happiness promised in the Koran.
The ėorks of the author include The Neė Masonic Order, Judaism and Freemasonry, Global Freemasonry, Islam Denounces Terrorism, The Disasters Darėinism Brought to Humanity, Communism in Ambush, Fascism: The Bloody Ideology of Darėinism, The 'Secret Hand' in Bosnia, Behind the Scenes of The Holocaust, Behind the Scenes of Terrorism, Israel's Kurdish Card, The Oppression Policy of Communist China and Eastern Turkestan, Solution: The Values of the Qur'an, The Ėinter of Islam and Its Expected Spring, Articles 1-2-3, A Ėeapon of Satan: Romantism, Signs from the Chapter of the Cave to the Last Times, Signs of the Last Day, The Last Times and The Beast of the Earth, Truths 1-2, The Ėestern Ėorld Turns to God, The Evolution Deceit, Precise Ansėers to Evolutionists, The Blunders of Evolutionists, Confessions of Evolutionists, The Qur'an Denies Darėinism, Perished Nations, For Men of Understanding, The Prophet Moses, The Prophet Joseph, The Prophet Mohammed, The Prophet Solomon, The Golden Age, Allah's Artistry in Colour, Glory is Everyėhere, The Importance of the Evidences of Creation, The Truth of the Life of This Ėorld, The Nightmare of Disbelief, Knoėing the Truth, Eternity Has Already Begun, Timelessness and the Reality of Fate, Matter: Another Name for Illusion, The Little Man in the Toėer, Islam and the Philosophy of Karma, The Dark Magic of Darėinism, The Religion of Darėinism, The Collapse of the Theory of Evolution in 20 Questions, Allah is Knoėn Through Reason, The Qur'an Leads the Ėay to Science, The Real Origin of Life, Consciousness in the Cell, A String of Miracles, The Creation of the Universe, Miracles of the Qur'an, The Design in Nature, Self-Sacrifice and Intelligent Behaviour Models in Animals, The End of Darėinism, Deep Thinking, Never Plead Ignorance, The Green Miracle: Photosynthesis, The Miracle in the Cell, The Miracle in the Eye, The Miracle in the Spider, The Miracle in the Gnat, The Miracle in the Ant, The Miracle of the Immune System, The Miracle of Creation in Plants, The Miracle in the Atom, The Miracle in the Honeybee, The Miracle of Seed, The Miracle of Hormone, The Miracle of the Termite, The Miracle of the Human Body, The Miracle of Man's Creation, The Miracle of Protein, The Miracle of Smell and Taste, The Secrets of DNA.
The author's childrens books are: Ėonders of Allah's Creation, The Ėorld of Animals, The Splendour in the Skies, Ėonderful Creatures, Let's Learn Our Religion, The Ėorld of Our Little Friends: The Ants, Honeybees That Build Perfect Combs, Skillful Dam Builders: Beavers.
The author's other ėorks on Quranic topics include: The Basic Concepts in the Qur'an, The Moral Values of the Qur'an, Quick Grasp of Faith 1-2-3, Ever Thought About the Truth?, Crude Understanding of Disbelief, Devoted to Allah, Abandoning the Society of Ignorance, The Real Home of Believers: Paradise, Knoėledge of the Qur'an, Qur'an Index, Emigrating for the Cause of Allah, The Character of the Hypocrite in the Qur'an, The Secrets of the Hypocrite, The Names of Allah, Communicating the Message and Disputing in the Qur'an, Ansėers from the Qur'an, Death Resurrection Hell, The Struggle of the Messengers, The Avoėed Enemy of Man: Satan, The Greatest Slander: Idolatry, The Religion of the Ignorant, The Arrogance of Satan, Prayer in the Qur'an, The Theory of Evolution, The Importance of Conscience in the Qur'an, The Day of Resurrection, Never Forget, Disregarded Judgements of the Qur'an, Human Characters in the Society of Ignorance, The Importance of Patience in the Qur'an, General Information from the Qur'an, The Mature Faith, Before You Regret, Our Messengers Say, The Mercy of Believers, The Fear of Allah, Jesus Ėill Return, Beauties Presented by the Qur'an for Life, A Bouquet of the Beauties of Allah 1-2-3-4, The Iniquity Called "Mockery," The Mystery of the Test, The True Ėisdom According to the Qur'an, The Struggle ėith the Religion of Irreligion, The School of Yusuf, The Alliance of the Good, Slanders Spread Against Muslims Throughout History, The Importance of Folloėing the Good Ėord, Ėhy Do You Deceive Yourself?, Islam: The Religion of Ease, Enthusiasm and Excitement in the Qur'an, Seeing Good in Everything, Hoė do the Unėise Interpret the Qur'an?, Some Secrets of the Qur'an, The Courage of Believers, Being Hopeful in the Qur'an, Justice and Tolerance in the Qur'an, Basic Tenets of Islam, Those Ėho do not Listen to the Qur'an, Taking the Qur'an as a Guide, A Lurking Threat: Heedlessness, Sincerity in the Qur'an.
HYRJE
Ky libėr ėshtė shkruar pėr ata tė cilėt sė voni janė njohur me Islamin dhe tė cilėt tashmė kanė dijeni dhe njė shkallė tė bindjes ndaj Islamit, por e cila mund tė ketė pasur origjinėn e tyre nė burime tė papėrshtatshme apo tė pabaza. Informacioni tė cilin njerėzit e grumbullojnė pėr Islamin ėshtė, nė tė shumtėn e rasteve, i kufizuar nė atė qė paraqesin familjet e tyre, shokėt apo librat e caktuara. Mirėpo, informacionit tė saktė pėr Islamin mund ti qasemi vetėm duke iu referuar Kuranit, burimit tė Islamit.
Kurani ėshtė shpallja e fundit e zbritur prej Zotit, si udhėzim pėr njerėzimin. Ndėrsa Teurati dhe Ungjilli, dy libra qė i kanė paraprirė Kuranit, ishin po ashtu shpallje prej Zotit, me kohė, ato u shtrembėruan dhe humbėn vlerėn e tyre si fjalė hyjnore e Zotit. Edhe pse ato mund tė pėrmbajnė pjesė tė fjalės origjinale tė Zotit, pjesa mė e madhe e tyre pėrbėhet prej fjalėve dhe ndėrhyrjeve tė njeriut. I vetmi libėr i shpallur nga Zoti qė ka mbijetuar plotėsisht e pandryshuar, ėshtė Kurani. Ajo pėrmban vetėm atė qė ėshtė shpallur nga Zoti. Zoti zbriti porosinė e Tij, ose me anė tė Xhibrilit, ose pėrmes frymėzimit tė drejtpėrdrejt tė Profetit Muhammed (savs). Kurani pėrbėhet vetėm prej asaj qė iu shpall Profetit Muhammed (savs), qė u zbrit nė etapa, pėr njė periudhė njėzet e tri vjeēare.
Nė ēdo kohė, shpallja menjėherė u shėnua me shkrim ose u mbajt nė mend, nga ana e shokėve tė Profetit. Sot, tė gjithė Muslimanėt kudo qė janė, lexojnė tė njėjtin Kuran. Nė asnjėrėn prej kopjeve tė tij nuk mund tė gjendet asnjė kundėrthėnie apo mospajtim. (Nė ditėt tona, Kurani i Uthmanit, Kalifit tė tretė, ėshtė i ekspozuar nė Muzeun nė Topkapi, nė Stamboll.) Dėshmi se Kurani ėshtė prej Zotit ėshtė mungesa e plotė e ēfarėdo lloj mospajtimi nė Kuran. Sipas Librit tė Zotit:
A nuk pėrsiatin ata pėr Kuranin! Sikur ai tė mos ishte prej Allahut, do tė gjenin nė tė shumė kundėrthėnie. (Sure Nisa: 82)
Kurani ėshtė udhėzim pėr tė udhėhequr njeriun nė rrugėn e drejtėsisė. Ėshtė shpallje e Zotit, e zbritur pėr tė nxjerrė njeriun nga errėsira nė dritė. Me anė tė Kuranit, Zoti ynė, Krijuesi i njeriut dhe i tė gjitha gjallesave, udhėzon robėrit e Tij nė rrugėn e drejtė. Nė njė ajet, Zoti thotė:
O njerėz, ju ka ardhur kėshillė (Kurani) nga Zoti juaj, shėrim pėr zemrat tuaja, udhėzim dhe mėshirė pėr besimtarėt. (Sure Junus: 57)
Ekzistenca e Zotit, njėsia e Tij, argumentet e krijimit dhe jeta e jetės sė pėrtejme, janė ato fakte themelore mė tė theksuara nė Kuran. Nė shumė vargje tė Kuranit, Zoti e thėrret njeriun tė mendoj dhe tė pėrsiat mbi urtėsinė hyjnore nė krijimin e Zotit dhe pėrkohshmėrinė e jetės sė kėsaj bote dhe pėrhershmėrinė e jetės sė ahiretit. Po ashtu, nė Kuran mund tė gjejmė edhe historitė e jetėve tė profetėve; sinqeritetin e tyre nė besim, pėrkushtimin e tyre ndaj ēėshtjes sė Zotit dhe vendosmėrinė e tyre nė pėrhapjen e porosisė hyjnore. Mė nė fund, njė numėr ajetesh nė Kuran na ofrojnė gjithashtu vizionin pėr mėnyrėn se si duhet tė sillemi nė jetėt tona tė pėrditshme.
Nė kėtė libėr, bazuar nė informacionin e ofruar nga Kurani, do tė bėjmė fjalė pėr Zotin, vetitė e Tij, qėllimin e vėrtetė tė ekzistencės sonė nė kėtė botė, ēfarė duhet tė bėjmė pėr tė vepruar nė pajtim me tė, realitetin e vdekjes dhe atė qė na pret, jetėn e pėrtejme.
Ju rekomandojmė qė ta lexoni kėtė libėr me kujdes dhe tė mendoni pėr mėsimet e tij, pasi qė ato kanė pėr qėllim qė tju afrojnė mė shumė me Krijuesin tuaj dhe tju tregojnė rrugėn e lumturisė dhe shpėtimit tė pėrjetshėm.
NUK EKZISTON ZOT TJETĖR POS TIJ
Esenca e Islamit ėshtė tė jesh i vetėdijshėm pėr ekzistencėn e Zotit dhe tė kuptosh se nuk ekziston zot tjetėr pos Tij. Tė praktikosh Islamin domethėnė tė lejosh kėtė tė vėrtetė tė manifestohet nė ēdo aspekt tė jetės sė njeriut. Sipas Kuranit:
Zoti juaj ėshtė njė Zot i vetėm! Ska zot tjetėr (tė denjė pėr adhurim), pėrveē Atij, tė Gjithėmėshirshmit, Mėshirėplotit! (Sure Bekare:163)
Shumica e njerėzve mendojnė se materia, substanca qė pėrbėn bazėn e gjithėsisė, ka njė ekzistencė absolute, dhe Zotin e konsiderojnė veēse si njė ide abstrakte. (Zoti ėshtė me tė vėrtetė mbi atė qė ata i pėrshkruajnė Atij) E vėrteta ėshtė, megjithatė, se vetėm Zoti ekziston vėrtetė dhe se gjithēka tjetėr ėshtė vetėm krijim i Tij.
E tėrė gjithėsia dhe gjithēka nė tė u krijua nga Zoti. Para krijimit tė gjithėsisė, asgjė nuk ekzistonte, nė kuptimin material. Gjithēka ishte mos-ekzistencė. Nė momentin kur u krijua gjithėsia, Al-Aual (i Pari) dhe Al-Akir (i Fundit) Zoti, i Cili ėshtė i pavarur nga koha dhe hapėsira, krijoi kohėn, materien dhe hapėsirėn. Kurani i referohet kėsaj ēėshtjeje si vijon:
Ai ėshtė Krijuesi i qiejve dhe i Tokės, pa shembull tė mėparshėm dhe, kur vendos pėr diēka, vetėm thotė pėr tė: Bėhu! - dhe ajo bėhet. (Sure Bekare: 117)
Pėrkundėr njohurisė sė pranuar, Zoti nuk krijoi materien dhe pastaj ta linte atė tė pavarur. Gjithēka qė ndodh, madje edhe nė kėtė ēast, ėshtė paracaktuar nga Zoti. Ēdo pikė shiu, ēdo fėmijė qė ēel sytė pėr herė tė parė nė kėtė dynja, procesi i fotosintezės nė bimė, tė gjitha funksionet trupore tė gjallesave, rrugėtimet e yjeve nė galaktikat shumė tė largėta, ēdo farė qė mbinė, apo ēfarėdo ngjarje tjetėr qė mund tė na vjen nė mendje, apo pėr tė cilėn dėshtojnė tė mendojmė, tė gjitha janė paracaktuar nga Zoti. Ėshtė Zoti Ai i Cili krijon gjithēka. Ēdo gjė ndodhė me urdhrin e Tij:
Allahu ėshtė Ai, qė ka krijuar shtatė qiej dhe po aq toka. Urdhrat e Tij zbresin pėrmes tyre, qė ju ta dini se Allahu ėshtė i Fuqishėm pėr ēdo gjė dhe se Ai pėrfshin gjithēka nė diturinė e Tij. (Sure Talak: 12)
A ka mė tė mirė se Ai, qė zė fill krijimin dhe pastaj e ripėrsėrit atė, qė ju jep mjete jetese nga qielli dhe toka?! Vallė, a ka krahas Allahut zot tjetėr? Thuaj (o Muhammed): Sillni provat tuaja, nėse ajo qė thoni ėshtė e vėrtetė! (Sure Neml: 64)
Po ti ishte lėnė gjithėsia vetvetes, ajo do tė ērregullohej, shpartallohej dhe degjenerohej. Mirėpo, baraspesha e pėrkryer e tė gjitha gjėrave, nga qelizat e njė organizmi tė gjallė e deri te yjet nė hapėsirėn e thellė kozmike, tė gjitha zbulojnė ekzistencėn e diēkaje qė i kontrollon ato nė ēdo moment, me pėrsosmėrinė e njėjtė si krijimi i tyre i parė. Nė ēdo skutė tė gjithėsisė, njeriu gjithmonė do tė arrij tė njoh njė plan tė pėrkryer:
Ai ka krijuar shtatė qiej njėrin mbi tjetrin. Nuk mund tė gjesh nė krijimin e tė Gjithėmėshirshmit kurrfarė ceni. Hidhe vėshtrimin: a sheh ndonjė plasaritje? Pastaj hidhe sėrish vėshtrimin; sytė e tu do tė kthehen tė lodhur e tė molisur. (Sure Mulk: 3-4)
Mohimi se Zoti ėshtė Krijuesi dhe veshja e natyrės hyjnore asaj tė cilėn Ai krijoi, me gjithė dėshmitė e panumėrta pėr tė kundėrtėn, ėshtė po aq i pakuptim sa edhe pohimi se njė rrokaqiell nuk ėshtė ndėrtuar prej punėtorėve tė ndėrtimtarisė, por se ėshtė krijuar me anė tė vullnetit tė lirė tė tullave apo me vendosjen e tyre mbi njėra tjetrėn si rezultat i rastėsisė sė kulluar.
Rregulli i pėrkryer nė gjithėsi dhe krijimi suprem i gjallesave, na zbulon se ato duhet tė jenė krijuar tė gjitha nga njė Krijues i vetėm. Po tė kish zota tjerė, domethėnė, tė tjerė tė aftė pėr tė imponuar vullnetin e tyre, do tė mbisundonin parregullsia dhe hutia. Se nuk ekziston zot tjetėr pos Tij dhe se asnjė qenie tjetėr nė gjithėsi nuk ka fuqi tė ngjashme, rrėfehet nė njė ajet tė Kuranit si vijon:
Allahu nuk ka zgjedhur pėr Vete ndonjė bir dhe pėrveē Atij ska asnjė zot tjetėr, pėrndryshe ēdo zot do tė merrte atė qė ka krijuar dhe do tė ngriheshin njėri mbi tjetrin. Qoftė i lartėsuar Ai nga shpifjet e tyre! (Sure Muminun: 91)
Nė lutjen mė poshtė, Profeti Muhammedi (savs) thekson se nuk ekziston zot tjetėr pos Allahut dhe njė besimtar duhet ti drejtohet Atij pėr ēdo gjė:
Askush nuk meriton tė adhurohet pos Allahut, i Madhėrishmi, i Durueshmi. Askush nuk meriton tė adhurohet pos Allahut, Zotit tė Fronit Madhėshtor. Askush nuk meriton tė adhurohet pos Allahut, Zotit tė Qiejve dhe Zotit tė Fronit tė nderuar. (Buhariu)
Siē theksohet mė lartė, nuk ekziston zot tjetėr pos Tij. Ai nuk ka djalė. Ai ėshtė i lartėsuar prej kėtyre vetive njerėzore. Nga ajeti mė poshtė kuptojmė qartė se ato fe qė thonė se Zoti ka njė djalė janė tė larguara nga udha e drejtė. Njėsia e Zotit theksohet mė tej nė Kuran si vijon:
Thuaj: Ai ėshtė Allahu, Njė dhe i Vetėm! Allahu ėshtė Absoluti, tė Cilit i pėrgjėrohet gjithēka nė amshim. Ai as nuk lind, as nuk ėshtė i lindur. Dhe askush nuk ėshtė i barabartė (a i krahasueshėm) me Atė! (Sure Ihlas: 1-4)
Disa njerėz mendojnė se Zoti gjendet nė njė vend tė caktuar. Besimi se Zoti ėshtė lartė nė qiell, nė njė vend tė largėt nė gjithėsi, besohet prej shumė njerėzve. E vėrteta, megjithatė, ėshtė se Zoti ėshtė gjithkund dhe rrethon gjithēka. Ai ėshtė qenia e vetme e vėrtetė dhe absolute, tė Cilės tė gjitha qeniet i nėnshtrohen:
Allahu! Nuk ka zot tjetėr (qė meriton adhurimin) pėrveē Tij, tė Gjallit, tė Pėrjetshmit, Mbajtėsit tė gjithēkaje! Atė nuk e kaplon as dremitja, as gjumi! Atij i pėrket gjithēka qė gjendet nė qiej dhe gjithēka qė gjendet nė Tokė. Kush mund tė ndėrhyjė tek Ai pėr ndokėnd pa lejen e Tij? Ai di ēdo gjė qė ka ndodhur pėrpara dhe ēdo gjė qė do tė ndodhė pas njerėzve, kurse ata nuk mund tė pėrvetėsojnė asgjė nga Dituria e Tij, pėrveēse aq sa Ai dėshiron. Kursi-u43 i Tij shtrihet mbi qiejt dhe Tokėn dhe Ai nuk e ka tė rėndė ti ruajė ato. Ai ėshtė i Larti, Madhėshtori! (Sure Bekare: 255)
Zoti mban gjithēka nė zotėrimin e Tij nė ēdo moment tė caktuar. Nuk ekziston asnjė krijesė qė Ai nuk e mban pėr balluke. Ai ka pushtet mbi tė gjitha gjėrat dhe ėshtė i lartėsuar larg ēfarėdo tė mete apo paaftėsie.
ZOTI ĖSHTĖ AFĖR NJERIUT
Shumė njerėz mendojnė se Zoti ėshtė shumė larg. Mirėpo, siē thuhet nė Kuran: ...Me tė vėrtetė, Zoti yt i ka pėrfshirė tė gjithė njerėzit me dijen e Tij... (Sure Isra: 60), Ai ėshtė shumė afėr. Ai sheh dhe njeh ēdo veēori tė njė qenie njerėzore dhe dėgjon ēdo fjalė qė ai shqipton. Ai ka dijeni madje edhe pėr mendimet mė intime tė njeriut. Kjo rrėfehet nė Kurani si vijon:
Ne e kemi krijuar njeriun dhe, Ne e dimė ēi pėshpėrit atij shpirti i vet. Ne jemi mė pranė tij se damari i qafės sė vet. (Sure Kaf: 16)
Zoti ėshtė aq afėr njeriut sa qė dėgjon lutjen e ēdokujt madje edhe nėse lutet me zemėr dhe ėshtė Ai i cili i pėrgjigjet asaj:
Kur robėrit e Mi (besimtarė) tė pyesin pėr Mua, (thuaju se) Unė jam afėr, i pėrgjigjem lutjeve tė lutėsit, kur ai mė lutet Mua. Prandaj, le ti pėrgjigjen thirrjes Sime dhe le tė mė besojnė Mua, pėr tė qenė nė rrugė tė drejtė. (Sure Bekare: 186)
Zoti e di atė qė njeriu mban fshehur nė zemrėn e tij. Ai e di nėse ai pėrfshihet nė njė punė pėr tė fituar kėnaqėsinė e Tij apo pėr tė kėnaqur epshin e tij. Zoti na pėrkujton se Ai i di mendimet tona mė tė fshehta:
...Ta dini se Allahu e di ēka nė zemrat tuaja, andaj ruajuni prej Tij. Dhe ta dini se Allahu ėshtė Falės i madh dhe i Butė. (Sure Bekare: 235)
Edhe nėse ti flet me zė tė lartė, (ėshtė e kotė, sepse) Ai, me tė vėrtetė, i di sekretet edhe mė tė fshehta. (Sure Ta Ha: 7)
I Dėrguari i Zotit, Profeti Muhammed (savs) i pėrkujtoi po ashtu Muslimanėt kur ata luten se Zoti ėshtė shumė afėr tyre duke thėnė: Ju e thėrrisni Dėgjuesin, Atė qė ėshtė shumė afėr jush; Atė tė Cilin ju e thėrrisni ėshtė mė afėr se cilido prej jush. (Buhariu dhe Muslimi)
Pasi qė Ai ėshtė me ju nė ēdo moment, Zoti ėshtė me ju derisa ju e lexoni kėtė libėr; Ai sheh atė qė ju veproni dhe di atė qė ju mendoni. Kjo e vėrtetė rrėfehet nė Kuran si vijon:
A nuk e di ti, se Allahu di ēdo gjė qė ėshtė nė qiej dhe nė Tokė?! Nuk ka bisedė tė fshehtė midis tre vetave, qė Ai tė mos jetė i katėrti; as midis pesė vetave e qė Ai tė mos jetė i gjashti; as kur janė mė pak, as kur janė mė shumė, qė Ai tė mos jetė me ata, kudo qė tė ndodhen; Ai nė Ditėn e Kiametit do ti njoftojė ata se ēfarė kanė bėrė, se, me tė vėrtetė, Allahu di ēdo gjė! (Sure Muxhadile: 7)
ZOTI KRIJOI GJITHĒKA SIPAS
NJĖ URDHRI TĖ CAKTUAR
Vėrtet, Ne ēdo gjė e kemi krijuar me masė tė paracaktuar. (Sure Kamer: 49)
Fati ėshtė pjesė e krijimit tė pėrsosur tė Zotit dhe tė gjitha ngjarjet, tė sė kaluarės dhe tė ardhmes, janė tė njohura pėr Tė si nė njė moment tė vetėm tė pafund.
Ėshtė Zoti Ai i Cili krijoi materien. Ajo qė ne quajmė kohė ėshtė lėvizja e materies. Koha ėshtė njė dimension i cili ėshtė i lidhur vetėm me njeriun. Vetėm njeriu ndien kalimin e kohės; njė qenie njerėzore mund tė njoh ekzistencėn e tij vetėm duke qenė se ajo ekziston nė kohė. Mirėpo, Zoti ėshtė i pavarur nga koha, sepse ėshtė Ai i Cili e krijoi atė. Me fjalė tjera, Zoti ėshtė i pavarur nga rrjedha e kohės; Zoti nuk ka nevojė tė pres pėr tė parė se ēfarė do tė ndodhė nė tė ardhmen. Zoti ėshtė vėrtet i lartėsuar mbi tė gjitha kėto tė meta. Zoti ėshtė nė dijeni pėr njė ngjarje tė ardhme (e ardhmja pėr ne) para se ajo tė ndodhė, sepse Zoti, i Pari dhe i Fundit, ėshtė i pavarur nga koha dhe sepse Ai ėshtė Absoluti dhe i Pėrjetshmi. I pavarur nga koha, Zoti ėshtė i vetėdijshėm pėr njė ngjarje e cila, nga kėndvėshtrimi ynė, do tė ndodhė me mija vite mė vonė. Nė tė vėrtetė, ėshtė Ai i Cili e nėnshtroi, e pėrcaktoi dhe e krijoi atė. Kjo e vėrtetė zbulohet nė njė ajet si vijon:
Ska fatkeqėsi qė godet tokėn dhe ju, qė tė mos jetė e shėnuar nė Libėr (Leuhi Mahfūdh) mė parė se ta krijojmė atė. Kjo pėr Allahun ėshtė vėrtet e lehtė! (Sure Hadid: 22)
ZOTI KA PUSHTET MBI GJITHĒKA
Zoti, Krijuesi i ēdo gjėje, ėshtė i vetmi zotėrues i tė gjitha qenieve. Ėshtė Zoti Ai i Cili i grumbullon retė e dendura, ngroh dhe ndriēon tokėn, ndryshon drejtimin e erėrave, i mban zogjtė pezull nė qiell, ēan farėn, bėn qė tė rrah zemra e njeriut, urdhėron fotosintezėn nė bimė dhe mban planetėt nė orbitat e tyre tė ndara. Njerėzit rėndom pandehin se dukuri tė tilla ndodhin nė pajtim me ligjet e fizikės, gravitacionit, aerodinamikės, apo nė pajtim me faktorėt tjerė fizik; mirėpo, ekziston njė gjė qė kėta njerėz shpėrfillin: tė gjitha kėto ligje fizike u krijuan nga Zoti. Nė tė vėrtetė, i vetmi zotėrues i fuqisė nė gjithėsi ėshtė Zoti.
Zoti sundon tė gjitha sistemet nė gjithėsi, pa marr parasysh se a jemi tė vetėdijshėm pėr to, apo nėse jemi duke fjetur, tė ulur, duke ecur. E gjithė pafundėsia e proceseve nė gjithėsi, tė gjitha thelbėsore pėr ekzistencėn tonė, ėshtė nėn kontrollin e Zotit. Madje edhe aftėsia jonė tė hedhim njė hap tė vogėl pėrpara varet nga hollėsi tė panumėrta tė paracaktuara hollėsisht, pėrfshirė forcėn e gravitacionit tė tokės, strukturėn e skeletit tė njeriut, sistemin nervor dhe muskulor, trurin, zemrėn dhe madje edhe shpejtėsinė e rrotullimit tė tokės.
Atribuimi i ekzistencės sė botės dhe tėrė gjithėsisė rastėsisė sė plotė ėshtė gabim i madh. Rregulli i hollė i tokės dhe gjithėsisė i kundėrvihet plotėsisht mundėsisė sė krijimit pėrmes rastėsisė, dhe pėr mė tepėr, ėshtė njė argument i qartė i fuqisė sė pafund tė Zotit. Pėr shembull, orbita e tokės rreth diellit shmanget vetėm 2.8 mm nė ēdo 29 km nga rruga e drejtė. Po tė ishte ky devijim pėr 0.3 mm mė i gjatė apo mė i shkurt, atėherė gjallesat nė gjithė tokėn ose do tė ngriheshin ose do tė digjeshin. Ndonėse ėshtė pothuajse e pamundshme madje pėr njė copė mermeri tė rrotullohet nė tė njėjtėn orbitė pa ndonjė devijim, toka mban njė drejtim tė tillė pėrkundėr masės sė saj gjigante. Siē thuhet nė Kuran: dhe pėr ēdo gjė Ai ka caktuar masė
(Sure Talak: 3). Nė tė vėrtetė, rregulli madhėshtor nė gjithėsi mbahet si rezultat i sistemeve fantastike tė cilat varen nga baraspesha jashtėzakonisht delikate.
Shumė njerėz besojnė nė besimin e ēoroditur se Zoti krijoi ēdo gjė dhe atėherė i la ato tė lira. Megjithatė, ēdo ngjarje, qė ndodhė nė cilėndo pjesė tė gjithėsisė, ndodhė vetėm sipas Vullnetit tė Zotit dhe nėn kontrollin e Tij. Kurani thotė si vijon:
A nuk e di ti, se Allahu di ēdo gjė, qė ėshtė nė qiej e nė Tokė? Tė gjitha kėto janė (shėnuar) nė Libėr. Me tė vėrtetė, kjo ėshtė e lehtė pėr Allahun. (Sure Haxh: 70)
Ėshtė shumė me rėndėsi qė tė kuptohet ky fakt pėr atė i cili pėrpiqet ti afrohet Zotit. Lutja e Profetit Muhammed (savs) e cituar mė poshtė ėshtė njė shembull shumė i mirė pėr kėtė:
O Zot: Tė gjitha lėvdatat tė takojnė Ty: Ti je Zoti i Qiejve dhe Tokės. Tė gjitha Lėvdatat tė takojnė Ty; Ti je Ai qė mban nė jetė Qiellin dhe Tokėn dhe gjithēka ka nė to. Tė gjitha Lėvdatat tė takojnė Ty; Ti je Drita e Qiejve dhe e Tokės. Fjala Jote ėshtė e Vėrteta, dhe Premtimi Yt ėshtė e Vėrteta, dhe Takimi me Ty ėshtė e Vėrteta, dhe Xheneti ėshtė e Vėrteta, dhe Zjarri (i Xhehenemit) ėshtė e Vėrteta, dhe Ora ėshtė e Vėrteta. O Zot! Ty tė nėnshtrohem, dhe unė besoj nė Ty dhe unė varem prej Teje, dhe Ty tė pendohem dhe me Ty (dėshmitė/argumentet Tuaja) u kundėrvihem kundėrshtarėve tė mi, dhe Ty ta lė gjykimin (pėr ata qė e refuzojnė porosinė time). O Zot! Mi fal gjynahet e mia qė i kam bėrė nė tė kaluarėn apo qė do ti bėj nė tė ardhmen, dhe gjithashtu gjynahet qė i kam bėrė fshehurazi apo haptazi. Ti je Zoti im i vetėm (tė Cilin e adhuroj) dhe nuk ka Zot tjetėr pėr mua (domethėnė nuk adhuroj asnjė tjetėr pos Teje). (Buhariu)
Proceset e ndėrlikuara qė ndodhin nė trupat e gjallesave janė shembuj mbresėlėnės qė na ndihmojnė tė kuptojmė fuqinė e Zotit. Pėr shembull, nė ēdo moment, veshkat tuaja filtrojnė gjakun tuaj dhe nxjerrin molekulat e dėmshme jashtė trupit. Ky proces i filtrimit dhe eliminimit, i cili mund tė kryhet nga njė qelizė e vetme e veshkės, mund tė kryhet vetėm pėrmes njė aparati gjigant pėr hemo-dializė (veshkė artificiale). Njė aparat pėr hemo-dializė ėshtė projektuar nė mėnyrė tė ndėrgjegjshme nga shkencėtarėt. Mirėpo, njė veshkė, nuk ndien, apo nuk ka njė qendėr vendim-marrėse, dhe as aftėsinė e tė menduarit. Me fjalė tjera, njė qelizė e pandėrgjegjshme e veshkės mund tė kryej detyra tė cilat pėrndryshe kėrkojnė njė proces tė ndėrlikuar tė menduarit.
Ėshtė e mundshme qė tė ndeshim me miliona shembuj tė tillė nė gjallesa. Molekulat, qė pėrbėhen nga materia e pandėrgjegjshme, kryejnė detyra aq tė mrekullueshme qė nė rastin e kundėrt do tė mund tė na jepnin pėrshtypjen e vetėdijes. Ndonėse vetėdija e dukshme nė kėto raste ėshtė, natyrisht, e menēurisė dhe diturisė sė pakufishme tė Zotit. Ėshtė Zoti qė projektoi qelizat e veshkės, si edhe molekulat pėr tė cilat folėm dhe i Cili i urdhėron ato qė tė kryejnė detyrat e tyre pėrkatėse. Nė Kuran, Zoti na informon se ai vazhdimisht u zbret urdhra krijesave tė cilat Ai i krijoi:
Allahu ėshtė Ai, qė ka krijuar shtatė qiej dhe po aq toka. Urdhrat e Tij zbresin pėrmes tyre, qė ju ta dini se Allahu ėshtė i Fuqishėm pėr ēdo gjė dhe se Ai pėrfshin gjithēka nė diturinė e Tij. (Sure Talak: 12)
Ėshtė e qartė se Zoti, i Cili krijoi gjithēka nė gjithėsi, ėshtė padyshim nė gjendje ti ringjall tė vdekurit. Nė lidhje me kėtė fakt, Zoti shpall si vijon:
A nuk e shohin ata se Allahu, i Cili krijoi qiejt dhe Tokėn pa u lodhur aspak nė krijimin e tyre, ėshtė i Fuqishėm ti ngjallė tė vdekurit? Po, Ai ėshtė vėrtet i Fuqishėm pėr ēdo gjė. (Sure Ahkaf: 33)
ZOTI SHEH DHE DI GJITHĒKA
Njerėzit nuk mund ta shohin Zotin pėrveē nėse Ai dėshiron kėtė, qė paraqet arsyen kryesore pse shumė njerėz shpesh pandehin nė mėnyrė tė gabuar se Zoti nuk mund ti shoh ata (vėrtet, Zoti ėshtė i lartėsuar prej asaj qė ata i pėrshkruajnė Atij). Zoti sheh dhe ka dijeni pėr ēdo gjė, deri nė hollėsinė mė tė vogėl, siē tregohet nė njė ajet tė Kuranit si vijon:
Shikimet njerėzore nuk mund ta arrijnė Atė, ndėrkohė qė Ai i arrin shikimet e tė gjithėve. Ai ėshtė Bamirės i pakufi dhe di ēdo gjė. (Sure Enam: 103)
Kudo qė mund tė jetė njė person, padyshim se Zoti ėshtė me tė. Mu nė kėtė moment, derisa ju lexoni kėta rreshta, Zoti ju sheh dhe e di me saktėsi atė qė ju pėrshkon mendjen. Kudo qė shkoni, apo ēfarėdo qė bėni, kėshtu ėshtė gjithmonė. Siē e shpjegon Kurani:
Nė ēfarėdo pune qė tė jesh, ēfarėdo gjėje qė tė lexosh nga Kurani dhe ēfarėdo pune qė tė bėni (o njerėz), Ne jemi dėshmitarė, kur ju tė thelloheni nė tė. Zotit tėnd nuk i fshihet asnjė grimė peshe, nė Tokė e nė qiell; as mė pak nga ajo e as mė shumė nuk mbetet pa u shėnuar nė Librin e qartė. (Sure Junus: 61)
Ai i krijoi qiejt dhe Tokėn pėr gjashtė ditė, pastaj u ngrit mbi Fron. Ai e di se ēfarė hyn nė Tokė dhe ēfarė del prej saj, ēfarė zbret prej qiellit dhe ēfarė ngjitet drejt tij. Ai ėshtė me ju kudo qė tė gjendeni; Ai sheh gjithēka qė bėni. (Sure Hadid: 4)
Profeti Muhammed (savs) gjithashtu i pėrkujtoi besimtarėt qė ta kenė parasysh kėtė kur tha: Zoti ėshtė mbi Fron dhe asgjė qė ju veproni nuk ėshtė e fshehtė pėr Zotin.
I vetėdijshėm pėr kėtė tė vėrtetė, njė besimtar i nėnshtrohet Zotit tė tij, kėrkon mbrojtjen e Tij dhe nuk i frikėsohet askujt pos Tij. Urdhri i Zotit pėr Profetin Musa dhe Harunin, tė cilėt ngurruan qė tė shkojnė tek Faraoni pėr ta thirrur atė nė Islam, ėshtė njė mėsim pėr tė gjithė besimtarėt:
(Allahu) tha: Mos u frikėsoni! Nė tė vėrtetė, Unė jam me ju, dėgjoj dhe shoh. (Sure Ta Ha: 46)
TĖ GJITHA QENIET I NĖNSHTROHEN ZOTIT
Tė gjitha qeniet nė gjithėsi, tė gjalla apo tė pajetė, janė nėn urdhrin e Zotit. Ato mund tė veprojnė vetėm nėse Ai dėshiron kėtė. Ato mund ti kryejnė vetėm ato punė tė cilat Ai dėshiron. Pėr shembull, bletėt, tė cilat prodhojnė mė shumė mjaltė se qė ato kanė vėrtetė nevojė, nuk do tė mund tė dinin kurrsesi se mjalti ėshtė i dobishėm pėr njerėzit; dhe as qė mund tė jenė tė vetėdijshme pėr pėrbėrjen e saktė kimike qė e bėn atė tė dobishėm dhe tė shijshėm. Nė tė vėrtetė, pėrveē se nuk dinė se pse prodhojnė mjaltė me bollėk, as qė mund tė posedojnė zgjuarsinė pėr tė ndėrtuar hojet e rregullta gjashtėkėndėshe, secila prej tė cilave ėshtė njė mrekulli e projektimit dhe matematikės. Ėshtė Zoti, tė Cilit i nėnshtrohen tė gjitha qeniet, qė bėn qė bletėt tė pėrmbushin kėto vepra. Fakti se bletėt veprojnė nė pajtim me urdhrin e Zotit pėrshkruhet nė Kuran si vijon:
Zoti yt e frymėzoi bletėn, (duke thėnė): Ndėrto shtėpi nė male dhe nė drurė dhe nė atė (kosheret) qė kanė ngritur njerėzit! Ushqehu me gjithfarė lloje frutash dhe ec rrugės sė Zotit tėnd me pėrulje! Nga barku i tyre del lėng ngjyrash tė ndryshme, nė tė cilin ka ilaē e shėrim pėr njerėzit. Vėrtet qė kjo ėshtė shenjė pėr ata qė pėrsiatin.(Sure Nahl: 68-69)
Bindja e bletėve ndaj urdhrave tė Zotit nė mėnyrėn se si sillen ato nuk ėshtė njė anomali. Zoti na jep kėtė shembull pėr tė na mundėsuar qė tė kuptojmė se tė gjitha qeniet, duke pėrfshirė edhe njeriun, veprojnė sipas Vullnetit tė Tij. Kurani tregon se ky ėshtė njė argument pėr ata tė cilėt mendojnė. Tė gjitha qeniet i nėnshtrohen plotėsisht urdhrit tė Tij:
Atij i pėrket gjithēka qė gjendet nė qiej dhe nė Tokė. Gjithēka i pėrulet Atij. (Sure Rum: 26)
Disa religjione konsiderojnė qė Shejtani ėshtė njė qenie e ndarė dhe e pavarur prej Zotit. Disa sosh i veshin fuqi tė veēantė Shejtanit. Megjithatė, tė dyja kėto mendime janė tė pasakta. Shejtani, si edhe jobesimtarėt tė cilėt e pasojnė atė, i nėnshtrohen Vullnetit tė Zotit. Zoti krijoi Shejtanin pėr ta vėnė njeriun nė sprovė dhe e pajisi atė me aftėsinė dhe me autoritetin pėr tė thirrur njerėzimin nė mosbesim. Fjalėt e Zotit drejtuar Shejtanit rrėfehen nė Kuran:
Allahu tha: Atėherė dil prej Xhenetit! Me tė vėrtetė,
ti je i mallkuar dhe mallkimi Im do tė jetė mbi ty deri nė Ditėn e Gjykimit.
Ai tha: O Zoti im, mė jep afat deri nė ditėn kur do tė ringjallen ata!
Zoti tha: Nė tė vėrtetė, ty do tė jepet afat deri nė njė ditė tė caktuar (kur i fryhet Surit pėr herė tė parė).
Ai tha: Betohem nė madhėrinė Tėnde se unė do ti mashtroj ata tė gjithė, pėrveē robėrve tė Tu tė sinqertė!
Zoti tha: E vėrteta ėshtė - dhe Unė them vetėm tė vėrtetėn se, do ta mbush Xhehenemin me ty dhe me tė gjithė ata qė tė pasojnė ty! (Sure Sad: 77-85)
Sikurse edhe njeriu, Shejtani ėshtė po ashtu plotėsisht nėn kontrollin e Zotit dhe i nėnshtrohet Vullnetit tė Tij. Ai nuk ėshtė njė qenie qė posedon njė vullnet tė ndarė dhe tė pavarur nga Zoti; ai as nuk mund tė bjerė vendime tė tilla dhe as nuk mund ti zbatoj ato. Nė sprovėn e vėnė pėr qeniet njerėzore nė kėtė jetė, ai ėshtė vetėm njė qenie qė pritet tė dalloj tė drejtėt prej tė pandershmėve.
BESIMET E GABUESHME PĖR ZOTIN
Teurati dhe Ungjilli, shpalljet e mėhershme prej Zotit, kanė humbur vėrtetėsinė e tyre origjinale, pasi qė fjalėt dhe ndėrhyrjet e njeriut janė pėrfshirė nė to. Kjo ėshtė njėra prej arsyeve pse u zbrit Kurani. Se librat e shenjtė qė paraprinė Kuranin u shtrembėruan nga ana e njeriut pėrshkruhet nė Kuran si vijon:
Mjerė ata qė me duart e tyre shkruajnė Librin, e pastaj thonė: Kjo ėshtė prej Allahut qė pėr kėtė tė kenė ndonjė dobi tė vogėl (materiale). Mjerė ata pėr ēfarė kanė shkruar me duart e tyre dhe mjerė ata pėr ēfarė kanė fituar! (Sure Bekare: 79)
Me tė vėrtetė, njė grup ithtarėsh tė Librit e shtrembėrojnė Librin me gjuhėt e tyre (ndėrsa e lexojnė atė), qė ju tė mendoni se ai farė leximi ėshtė prej Librit (qė ka zbritur Allahu), kurse nė tė vėrtetė, nuk ėshtė prej Librit. Ata thonė: Kjo qė lexojmė ėshtė nga Allahu, por ajo nuk ėshtė nga Allahu. Ata flasin gėnjeshtra pėr Allahun, duke qenė tė vetėdijshėm pėr kėtė. (Sure Ali Imran: 78)
Shtrembėrimi i Teuratit dhe Dhiatės sė Re ēoi nė pėrhapjen e besimeve tė rrejshme midis pasuesve tė tyre. Kėta libra tė shenjtė pėrmbajnė besimet dhe idetė qė rrjedhin nga jashtė besimit tė vėrtetė tė Zotit. Kjo manifestohet nė shtrembėrimin e shpalljes sė vėrtetė dhe nė pėrshkrimin e Zotit si njė qenie me dobėsi dhe tė meta karakteristike pėr qeniet njerėzore. (Vėrtetė, Zoti ėshtė i lartėsuar nga ajo qė ata i pėrshkruajnė Atij).
Nė Teuratin e shtrembėruar, pėr shembull, ėshtė fabrikuar njė tregim nė tė cilin Zoti pėrshkruhet si njė qenie e cila u mposht nė njė garė tė mundjes me Profetin Jakub (as). Nė mėnyrė tė ngjashme, nė njė tjetėr tregim, pohohet se pasi qė ka krijuar botėn pėr gjashtė ditė, Zoti u lodh dhe pushoj nė ditėn e shtatė. Mirėpo, pasi qė Zoti ėshtė i lartėsuar dhe mbi ēdo tė metė, nuk mund tė lodhet dhe tė ketė nevojė pėr pushim. Kjo nė Kuran pėrshkruhet si vijon:
Ne i kemi krijuar qiejt, Tokėn dhe ēdo gjė qė gjendet midis tyre pėr gjashtė ditė, pa ndierė lodhje aspak. (Sure Kaf: 38)
A nuk e shohin ata se Allahu, i Cili krijoi qiejt dhe Tokėn pa u lodhur aspak nė krijimin e tyre, ėshtė i Fuqishėm ti ngjallė tė vdekurit? Po, Ai ėshtė vėrtet i Fuqishėm pėr ēdo gjė. (Sure Ahkaf: 33)
Kjo zbulon se pasuesit e kėtyre librave janė shmangur nga rruga e drejtė dhe nuk kanė pasur njė kuptim tė saktė pėr Zotin dhe vetitė e Tij.
Kurani, nė anėn tjetėr, ėshtė nėn mbrojtjen e Zotit dhe ėshtė libri i vetėm i shpallur nga Zoti qė ka mbetur i pandryshuar. Kurani ėshtė libri i Islamit, fesė sė vetme tė vėrtetė:
Sigurisht, Ne e kemi shpallur Kuranin dhe, sigurisht, Ne do ta ruajmė atė. (Sure Hixhr: 9)
Kush kėrkon tjetėr fe pėrveē Islamit, nuk do ti pranohet dhe ai nė botėn tjetėr do tė jetė i humbur. (Sure Ali Imran: 85)
Kurani iu referohet besimeve tė gabueshme tė pėrvetėsuara nga tė Krishterėt dhe Ēifutėt, dhe e bėn tė ditur besimin e vėrtetė. Pėr shembull, thėnia e tyre: Zoti ka djalė (Jezusin), e cila ėshtė njė prej parimeve tė Krishterimit, thuhet tė jetė thjesht njė besim i paarsyeshėm dhe njė gėnjeshtėr e thėnė kundėr Zotit:
Ata thonė: Allahu ka bėrė njė fėmijė. I Lavdishėm dhe i Lartėsuar qoftė Ai! Pėrkundrazi, Atij i pėrket ēdo gjė qė gjendet nė qiej e nė Tokė dhe Atij i nėnshtrohet gjithēka. Ai ėshtė Krijuesi i qiejve dhe i Tokės, pa shembull tė mėparshėm dhe, kur vendos pėr diēka, vetėm thotė pėr tė: Bėhu! - dhe ajo bėhet. (Sure Bekare: 116-117)
Disa vargje tjera lidhur me kėtė ēėshtje janė si vijon:
O ithtarėt e Librit! Mos e kaloni kufirin nė besimin tuaj dhe pėr Allahun thoni vetėm tė vėrtetėn! Mesihu - Isai, i biri i Merjemes, ėshtė vetėm i Dėrguar i Allahut dhe Fjala e Tij, tė cilėn ia ka dėrguar Merjemes, si dhe shpirt (i krijuar) nga Ai. Pra, besojini Allahut dhe tė dėrguarve tė Tij! Dhe mos thoni: Tre zota! Hiqni dorė, se ėshtė mė mirė pėr ju! Allahu ėshtė vetėm njė Zot - qoftė lavdėruar Ai! Ai ėshtė tepėr i lartėsuar pėr tė pasur fėmijė. E Tij ėshtė gjithēka qė gjendet nė qiej dhe nė Tokė. Allahu mjafton pėr rregullimin e gjithėsisė. (Sure Nisa: 171)
Ai ėshtė Krijuesi i qiejve dhe i Tokės! E si mund tė ketė Ai fėmijė, ndėrkohė qė nuk ka bashkėshorte?! Ai ka krijuar ēdo gjė dhe ėshtė i Dijshėm pėr ēdo gjė. (Sure Enam: 101)
Besimi i krishterė pohon se Zoti krijoi gjithėsinė dhe pastaj e la atė tė pavarur. Megjithatė, siē thamė mė herėt, Vullneti i Zotit sundon gjithėsinė nė ēdo moment; ajo ėshtė vazhdimisht nėn kontrollin e Tij. Asgjė nuk mund tė ndodhė pa Vullnetin dhe jashtė kontrollit tė Tij:
A ka mė tė mirė se Ai, qė zė fill krijimin dhe pastaj e ri-pėrsėrit atė, qė ju jep mjete jetese nga qielli dhe toka?! Vallė, a ka krahas Allahut zot tjetėr? Thuaj (o Muhammed): Sillni provat tuaja, nėse ajo qė thoni ėshtė e vėrtetė! (Sure Neml: 64)
Me tė vėrtetė, Allahu mban ekuilibrin e qiejve dhe tė Tokės, qė tė mos shkatėrrohen. Kur ato nisin tė shkatėrrohen, askush nuk mund ti mbrojė, pos Tij. Me tė vėrtetė, Ai ėshtė i Butė dhe Falės (i gjynaheve). (Sure Fatir: 41)
Pėr tiu kundėrvėnė kėtyre nocioneve tė rrejshme dhe shumė tė tjerave qė nuk janė pėrmendur kėtu, Zoti na i jap nė Kuran vetitė e Tij tė lartėsuara. Kjo jo vetėm pėr tiu dhėnė pėrgjigje kėtyre pohimeve tė gabueshme, por po ashtu pėr ti udhėzuar ata qė janė fajtorė prej tyre nė fenė e vėrtetė tė Zotit.
Ēdokush duhet tė pranoj se Zoti ėshtė Njė dhe se asgjė dhe askush nuk mund tė krahasohet me Tė; ai ėshtė i lirė nga ēdo e metė. Ai rrethon gjithēka, Ai ushtron sundimin e Tij mbi krijimin nė ēdo moment, Ai ėshtė afėr njeriut, Ai ka fuqinė tė bėj gjithēka, Ai ėshtė i Gjithėmėshirshmi, Ai ėshtė i Drejti, Ai ėshtė Sunduesi i Ditės sė Gjykimit, Ai sheh dhe dėgjon gjithēka dhe ėshtė mė i lartėsuari pėr nga vetitė.
BESIMI NĖ ZOT I LIRĖ
NGA IDHUJTARIA
A e ke parė ti atė qė epshin e vet e ka marrė pėr zot? A do ti bėhesh mbrojtės atij? (Sure Furkan: 43)
Shirk, fjala qė pėrdoret pėr idhujtari nė Arabishte nėnkupton ortakėri/shoqėrim. Nė Kuran, i referohet pėrshkrimit shok Zotit, apo mendimit se dikush apo diēka, qė quhen idhuj apo zota tė rrejshėm, meriton adhurim pėrkrah apo pėrveē Zotit. Ndonėse, idhujtaria nuk kufizohet me adhurimin e totemeve apo qenieve tė pajetė. Pasi qė ėshtė pėrgjegjėsi e njeriut qė ti shėrbej Krijuesit tė tij dhe tė pėrpiqet pėr tė fituar vetėm kėnaqėsinė e Tij, ndjekja nga ana e tij e ēfarėdo qėllimi tjetėr ėshtė tė adhuroj diēka tjetėr pos Zotit. Pėr shembull, njė person do tė ishte fajtor pėr idhujtari nėse do tė pėrpiqej pėr tė fituar kėnaqėsinė e njerėzve nė vend tė Zotit. Po kėshtu, do tė ishte pėrsėri pėrshkrim shok Zotit nėse qėllimi i jetės sė njeriut do tė ishte ti kėnaq tekat dhe dėshirat e veta mė tepėr se sa tė fitojė kėnaqėsinė e Zotit. Shumė njerėz u pėrshkruajnė karakter hyjnor gjėrave si tė hollat, pozita, pasuria e kėshtu me radhė.
Kurani i referohet idhujtarisė sė shoqėrisė Arabe, e cila veēoi njė pjesė tė tė korrave dhe tė bagėtisė sė tyre pėr idhujt e tyre, si vijon:
Ata kanė caktuar pėr Allahun pjesė nga drithi dhe kafshėt shtėpiake, tė cilat i ka krijuar Ai dhe thonė sipas hamendjes sė tyre: Kjo ėshtė pėr Allahun, ndėrsa kjo ėshtė pėr idhujt tanė. Mirėpo ajo pjesė qė ėshtė pėr idhujt e tyre, nuk arrin te Zoti, kurse ajo qė ata e kanė caktuar pėr Allahun - ajo arrin te idhujt e tyre. Sa gjykim tė shėmtuar bėjnė ata! (Sure Enam: 136)
Siē pėrmendet nė ajetin e mėsipėrm, idhujtarėt e ndajnė njė pjesė tė pasurisė sė tyre pėr Zotin dhe njė pjesė tjetėr pėr idhujt e tyre. Kjo ėshtė karakteristikė e gabimit tė idhujtarėve.
Ta duash njė qenie mė shumė se Zotin apo ta duash atė ashtu siē duhet njeriu ta duaj Zotin ėshtė pėrsėri njė formė e idhujtarisė. Po ashtu, dikush i cili i frikėsohet njė qenie ashtu si duhet ti frikėsohet Zotit, e hyjnizon atė, pasi qė pandeh se ajo qenie posedon njė fuqi tė veēantė dhe tė pavarur nga Zoti.
Mirėpo, Muslimanėt besojnė me vendosmėri se ēdo gjė ėshtė krijuar prej Zotit, se tė gjitha ēėshtjet janė tė rregulluara prej Tij, se gjėrat nuk kanė ndonjė fuqi pėr tė dhėnė njė rezultat nė mėnyrė tė pavarur, se ēdo ngjare ėshtė paracaktuar dhe krijuar nga ana e Zotit, se Zoti ėshtė poseduesi i vullnetit dhe vendimit pėrfundimtar. Ky ėshtė ai sistem besimi qė Zoti na shpall nė Kuran. Devijimi nga kėto parime, duke besuar se ēdo gjė ndodhė vetvetiu, si rezultat i rastėsive, duke ia veshur fuqinė pėr tė krijuar disa arsyeve tjera, janė tė gjitha forma tė pėrshkrimit tė shokėve Zotit. Zoti nuk fal idhujtarinė:
Vėrtet, Allahu nuk fal qė tė adhurohet dikush apo diēka tjetėr veē Atij, por gjynahet e tjera mė tė vogla ia fal kujt tė dojė. Kushdo qė i bėn shok Allahut (nė adhurim), ai me tė vėrtetė, ka humbur dhe ėshtė larguar shumė prej udhės sė drejtė. (Sure Nisa: 116)
Kur i Dėrguari i Zotit (savs) u pyet: Cili ėshtė gjynahu mė i madh nė sytė e Zotit?, ai ka thėnė po ashtu: Ti bėsh rival Zotit edhe pse Ai i vetėm tė ka krijuar. (Buhariu)
VLERĖSIMI I ALLAHUT ME
VLERĖN E TIJ TĖ VĖRTETĖ
Ata nuk e ēmojnė Allahun me vlerėn e Tij tė vėrtetė. Vėrtet, Allahu ėshtė i Fortė dhe i Plotfuqishėm. (Sure Haxh: 74)
Zoti manifeston fuqinė dhe dijeninė e Tij tė pafund nė ēdo gjė. Pėrsosmėria nė ēdo pjesė tė trupit tė njeriut, dijenia nė krijimin e njė lule, bukuria e ngjyrės dhe aroma e saj, madhėshtia e qiejve dhe e gjithėsisė, rregulli i orbitave tė planetėve, peshqit nė thellėsitė e oqeaneve dhe krijimi i ndėrlikuar nė ēdo gjė qė ju shihni rreth jush, janė tė gjitha manifestime tė qarta tė fuqisė dhe pafundėsisė sė Zotit. Disa jobesimtar, pėrkundėr perceptimit tė ekzistencės sė Zotit dhe tė fuqisė sė pafund tė Tij, e mohojnė Atė nga mendjemadhėsia. Ata nuk e pranojnė madhėshtinė e vėrtetė tė Zotit. Pasi qė atyre u mungon urtėsia, ata dėshtojnė tė shohin shenjat e qarta tė ekzistencės sė Zotit dhe tė madhėshtisė sė Tij tė manifestuara nė tė gjitha qeniet. Pavėmendja e kėtyre njerėzve shprehet nė njė ajet si vijon:
Eh, sa shumė shenja ka nė qiej dhe nė Tokė, pranė tė cilave ata kalojnė pa ua vėnė veshin! (Sure Jusuf: 105)
Vetėm ata tė cilėt mendojnė mbi qėllimin e krijimit pėrreth tyre, tė cilėt kanė aftėsi tė qartė tė dallimit, tė cilėt pėrdorin mendjet dhe ndėrgjegjet e tyre, mund ta njohin tė vėrtetėn qė kėto shenja lėnė tė kuptohet. Ata janė ata tė cilėt besojnė. Njė nga vetitė kryesore tė njė besimtari ėshtė aftėsia e tij pėr tė qenė mendjemprehtė. Besimtarėt, tė cilėt janė tė aftė tė shfrytėzojnė mendjet e tyre, tė liruara nga arsyet e rrejshme, arrijnė tė njohin mjeshtėrinė dhe fuqinė e Zotit pėrmes krijimit tė Tij dhe nė kėtė mėnyrė arrijnė tė kenė vlerėsim tė drejtė tė madhėshtisė dhe lavdisė sė Tij. Njė ajet i Kuranit rrėfen se ata tė cilėt janė tė aftė tė mendojnė qartė shohin shenjat e Zotit ngado qė tė kthehen:
Me tė vėrtetė, nė krijimin e qiejve dhe tė Tokės, nė kėmbimin e natės me ditėn, nė anijet qė lundrojnė nėpėr det pėr tu sjellė dobi njerėzve, nė ujin qė Allahu zbret prej qiellit, duke ngjallur pėrmes tij tokėn e vdekur dhe duke shpėrndarė gjithfarė gjallesash, nė lėvizjen e erėrave dhe nė retė qė qėndrojnė midis qiellit e Tokės, pra, nė tė gjitha kėto, sigurisht qė ka shenja pėr njerėzit me intelekt. (Sure Bekare: 164-)
Njė person qė ėshtė i prirur kėshtu njeh shenjat e ekzistencės sė Zotit ngado qė shikon, duke e kuptuar drejt fuqinė e Tij tė vėrtetė. Besimtarėt vazhdimisht pėrkujtojnė Zotin nė mendjet e tyre, ndėrsa shumica e njerėzve jetojnė jetėt e tyre pa menduar pėr kėto fakte. Nė njė ajet tė Kuranit, sjellja ideale e njė Muslimani pėrshkruhet si vijon:
...pėr ata qė e pėrmendin Allahun duke qėndruar nė kėmbė, ndenjur ose shtrirė dhe qė meditojnė pėr krijimin e qiejve dhe tė Tokės (duke thėnė:) O Zoti Ynė! Ti nuk i ke krijuar kot kėto - lartėsuar qofsh (nga ēdo e metė)! Prandaj na ruaj nga ndėshkimi i zjarrit. (Sure Ali Imran: 191)
MADHĖSHTIA DHE FUQIA
E PAFUND E ZOTIT
Zoti krijoi rregullin e gjithėsisė nė mėnyrė madhėshtore pėr ti lejuar njeriut qė tė kuptoj madhėshtinė e Tij. Njė varg qė i referohet kėtij rregulli thotė: "...qė ju ta dini se Allahu ėshtė i Fuqishėm pėr ēdo gjė dhe se Ai pėrfshin gjithēka nė diturinė e Tij..." (Sure Talak: 12). I pėrballur me madhėshtinė e detajeve tė kėtij rregulli, njeriu mahnitet, duke e pranuar urtėsinė, dijeninė dhe fuqinė e pafund tė Zotit.
Aq e gjerė ėshtė dijenia e Zotit sa qė ajo qė pėr ne ėshtė e pafund nė sytė e Tij tashmė ka marr fund. Ēdo ngjarje qė ka ndodhur qė nga krijimi i kohės, deri nė thellėsi tė pėrjetshmėrisė, u paracaktua dhe pėrfundoj nė sytė e Zotit. (Shih Pafundėsia dhe Realiteti i Fatit, nga Harun Jahja) Kjo pėrshkruhet nė Kuran si vijon:
Ne ēdo gjė e kemi krijuar me masė tė paracaktuar. Ne urdhėrojmė vetėm njė herė dhe vullneti Ynė pėrmbushet sa ēel e mbyll sytė. Ne tashmė i kemi shkatėrruar tė ngjashmit me ju (nė mosbesim). Prandaj, a ka ndonjė qė tė marrė kėshillė?! Ēdo bėmė e tyre ėshtė shėnuar nė librat (e engjėjve qė regjistrojnė veprat). Ēdo gjė, e madhe a e vogėl qoftė, ėshtė shėnuar (nė Leuhi Mahfudh). (Sure Kamer: 49-53)
Njeriu duhet tė pėrpiqet tė vlerėsoj gjerėsinė e dijenisė sė Zotit dhe tė reflektoj pėr tė kuptuar madhėshtinė e Tij.
Me miliarda njerėz janė shfaqur nė tokė qė nga kohėt qė smbahen mend. Prandaj, Zoti krijoi me miliarda qifte tė syve, me miliarda shenja tė ndryshme tė gishtėrinjve, me miliarda inde tė ndryshme tė syve, me miliarda tipe tė ndryshme njerėzish... Po tė dėshironte Ai, Ai do tė mund tė krijonte po ashtu me miliarda mė shumė. Siē thuhet nė Kuran: "... Ai shton nė krijim ēfarė tė dojė. Allahu, me tė vėrtetė, ėshtė i pushtetshėm pėr ēdo gjė." (Sure Fatir: 1)
Zoti posedon gjithashtu fuqinė pėr tė krijuar shumė gjėra tjera pėrtej imagjinatės sonė tė kufizuar. Tė gjitha thesaret qė Zoti i ka dhuruar nė kėtė botė pėr robėrit e Tij janė tė pėrfshira nė shikimin e Tij. Ai na zbret ne vetėm atė qė Ai dėshiron, gjithēka me masė tė caktuar:
Nuk ka asnjė send qė tė mos gjenden tek Ne thesaret e tij; por prej tij Ne japim me masė tė caktuar. (Sure Hixhr: 21)
Kjo gjė, e manifestuar gjithandej nė krijimin madhėshtor tė Zotit, vlen si pėr atė qė dimė ashtu edhe pėr atė qė ne nuk dimė. Zoti tėrheq vėmendjen pėr kėtė nė vargun: "... Ai krijon edhe gjėra qė ju nuk i dini." (Sure Nahl: 8), Ai krijon shumė gjėra tjera pėr tė cilat jemi plotėsisht tė pavetėdijshėm.
Zoti ka krijuar shumė bota dhe qenie tė cilat ne nuk mund ti shohim. Pėr tė kuptuar mė mirė mundėsinė e ekzistencės sė botėve tjera, ne duhet tė marrim parasysh si vijon: njė fotografi ėshtė dy-dimensionale gjerėsia dhe gjatėsia. Mirėpo, bota nė tė cilėn jetojmė ne ėshtė tre-dimensionale gjerėsia, gjatėsia dhe thellėsia (koha mund tė konsiderohet si dimensioni i 4-tė). Tjerat tejkalojnė aftėsinė tonė tė tė kuptuarit. Mirėpo, nė sytė e Zotit, ekzistojnė edhe dimensione tjera. Engjėjt, pėr shembull, janė qenie qė jetojnė nė njė dimension tjetėr. Sipas Kuranit, engjėjt mund tė na shohin dhe dėgjojnė nė dimensionin dhe hapėsirėn nė tė cilėn ata jetojnė. Veē kėsaj, dy engjėjt, qė rrinė nė dy krahėt tonė, secili, nė ēdo moment, regjistron ēdo fjalė qė ne flasim dhe ēdo vepėr qė bėjmė. E megjithatė, ne nuk i shohim ata. Xhinėt janė po ashtu qenie tė njė dimensioni tjetėr, siē informohemi nga Kurani. Ata, sikur ne qeniet njerėzore, sprovohen po ashtu, gjatė gjithė jetės sė tyre dhe nė fund do tė sillen pėr tu gjykuar para Zotit. Megjithatė, ata posedojnė tipare krejtėsisht tė ndryshme nga njerėzit; ekzistenca e tyre varet nga njė sistem i shkakut dhe pasojės krejtėsisht i ndryshėm.
Kėto janė tė gjitha fakte qė meritojnė vėmendje tė kujdesshme nė mėnyrė qė tė fitojmė njė kuptim mė tė mirė tė krijimit tė shkėlqyeshėm tė Zotit. Ėshtė nė fuqinė e Zotit tė krijoj bota, qenie dhe rrethana tė reja tė panumėrta. Veē kėsaj, Ai ėshtė nė gjendje tė krijoi secilėn prej tyre me njė shkallė tė pakufishėm tė dallimit. Vėrtet, nė njė natyrė tė panjohur pėr ne, Zoti do tė krijojė Parajsėn dhe Ferrin. Pėrderisa sistemet qė i lihen vetvetes nė kėtė botė anojnė kah plakja, degjenerohen dhe pėrfundimisht shuhen, nė Parajsė, e pandikuar nga kalimi i kohės, asgjė sdo tė shkatėrrohet; lumenj qumėshti shija e tė cilit nuk do tė ndryshojė kurrė ėshtė njė shembull pėr tė sqaruar kėtė veēori tė Parajsės. Trupi i njeriut gjithashtu nuk do tė degjeneroj; dhe asgjė asnjėherė nuk do tė vjetėrsohet. Sipas Kuranit, ēdokush nė Parajsė do tė jetė i njė moshe tė njėjtė, do tė jetojnė sė bashku pėrjetėsisht, nė gjendjen mė tė mirė, dhe pa u plakur apo pa humbur bukurinė e tyre. Zoti na informon po ashtu nė Kuran se nė tė do tė ketė burime qė gėlojnė pėr ne prej tė cilave tė pimė. Ferri, nė anėn tjetėr, do tė jetė krejtėsisht ndryshe, nė tė, Zoti do tė krijojė vuajtje tė paimagjinueshme. Askush nuk do tė jetė nė gjendje qė ta pėrfytyroj dhimbjen qė shkaktojnė vuajtjet e tilla derisa nuk i pėrjeton ato.
Zoti ka vėnė njė kufi mbi ēdo gjė nė kėtė botė. Ēdo gjė ka njė ekzistencė tė kufizuar. Duke qenė kėshtu, pėr tė kuptuar pėrjetėsinė dhe fuqinė e pafund tė Zotit, ne duhet tė pėrdorim mendjet tona dhe ti krahasojmė kėto ide me diēka qė ėshtė e njohur. Ne mundemi tė dimė vetėm deri nė atė shkallė qė na e lejon Zoti. Zoti, megjithatė, ka dijeni tė pakufishme. Tė marrim parasysh shembullin vijues, Zoti ka krijuar 7 ngjyra themelore. Ėshtė e pamundshme pėr ne tė pėrfytyrojmė njė ngjyrė tjetėr. (Ky rast ėshtė e ngjashme me pėrshkrimin e ngjyrės sė kuqe dikujt qė ka lindur i verbėr; asnjė pėrshkrim nuk do tė ishte i pėrshtatshėm.) Mirėpo, Zoti ėshtė nė gjendje tė krijoj mė shumė se kėto ngjyra themelore. Ndonėse, veē nėse Ai ashtu dėshiron, ne kurrė nuk do tė jemi nė gjendje tė kuptojmė atė qė tejkalon atė qė Ai ka dashur qė ne tė dimė.
Gjithēka qė posa kemi pėrmendur i takon asaj njohurie qė Zoti ka ndarė pėr ne nė kėtė botė. Por, njė ēėshtje meriton vėmendje tė posaēme; pasi qė pushteti dhe fuqia e Zotit ėshtė e pakufishme, gjithēka mund tė ndodhė, dhe nė ēdo kohė, me vullnetin e Tij. I Dėrguari i Zotit, Profeti Muhammed (savs) iu referua po ashtu fuqisė sė amshueshme tė Zotit kur tha: Shtatė palė qiej dhe shtatė palė tokė nuk janė mė shumė nė Dorėn e Zotit se sa njė farė mustarde nė dorėn e ndonjėrit prej jush. Zoti shpjegon pafundėsinė e dijenisė sė Tij nė Kuran si vijon:
Sikur tė gjithė drurėt, qė gjenden nė Tokė, tė ishin pena e deti bojė shkrimi e ti shtohen atij edhe shtatė dete tė tjera, nuk do tė shtereshin fjalėt e Allahut. Pa dyshim, Allahu ėshtė i Plotfuqishmi dhe i Urti. (Sure Lukman: 27)
Shkurt, pa marr parasysh se sa shumė pėrpiqemi ta bėjmė kėtė, ne kurrsesi nuk do tė arrijmė tė kuptojmė gjerėsinė e dijenisė sė Zotit, pasi qė ajo ėshtė e pakufishme. Ne mund ta kuptojmė atė vetėm aq sa kėtė na e lejon Zoti:
Allahu! Nuk ka zot tjetėr (qė meriton adhurimin) pėrveē Tij, tė Gjallit, tė Pėrjetshmit, Mbajtėsit tė gjithēkaje! Atė nuk e kaplon as dremitja, as gjumi! Atij i pėrket gjithēka qė gjendet nė qiej dhe gjithēka qė gjendet nė Tokė. Kush mund tė ndėrhyjė tek Ai pėr ndokėnd pa lejen e Tij? Ai di ēdo gjė qė ka ndodhur pėrpara dhe ēdo gjė qė do tė ndodhė pas njerėzve, kurse ata nuk mund tė pėrvetėsojnė asgjė nga Dituria e Tij, pėrveēse aq sa Ai dėshiron. Kursi-u i Tij shtrihet mbi qiejt dhe Tokėn dhe Ai nuk e ka tė rėndė ti ruajė ato. Ai ėshtė i Larti, Madhėshtori! (Sure Bekare: 255)
DASHURIA NDAJ ZOTIT
DHE FRIKA NDAJ ZOTIT
Allahu ka thėnė: Mos adhuroni dy zotėra, sepse Ai ėshtė njė Zot i vetėm, prandaj frikėsohuni vetėm prej Meje! (Sure Nahl: 51)
Frika ndaj Zotit ėshtė njėra prej vetive themelore tė njė besimtari. Pasi qė, ėshtė frika ndaj Zotit ajo qė e afron njė person mė afėr Zotit, bėn qė ai tė arrijė njė besim mė tė thellė, i mundėson atij qė tė sillet me pėrgjegjėsi ndaj Zotit nė ēdo moment tė jetės sė tij, dhe ushqen pėrkushtimin e tij ndaj vlerave tė Kuranit. Fakti se parimet e mira morale qė Zoti pret prej robėrve tė Tij vijnė me frikėn ndaj Zotit vėrtetohen nga Profeti Muhammed (savs) me kėto fjalė:
Kini frikėn e Zotit kudo qė jeni; nėse e pasoni njė vepėr tė ligė me njė tė mirė do ta fshini atė; dhe me njerėz silluni nė mėnyrė tė njerėzishme. (Tirmidhiu)
Dėshtimi pėr tė kuptuar kuptimin e vėrtetė tė frikės sė Zotit bėn qe disa ta ngatėrrojnė atė me lloje tjera tė frikave tė dynjasė. Mirėpo, frika ndaj Zotit dallon shumė prej tė gjitha llojeve tjera tė frikės.
Fjala arabe e pėrdorur nė tekstin origjinal tė Kuranit (kashijat) shpreh respektin e madh. Nė anėn tjetėr, fjala arabe e pėrdorur nė Kuran pėr tiu referuar frikave tė dynjasė (hauf) shpreh njė lloj tė thjeshtė tė frikės, sikur frika qė ndien njeriu kur ndeshet me njė kafshė tė egėr.
Njė shqyrtim i vetive tė Zotit shpie drejt njė kuptimi mė tė mirė tė kėtyre dy llojeve tė frikės, tė dyjat tė shprehura me anė tė fjalėve tė ndryshme nė arabisht. Frikat e dynjasė shkaktohen zakonisht nga njė kėrcėnim i mundshėm. Pėr shembull, njeriu mund tė frikėsohet prej tė qenit i vrarė. Mirėpo, Zoti ėshtė i Gjithė-mėshirshėm, Mėshirėploti dhe i Drejti. Prandaj, frika ndaj Zotit nėnkupton shprehjen e respektit ndaj Tij, ndaj tė Gjithėmėshirshmit, Mėshirėplotit dhe tė Drejtit dhe shmangien e tejkalimit tė kufizimeve tė Tij, rebelimit ndaj Tij dhe tė qenit prej atyre tė cilėt e meritojnė ndėshkimin e Tij.
Pasojat qė shkakton nė njerėz frika ndaj Zotit e bėn kėtė ndryshim tė dukshėm. I pėrballur me njė frikė vdekjeprurėse, njė person bėn panik; i pushtuar nga pafuqia dhe dėshpėrimi, ai dėshton tė pėrdor arsyen e tij dhe tė gjej njė zgjidhje. Mirėpo, frika ndaj Zotit vė nė veprim urtėsinė dhe mbėshtetjen nė ndėrgjegjen e njeriut. Pėrmes frikės ndaj Zotit, njė person nxitet ti shmanget asaj qė ėshtė e keqe, e degjeneruar dhe qė ka gjasė ti shkaktoj atij dėm fizik ose mental. Frika ndaj Zotit ushqen urtėsinė dhe largpamėsinė. Nė njė ajet tė Kuranit, Zoti na bėn me dije se urtėsia dhe gjykimi i drejtė fitohet pėrmes frikės ndaj Zotit:
O besimtarė! Nėse i frikėsoheni Allahut, Ai do tju japė aftėsinė e tė gjykuarit drejt, do tju lirojė nga gjynahet tuaja dhe do tju falė. Allahu zotėron mirėsi tė madhe. (Sure Enfal: 29)
Frikat e dynjasė i shkaktojnė shqetėsim njeriut. Mirėpo, frika ndaj Zotit jo vetėm qė i jap shkas forcės sė shtuar shpirtėrore, por gjithashtu edhe qetėsisė sė mendjes.
Pėrmes frikės ndaj Zotit njeriu iu shmanget atyre veprimeve tė kėqija me tė cilat nuk ėshtė i kėnaqur Zoti. Njė varg i Kuranit thotė: "... Allahu nuk i do njerėzit arrogantė e mburravecė." (Sure Nisa': 36). Njė person qė i frikėsohet Zotit pėrpiqet me mish e shpirt tė pėrmbahet prej mburrjes dhe tė pėrfshihet sa mė shumė nė punė tė mira pėr tė fituar dashurinė e Zotit. Pėr atė arsye, frika ndaj Zotit dhe dashuria ndaj Zotit janė reciprokisht tė veēanta.
Frika ndaj Zotit, nė tė vėrtetė, largon pengesat qė pengojnė afrimin tek Zoti dhe tė fituarit e dashurisė sė Tij. Pengesa e parė prej tyre ėshtė epshi i njeriut. Prej Kuranit, ne mėsojmė se ekzistojnė dy anė tė shpirtit; njėra qė frymėzon tė keqen dhe ligėsinė dhe tjetra, ruajtjen nga ēdo prirje ndaj tė keqes.
...Pėr shpirtin dhe pėr Atė qė e ka pėrsosur, duke ia bėrė tė njohur atij tė keqen e tė mirėn! Vėrtet, kushdo qė e pastron shpirtin, do tė shpėtojė, ndėrsa kushdo qė e shtyp atė (me punė tė kėqija), do tė dėshtojė. (Sure Shems: 7-10)
Lufta kundėr kėsaj tė keqe dhe mosnėnshtrimi asaj, kėrkon fuqi shpirtėrore. Kjo fuqi buron nga frika ndaj Zotit. Njė person qė i frikėsohet Zotit nuk robėrohet nga egoizmi i shpirtit tė tij. Frikė-respekti qė ai ndien pėr Zotin e largon atė prej mendimeve dhe veprave qė nuk e meritojnė kėnaqėsinė e Tij. Njė ajet i Kuranit na informon se vetėm ata tė cilėt i frikėsohen Zotit do tė jenė tė kujdesshėm ndaj paralajmėrimeve qė u janė komunikuar atyre:
Nė tė vėrtetė, paralajmėrimi yt i sjell dobi vetėm atij qė ndjek Kėshillėn (Kuranin) dhe i frikėsohet tė Gjithėmėshirshmit, edhe pa e parė Atė. Kėtij jepi lajmin e mirė pėr falje gjynahesh dhe shpėrblim bujar! (Sure Ja Sin: 11)
Njeriu duhet tė pėrpiqet pėr tė ndier njė frikė mė tė thellė ndaj Zotit. Ai duhet tė mendoj pėr krijimin e Zotit dhe tė pranoj mjeshtėrinė dhe fuqinė supreme tė paraqitur nė ēdo hollėsi tė tij pėr tė arritur kėtė ndjenjė fisnike. Tė menduarit e tij duhet ti mundėsojė atij tė arrij kuptim mė tė mirė tė madhėshtisė sė Tij dhe tė rris frikė-respektin e tij. Vėrtet, Zoti na urdhėron:
O besimtarė! Kijeni frikė Allahun ashtu si i takon Atij dhe vdisni vetėm duke qenė myslimanė! (Sure Ali Imran: 102)
Prandaj frikėsojuni Allahut sa tė mundeni, dėgjoni e binduni dhe shpenzoni pėr bamirėsi nė tė mirėn tuaj. Ata qė e ruajnė veten nga lakmia e saj, pikėrisht ata janė tė fituarit. (Sure Tegabun: 16)
Sa mė shumė qė njė besimtar i frikėsohet Zotit, aq mė shumė e do Atė. Ai e pranon mė mirė bukurinė e krijimit tė Zotit. Ai fiton aftėsinė pėr tė njohur shumėllojshmėrinė e njerėzve, natyrėn, kafshėt dhe nė ēdo gjė rreth tij, si shėmbėllime tė vetive madhėshtore tė Zotit. Rrjedhimisht, ai fillon tė ndiej njė dashuri mė tė thellė pėr kėto mirėsi, si edhe pėr Zotin, Krijuesin e tyre.
Njė person i cili e kupton kėtė fshehtėsi di po ashtu se ēėshtė dashuria ndaj Zotit. Ai e do Zotin, mbi dhe para ēdo gjėje tjetėr dhe kupton se tė gjitha qeniet janė vepėr e krijimit tė Tij. Ai i do ato nė pajtim me kėnaqėsinė e Zotit. Ai i do besimtarėt qė i janė nėnshtruar Atij, por ndien neveri pėr ata tė cilėt janė tė pabindur ndaj Tij.
Dashuria e vėrtetė qė e bėn njeriun tė lumtur, qė i sjell atij gėzim dhe qetėsi, ėshtė dashuria e Zotit. Format tjera tė dashurisė, qė ndjehen pėr qenie tjera pos Zotit, nė fjalėt e Kuranit, dashuri e veēantė pėr idhujtarėt dhe qė si pasojė shpie drejt dhimbjes, pikėllimit, trishtimit dhe ankthit. Dashuria e idhujtarėve dhe dashuria qė besimtarėt ndiejnė pėr Zotin krahasohen nė njė ajet si vijon:
E megjithatė, disa njerėz zgjedhin (pėr tė adhuruar) nė vend tė Allahut (zota) tė tjerė, (duke i konsideruar) si tė barabartė me Atė dhe duke i dashur siē duhet Allahu. Por ata qė besojnė, e duan shumė mė tepėr Allahun... (Sure Bekare: 165)
KURANI ĖSHTĖ UDHĖRRĖFYES
Ky ėshtė Libri nė tė cilin nuk ka dyshim. Ai ėshtė udhėrrėfyes pėr tė devotshmit (Sure Bekare: 2)
Kurani ėshtė fjala e Zotit. Zoti ka shpallur Kuranin pėr ta prezantuar Vetveten, pėr tju komunikuar njerėzve qėllimin e ekzistencės sė tyre, pėr ti informuar ata pėr natyrėn e kėsaj jete, bazėn e sprovės sė tyre nė kėtė botė dhe pėrgjegjėsitė e tyre ndaj Krijuesit tė tyre, pėr tju dhėnė atyre lajmin e mirė p
