SOCIOLOGJI FILOZOFI FEJA FORUMI KRIJIME FOTOALBUMI MUZIKĖ
Menu
Login
Username:

Password:


Lost Password?

Register now!
Themes

(3 themes)


Harun Jahja : ISLAMI FEJA E LEHTĖSISĖ
on 2008/12/13 10:07:07 (441 reads)

“… Allahu me kėtė dėshiron lehtėsim
pėr ju, e nuk dėshiron
vėshtirėsim pėr ju…”
(Bekare, 185)








ISLAMI
FEJA E LEHTĖSISĖ



“… Allahu me kėtė dėshiron lehtėsim
pėr ju, e nuk dėshiron
vėshtirėsim pėr ju…”
(Bekare, 185)


Pėrktheu:
Fatmir Hadri


HARUN YAHYA





















Ajetet qė janė pėrdorėn nė kėtė libėr janė marruar nga KUR’ANI-i mė pėrkthim
dhe komentim nė gjuhen shqipe, i pėrgaditėuar nga H. Sherif Ahmėti.


Teksti orgjinal:
Kolaylık Dini İslam


www.harunyahya.org – www.harunyaya.net













Pėrmbajtja


HYRJE

KUR’ANI, ĖSHTĖ NJĖ UDHĖZUES QĖ TĖ DĖRGON KAH E LEHTA
ALLAHU E KA URDHĖRUAR ATE QĖ ĖSHTĖ E LEHTĖ
Lehtėsitė qė janė njohur nė lidhje me ushqimet
Lehtėsitė qė Allahu ua ka japė atyre qė falin namazin
Shkurtimi i namazit nė luftė
Lehtėsia qė ėshtė treguar pėr agjėrim
Allahu nuk ju ka ngarkuar pėrgjegjėsi
Lehtėsia qė tregohet nė betimet e paqėllimta

SPROVA QĖ KA KRIJUAR ALLAHU ĖSHTĖ SHUM E LEHTĖ
Allahu ėshtė shumė falės
Allahu u pėrgjigjet lutjeve dhe ēdo njeriut i ėshtė shumė afėr
Allahu nuk e obligon asnjė njeri pėrtej mundės
Allahu bashkė me vėshtirėsinė ka krijuar dhe lehtėsinė
Allahu besimtarėve nė mėnyra tė ndryshme u siguron
mbėshtetje dhe lehtėsi tė paparamenduar
Allahu besimtarėve u dėrgon ndihmė me engjėj
Allahu besimtarėt nė sytė e armikut i tregon tė shumėt
Allahu nė zemrat e besimtarėve zbret ndjenjėn e qetėsisė dhe besueshmėrisė

LEHTĖSIA E JETESĖS SĖ MORALIT TĖ KUR’ANIT
Gjithmonė fitojnė ata qė i nėnshtrohen ndėrgjegjes
Lehtėsia e nėnshtrueshmėris dhe mbėshtetjes nė Allahun
Do tė jenė tė shpėtuar ata qė e ndjekin rrugėn e kėnaqėsisė sė Allahut
Sakrifikimi ėshtė i lehtė kurse egoizmi i vėshtirė
Falshmėria pėr njeriun ėshtė gjėja mė e bukur dhe mė e mire
Modestia sjell njė jetė tė lehtė dhe tė rehatshme
Qetėsinė dhe lehtėsinė qė e sjell sinqeriteti dhe drejtėsia
Morali i bukur i sjellė lehtėsi dhe qetėsi jetės sė ēdo njeriut

DINAKRIA E DOBĖT E SHEJTANIT

PĖRFUNDIM

GJUNJEZIMI I EVULUCIONIT

PЁR LEXUESIN


Nė tė gjithė librat e kėtij autori, ēėshtjet e lidhura me fenė janė trajtuar nėn dritėn e vargjeve Kur’anore dhe njerėzit janė tė ftuar tė mėsojnė fjalėt e Zotit e tė jetojnė sipas tyre. Tė gjitha ēėshtjet qė lidhen me ajetet e Zotit janė shpjeguar nė mėnyrė tė tillė, qė nuk lenė hapėsirė pėr dyshim apo pikėpyetje nė mendjen e lexuesit. Stili i sinqertė, i qartė dhe i lirshėm qė ėshtė pėrdorur, bėn tė mundur, qė kushdo nė ēfarėdo moshe dhe nga ēdo grup shoqėror qė tė jetė, tė mund ta kuptojė lehtėsisht pėrmbajtjen e kėtyre librave. Kjo mėnyrė e efektshme dhe e qartė e tė shprehurit, i bėn librat tė pėrshtatshėm pėr t’u lexuar me njė tė ulur tė vetme. Madje edhe ata qė e hedhin poshtė me ashpėrsi botėn shpirtėrore, ndikon nga faktet e treguara nė kėta libra dhe nuk mundėn tė mohojnė vėrtetėsinė e pėrmbajtjes sė tyre.
Ky libėr dhe gjitha veprat tjera tė autorit mund tė lexohen nga individė ose tė studiohen ne grup nė formėn e njė bashkėbisedimi. Leximi i librave nga njė grup lexuesish tė gatshėm pėr tė pėrfituar prej tyre, do tė ishte i dobishėm, pasi lexuesit mund tė krijojnė lidhje me reflektimet e tyre dhe me pėrvojėn e njėri- tjetrit.
Pėrveē kėsaj, do tė ishte njė shėrbim i madh pėr fenė kontributi pėr bėrjen tė njohur dhe leximin e kėtyre librave, tė cilat janė shkruar vetėm pėr kėnaqėsinė e Zotit.
Tė gjitha librat e autorit janė shumė bindės.
Pėr ata qė dėshirojnė t’u komunikojnė fenė njerėzve tė tjerė, njė nga mėnyrat mė ndikuese ėshtė t’i nxisni njerėzit tė lexojnė kėto libra .






AUTORI


Autori, i cili shkruan me pseudonimin HARUN JAHJA, ka lindur ne Ankara nė vitin 1956. Pasi mbaroj shkollėn tetėvjeēare dhe tė mesmen nė Ankara, ai studioj artet ne universitetin Mimar Sinan tė Stambollit, si dhe filozofi ne universitetin e Stambollit. Qė nga viti 1980, autori ka publikuar libra tė shumta ne fusha tė ndryshme, si ato politike, shkencore dhe fetare. Harun Jahja njihet si njė autor qė ka shkruar punime tepėr tė rėndėsishme pėr nxjerrė nė shesh mashtrimet e evolucionistėve, pavlefshmėrinė e pretendimeve tė tyre, si dhe anėt e errėta qė lidhin Darvinizmin me disa ideologji shkatėrrimtare.
Pseudonimi i tij pėrbėhet nga emrat “Harun” (Aron) dhe “Jahja” (Gjon), pėr tė pėrkujtuar kėta dy profetė qė luftuan kundėr mosbesimit. Vula e Profetit, e cila gjendet ne kapakun e librave tė autorit pėrmban njė kuptim simbolik qė ka lidhje me pėrmbajtjet e tjera. Kjo vulė pėrfaqėson Kur’anin, i cili ėshtė libri dhe fjala e fundit e Allahut dhe Profetit, i cili ėshtė profeti i fundit. Nėn udhėheqjen e Kur’anit dhe Sunetit, autori ka pėr qėllim tė hedhė poshtė tė gjitha bazat e ideologjive anti-fetare, nė mėnyrė Qė tė shuhen tė gjitha kundėrshtimet ndaj fesė.
Tė gjitha kėto punime tė autorit pėrqendrohen rreth njė qėllimi:transmetimi i mesazhit tė Kur’anit pėr tė gjithė njerėzit, duke i nxitur ata te mendojnė rreth temave tė rėndėsishme qė kanė lidhje me besimin, si ekzistenca e Allahut, njėsimi i Tij, bota tjetėr etj.., dhe shkatėrrimi i plotė i themeleve tė rrėnuara tė sistemeve ateiste.
Harun Jahja gėzon njė reputacion te madh nė njė gamė mjaftė tė gjerė lexuesish qė nga lindja nė Amerikė, nga Anglia nė İndonezi, nga Polonia nė Bosnje, nga Spanja ne Brazil. Disa libra tė tij janė te disponueshėm nė Anglisht, Frengjisht, Gjermanisht, İtlisht, Portugalisht, Urdu, Arabisht, Rusisht, Shqip, Boshnjakisht dhe Malajo; ata janė mirėpritur nga lexuesit nė tė gjithė botėn
Tė vlerėsuar nė tė gjithė botėn, kėto punime kanė shėrbyer pėr tė ndihmuar shumė njerėz tė gjejnė rrugėn e besimit apo tė arrijnė njė kuptim mė tė thellė tė besimit tė tyre. Stili i qartė, i lehtė dhe i rrjedhshėm i kėtyre librave u jep atyre disa veēori karakteristike qė mund tė vihen re nga kushdo qė i lexon apo i shqyrton ato. Kėto punime kanė pasur njė ndikim tė shpejtė dhe rezultate tepėr tė kėnaqshme. Ėshtė e pamundur pėr ata persona, qė i lexojnė kėto libra me kujdes dhe mendojnė rreth tyre seriozisht qė tė vazhdojnė tė mbrojnė filozofinė materialiste, ateizmin apo ēfarėdo ideologjie apo filozofie shkatėrrimtare. Edhe nėse ata vazhdojnė mbrojtjen, kjo tregon se ata bazohen nė sentimentalizmin e tyre, pasi kėto libra i hedhin poshtė kėto ideologji qė nga themelet. Sot ėshtė bėrė e mundur qė tė gjitha lėvizjet bashkėkohore jobesimtare tė pėsojnė njė disfatė ideologjike, nė saj tė koleksionit tė librave tė shkruara nga Harun Jahja.
S’ka dyshim se kėto veēori origjinėn e kanė nga urtėsia dhe udhėzimi i Kur’anit. Autori sigurisht qė nuk ndihet krenar pėr veten e tij; ai synon qė tė jetė njė mjet qė ndihmon tė tjerėt pėr tė gjetur rrugėn e drejtė tė Zotit. Pėr mė tepėr, ai nuk merr asnjė pėrfitim material nga veprat e tij. Edhe ata qė pėrgatisin kėto libra nuk marrin asnjė pėrfitim material. Ata duan vetėm tė fitojnė kėnaqėsinė e Allahut.
Duke pasur parasysh kėto fakte, ata qė inkurajojnė njerėzit qė tė lexojnė kėto libra, tė cilėt hapin sytė e zemrės dhe ndihmojnė tė tjerėt tė behėn adhurues tė devotshėm tė Zotit, bėjnė njė shpėrblim tė paēmueshėm pėr fenė.
Nga ana tjetėr, do te ishte humbje kohe dhe energjie pėrhapja e atyre librave qė krijojnė konfuzion nė mendjet e njerėzve dhe nuk kanė ndonjė ndikim te efektshėm nė largimin e dyshimeve dhe dilemave nga zemrat e tyre., siē e ka vėrtetuar dhe eksperienca shumėvjeēare. Ėshtė mė se e natyrshme qė libra tė tillė qė janė shkruar mė tepėr per tė theksuar forcėn letrare tė autorit tė tyre sesa pėr tė fituar kėnaqėsinė e Allahut, nuk mundė tė kenė kurrė njė efekt pozitiv. Ata qė dyshojnė nė kėtė, mundė tė shohin se qėllimi i vetėm i librave tė Harun Jahjas ėshtė triumfi ndaj mosbesimit dhe pėrhapja e vlerave morale tė Kur’anit.
Nuk duhet tė harrojmė njė pikė shumė tė rėndėsishme: Shkaku kryesor i vazhdimit tė problemeve dhe konflikteve qė pėrballojnė muslimanėt sot ėshtė ndikimi ideologjik i mosbesimit. Tė gjitha kėto do tė marrin fund kur tė arrihet disfata ideologjike e mosbesimit dhe tė sigurohemi qė ēdo njeri i njeh mrekullitė e krijimit dhe moralin Kur’anor, nė mėnyrė qė gjthė njerėzit tė jetojnė me frymėn e tyre. Duke marrė nė konsideratė gjendjen e botės sot, e cila i ēo n njerėzit nė njė humnerė tė thellė dhune, korrupsioni dhe konfliktesh, ėshtė e qartė qė ky shėrbim duhet tė jetė i diponueshėm sa mė shpejtė dhe sa mė efektivisht qė tė jetė e mundur. Pėrndryshe, mund tė jetė shumė vonė.
Ne shpresojmė qė me vullnetin e Zotit, librat e Harun Jahjas do tė luajnė rol tepėr tė rėndėsishėm ne shekullin XXI dhe do tė ndihmojnė njerėzit tė fitojnė paqen, bekimin, drejtėsinė dhe lumturinė e premtuar nė Kur’an.


















HYRJE


Feja İslame ėshtė feja mė e mirė dhe mė e pėrshtatshme pėr tė gjithė njerėzit. Andaj Allahu İslamin e ka pėlqyer dhe e ka zgjedhė si fe tė lehtė pėr mbar njerėzimin. Kėshtu qė njerėzit nuk e kanė aspak tė vėshtirė qė ti pėrshtaten dhe ti nėnshtrohen dispozitave, rregullave dhe obligimeve tė kėsaj feje hyjnore. Kjo fe hyjnore njerėzit i largon nga tė gjitha vėshtirėsitė, lodhjet, brengat, pikėllimet, shqetėsimet, mėrzitjet, mundimet, torturat, hallet dhe dertet. Nė tė njėjtėn kohė kjo fe, njeriun e njofton edhe se duhet ti drejtohet vetėm Atij qė e ka krijuar ēdo tė mirė nė dobi tė besimtarėve tė devotshėm. Dhe si rrjedhojė e kėsaj ata duhet vetėm Atij ti besojnė, vetėm Atė duhet ta falėnderojnė, vetėm Atij duhet ti mbėshteten dhe duhet tė kėrkojnė vetėm nga bujaria, mirėsia, mėshira dhe falshmėria e Tij e madhe.
Ai njeri i cili e benė mik Allahun, i mbėshtetet dhe i beson Atij, gjatė gjithė jetės sė tij nė kėtė botė do tė jetoj njė jetė tė lumtur, pa pikėllime, pa shqetėsime, pa brenga, pa mėrzitje dhe pa vėshtirėsi. Prandaj kjo ėshtė njėra nga bukurit dhe lehtėsitė mė tė rėndėsishme qė sjellė feja İslame pėr atė njeri qė e jeton moralin e Kur’anit. Kėshtu qė edhe Allahu nė shumė ajete Kur’anore ka njoftuar se tė gjitha obligimet dhe ligjet e Tij janė tė pėrshtatshme me natyrshmėrinė e njeriut dhe se brenda kėtyre nuk gjendet ndonjė vėshtirėsi e madhe.
Allahu nė Kur’an ka njoftuar se morali i Kur’anit ėshtė i lehtė pėr tu jetuar dhe se do t’ua lehtėsoj punėt atyre qė do tė jenė pjesėtar dhe anėtarė tė fesė hyjnore, İslamit.

“Dhe Ne do tė drejtojmė ty nė mė tė lehtėn” (A’laė, 8)

“… Ai ju zgjodhi ju (ju pėrcaktoi pėr tė luftuar pėr rrugėn e Tij) dhe nuk ju obligoi nė fé me ndonjė vėshtirėsi, nė fenė e babait tuaj, Ibrahimit…” (Haxhxh, 78).

Edhe Pejgamberi a.s nė drejtim tė kėtyre ajeteve Kur’anore duke thėnė: “Feja ėshtė e lehtė” i ka thirru njerėzit qė tė jenė pjesėtar dhe anėtarė tė kėsaj feje, po edhe nė tė njėjtėn kohė i ka thirrur edhe tu nėnshtrohen dispozitave, obligimeve dhe ligjeve tė sajė.
Besimi ose zbatimi i obligimeve qė njerėzit i shohin si tė vėshtira nė fe, janė citur dhe pėrcjellė pas ardhjes sė fesė, nga ana e mushrikėve ose nga ana e jobesimtarėve qė kanė dashur t’i largojnė njerėzit nga feja İslame dhe kėshtu, ua kanė pėrcjell njerėzve sikur janė pjesė tė fesė sė vėrtetė. Nė kėtė mėnyrė ata, gjithmonė janė munduar qė İslamin ta tregojnė si tė vėshtirė nė zbatim dhe pėrveē kėsaj, edhe disa persona pėr veten e tyre e kanė pėrvetėsuar njė fe sa pėr sy e faqe, duke u mbėrthyer nė mashtrimin e asaj se do tė jetė me e pranueshme dhe mė e dobishme pėr vetėn e tyre bėrja e asaj qė ėshtė mė e vėshtiri. Dhe me kėtė pretendim ata, janė munduar ta tregojnė vetėn e tyre mė tė ditur, mė tė sinqertė, mė sakrifikues, mė solidar, mė bujar, dhe mė besimtarė tė forte dhe mė tė sinqertė.
Ndėrsa Pejgamberi a.s muslimanėt qė i ka pasur afėr, gjithmonė i ka urdhėruar ta “lehtėsojnė” fenė İslame e jo ta vėshtirėsojnė. Atėherė ajo qė u pėrket besimtarėve tė sinqertė ėshtė bindjen e kėtij urdhrit, dhe mos tua tregojnė njerėzve tė vėshtir atė qė ėshtė e lehtė. Nė lidhje me kėtė temė njė thėnie e Pejgamberit a.s ėshtė kėshtu:
“Lehtėsoni, mos vėshtirėsoni, pėrgėzoni, mos urreni, kaloni mirė me njėri tjetrin dhe mos bini nė mosmarrėveshje”.
Prandaj ky libėr ėshtė shkruar me qėllimin qė njerėzve t’ua pėrkujtoj dhe kėtė thėnie tė Pejgamberit a.s dhe lehtėsinė e zbatimit tė fesė İslame. Pėrveē kėsaj ky libėr njofton edhe se feja İslame ėshtė lloji mė i pėrshtatshėm i jetesės sė lumturisė, qetėsisė, kėnaqėsisė, bujarisė, mirėsisė, solidaritetit, krijimit tė njeriut dhe se jeta qė vazhdohet duke iu nėnshtruar moralit tė Kur’anit ėshtė jeta mė e bukur qė do tė jetė pėr njė njeri nė kėtė botė.



KUR’ANI, ĖSHTĖ NJĖ UDHĖZUES
QĖ TĖ DĖRGON KAH E LEHTA


Ne nuk ta shpallėm Kur’anin pėr tė munduar ty. Ta shpallėm vetėm kėshillė (pėrkujtim) pėr atė qė frikėsohet. (Ta Ha, 2-3).

Allahu gjatė gjithė historisė sė njerėzve pėr ta gjetur tė vėrtetėn, tė drejtėn dhe pėr tė fituar njohuri nė lidhje me fenė, njerėzve u ka dėrguar libra tė shenjta, dhe nė tė njėjtėn kohė pėr sqarimin dhe pėrcjelljen e kėtyre librave nė mesin e tyre ka dėrguar pejgamber. Nė mesin e kėtyre librave tė shenjta qė kanė zbritur nga ana Allahut gjendet edhe Kur’ani Famėlartė. Kėshtu qė Kur’ani ėshtė libri i fundit i shenjtė qė ka zbritur pėr udhrrėfimin e mbar njerėzimit. Allahu veēorinė e udhėrrėfyesit nė njė ajet Kur’anor e tregon e kėshtu:

Udhrrėfim pėr njerėz, e zbriti edhe Furkanin (dalluesin e sė vėrtetės nga gėnjeshtra). S’ka dyshim se ata qė mohojnė argumentet e All-llahut i pret ndėshkimi i rreptė. All-llahut ėshtė ngadhėnjyes, shpagimtar. (Ali-İmran, 4).

Tė gjitha librat qė i ka zbritur Allahu para Kur’anit, janė falsifikua dhe kanė pėsuar ndryshime nga ana e njerėzve, mushrikėve dhe armiqve tė fesė. Dhe si rrjedhojė e kėsaj, kėto libra e kanė humbur origjinalitetin e tyre duke iu shtuar dhe bashkangjitur shumė besėtytni, shumė fjalė tė kota, tė padobishme dhe tė pavlefshme. Ndėrkaq libri i fundit Kur’ani Kerim deri mė tani nuk ka pasuar ndonjė ndryshim dhe qė nga tani e mė tutje nuk do tė ketė ndonjė ndryshim. Sepse Allahu ėshtė betuar se atė, do ta mbroj deri nė ditėn e kiametet dhe se nuk do ti lė njerėzit, mushrikėt (politeistet), mynafikėt (dyfytyrėshit), armiqtė e fesė apo dike tjetėr ta ndryshoj edhe njė shkronjė tė vetme nė kėtė libėr hyjnorė. Allahu kėtė tė vėrtet nė Kur’an e tregon kėshtu:

Ne me madhėrinė Tonė e shpallėm Kur’anin dhe Ne gjithsesi jemi mbrojtės tė tij. (Hixhr, 9)

Atij nuk mund t’i mvishet e pavėrteta nga asnjė anė; ėshtė i zbritur prej tė Urtit, tė Lavdishmit. (Fussilet, 42).

Siē u pa nga ajetet Kur’anore, Allahu qenka mbrojtėsi i Kur’anit. Pėr kėtė arsye Kur’ani ėshtė njė libėr i vėrtet qė nė te, nuk do tė ketė ndryshime gjersa tė ketė natė dhe ditė nė kėtė sipėrfaqe tė tokės. Nė tė njėjtėn mėnyrė edhe urdhrat edhe ligjet edhe kėshillat qė gjenden brenda tij, janė tė vlefshme deri nė ditėn e kiametit. Sepse urdhrat, ligjet dhe kėshillat e Kur’anit janė pėr tė gjitha kohėrat. Andaj nėnshtrueshmėria dhe zbatimi i ligjeve, urdhrave dhe kėshillave tė Kur’anit pėr njė njeri ėshtė njė dhunti dhe marsi e madhe qė atij i ėshtė dhėnė nga ana e Allahut. Kėshtu qė Allahu rėndėsinė e Kur’anit pėr besimtarėt nė njė ajet Kur’anor e tregon kėshtu:

“…Ne ty ta shpallėm librin sqarim pėr ēdo send, udhėzim e mėshirė dhe myzhde pėr muslimanėt” (Nahl, 89).
Ēdo njeri qė e mėson dhe e bėnė udhėrrėfyes dhe kėshilltarė tė vetės sė tij Kur’anin, do ta mėsoj nė mėnyrėn mė tė mirė qėllimin e krijimit tė tij, qėllimin e ardhjes sė tij nė kėtė botė, rrugėn e fitimit tė xhennetit, dashurisė, rahmetit, mėshirės, dhe kėnaqėsisė sė Allahut, po edhe nė tė njėjtėn kohė ai do tė mėson edhe atė se ēfarė kėrkon Allahu prej njerėzve, ēfarė duhet tė bėjnė njerėzit gjatė gjithė jetės sė tyre nė kėtė botė, cilat vepra duhet vepruar, cilat vepra nuk duhet vepruar, fshehtėsitė e krijimit, moralin mė tė mirė dhe shumė shumė gjėra tjera tė vėrteta.
Njeriu pėrveē kėtyre, nga Kur’ani mund tė mėsoj edhe pėrgjigjet e pyetjeve nė lidhje me fenė qė mund ti parashtrohen nga ana e njerėzve vetės sė tij. Sepse nė Kur’an ēdo pyetje nė lidhje me fenė e ka pėrgjigjen. Allahu nė Kur’an thotė:

Dhe ata nuk tė sjellin ndonjė shembull ty, e qė Ne tė mos ta tregojmė tė vėrtetėn, duke tė ofruar shpjegim tė qartė e tė plotė (Furkan, 33).

Sikurse jepet njohuri me ajetet Kur’anore pėr ēdo gjė nė lidhje me fenė, edhe nė tė njėjtėn kohė nuk ėshtė lėnė asnjė temė qė njerėzit nė lidhje me atė temė tė pėrēahen nė mesė vetės. Duke u nisur nga kjo Allahu nė njė ajet Kur’anor tregon se njėra nga shkaqet e zbritjes sė Kur’anit ėshtė edhe sqarimi i temave pėr tė cilat njerėzit ishin pėrēarė nė mes veti:

Ne nuk ta shpallėm ty pėr tjetėr Kur’anin, vetėm qė t’u sqarosh atyre atė pėr ēka u pėrēanė, e (ta zbritėm) qė tė jetė udhėzim e mėshirė pėr njerėzit qė besojnė. (Nahl, 64).

Nė ajetin e mė sipėr pėrmendur njoftohet se, Kur’ani pėr besimtarėt e devotshėm qė e kanė besuar Allahu, ėshtė njė udhėzim e mėshirė dhe se ai pėr ēdo temė ėshtė sqarues dhe rrugė tregues.
Kėshtu qė Allahu me anė tė Kur’anit neve na njofton me njohuri tė ndryshme qė sikur mos tė kishte qenė Kur’ani, kurrė nuk kemi pas mundėsi me i ditė. Shembull: Kur’ani jep njohuri pėr ekzistimin e shejtanit, pėr veēorit tė tij, pėr qėllimet e tij, pėr dinakėrinė e tij, pėr metodat precize qė i pėrdorė pėr mashtrimin e njerėzve, pėr karakterin tinėzarė tė tij, prej ē’far drejtimeve mund t’u afrohet njerėzve dhe shumė njohuri tjera. Pėrtej kėsaj ai, njeriut ia tregon rrugėn se si do tė mund tė shpėtoj nga kurthet, vesveset, dyshimet, pėshpėritjet, dhe ndikimet e shejtanit. Prandaj ėshtė njė lehtėsi e madhe pėr njerėzit qė nė saje tė Kur’anit tė bėhen vigjilent pėrballė njė armikut tė tillė sikur shejtani, qė u afrohet vetės sė tyre nė mėnyra tė fshehta. Dinakėria e tij ėshtė aē e madhe sa qė mund ti mashtroj shumė lehtė ata qė e kanė besimin e dobėt dhe tė luhatshėm. Dhe nė ditėn e llogaris shejtani do t’u thotė atyre qe e kanė ndjekur rrugėn e tij kėshtu: “Pse me keni ndjekur! A mos ju kam shti me zor me e ndjek rrugėn time”.
Kur’ani ėshtė shumė i qartė dhe ėshtė njė libėr qė i thirr (fton) tė gjithė njerėzit qė tė jenė tė kujdesshėm ndaj dispozitave, obligimeve dhe ligjeve te fesė. Kėshtu qė si hallalli (e lejuara), si harami (e ndaluara), dhe tė gjitha temat tjera nė lidhje me fenė janė sqaruar. Prandaj njerėzit nė ditėn e mahsherit gjersa janė duke dhėnė llogari pėr atė qė e kanė vepruar nė jetėn e kėsaj bote, nuk do tė kenė mundėsi tė thonė “kjo temė nuk na ėshtė komunikuar”, “kjo gjė nuk na ėshtė njoftuar”.
Andaj Allahu me anė tė Kur’anit, njerėzit i ka paralajmėruar pėr gjėrat e lejuara, pėr gjėrat e ndalura, pėr obligimet tjera fetare qė i pėrkasin ēdo muslimanit dhe nė tė njėjtėn kohė ua ka tėrhequr vėmendjen qe duke bėrė sa mė shumė vepra tė mira ta largojnė edhe vetėn e tyre po edhe familjet e tyre nga dėnimi dhe ndėshkimi i zjarrit tmerrues tė xhehennemit.
O ju qė besuat, ruajeni veten dhe familjen tuaj prej njė zjarri, lėndė djegėse e tė cilit janė njerėzit dhe gurėt. Atė (zjarrin) e mbikėqyrin engjėjt e rreptė e tė ashpėr qė nuk e kundėrshtojnė All-llahun pėr asgjė qė Ai i urdhėron dhe punojnė atė qė janė tė urdhėruar. (Tahrim, 6)

Tė kuptuarit e Kur’anit nuk ėshtė i vėshtirė. Sepse stilin, modelin, dhe mėnyrėn e kuptuarės se tij Allahu e ka bėrė tė lehtė pėr mbar njerėzimin. Allahu nė lidhje me kėtė nė Kur’an thotė:

Ne u sollėm atyre (mekasve) njė libėr (Kur’anin) qė ua shkoqitėm nė baza tė diturisė, ėshtė udhėrrėfyes e mėshirė pėr ata qė besojnė. (A’rafė, 52).

... Shih se si i sqarojmė faktet nė mėnyrė qė tė kuptojnė”. (Enam, 65)

Edhe pse ajetet Kur’anore janė tė qarta, pėrsėri njerėzit mendojnė se Kur’ani nuk ėshtė i kuptueshėm. Pėrveē kėsaj edhe shumica e njerėzve pretendojnė se nevojitet njė arsim shumė i gjatė me vite pėr leximin, kuptimin dhe jetimin e Kur’anit. Mirėpo me tė vėrtet ata qė e thonė njė gjė tė tillė, nuk e kanė lexuar bile edhe asnjėherė Kur’anin. Ose, e kanė lexuar por nuk kanė provuar ta kuptojė; ose ende duke qenė nė fillim ia kanė kushtėzuar vetės sė tyre me atė qė nuk do tė mund tė kuptojnė atė. Ndėrkaq Kur’ani, siē tregohet edhe nė ajetet Kur’anore ėshtė njė libėr krejtėsisht i qartė. Andaj ēdo njeri qė e lexon me sinqeritet atė, do tė vėren se ėshtė posedues i njė stilit dhe formės sė lehtė tė kupėtuarjes.
Prandaj ėshtė njė mirėsi dhe dhunti e madhe pėr njerėzit stili, forma, mėnyra dhe gjuha e letė e kuptuarjes sė Kur’anit. Allahu lehtėsinė e kupėtuarjes sė Kur’anit nga ana e njerėzve nė njė ajet Kur’anor e tregon kėshtu:

Ne e bėmė atė (Kur’anin) tė lehtė me gjuhėn tėnde vetėm qė me tė t’i pėrgėzosh tė devotshmit, dhe me tė t’i tėrheqish vėrejtjen njė populli qė ėshtė kryeneē. (Merjem, 97).

Nė kėtė mėnyrė, ajo qė i pėrket njeriut ėshtė nėnshtrimi dhe mendimi mbi atė qė e ka komunikuar Allahu nė Kur’an. Mirėpo disa njerėz nuk e mendojnė njė gjė tė tillė. Prandaj nga qė nuk e mendojnė njė gjė tė tillė gjithmonė e preferojnė atė qė ėshtė e vėshtirė. Dhe nė kėtė mėnyrė ata, duke kėrkuar rrugė tė gabuara dhe besime tė kota, jetojnė larg Kur’anit i cili ėshtė arsye pėr shpėtimin e pėrhershėm tė tyre. Kėshtu qė siē tregohet nė njė ajet Kur’anor, Pejgamberit a.s Allahut i ėshtė drejtuar nė kėtė mėnyrė:

E i dėrguari tha: “O Zot im, vėrtet populli im e konsideroi kėtė Kur’an si (diē) tė hedhur!” (Furkan, 30).

Ndėrsa ata tė cilėt i kanė besuar Allahut me zemėr tė plotė, e dinė se Kur’ani nuk ėshtė i hedhur dhe e din se ai, ėshtė njė udhėzues, udhėrrėfyes dhe kėshilltar i zbritur nga ana e Mėshiruesit, Mėshirėbėrėsit Allahut. Dhe pėr kėtė arsye Allahu ka njoftuar se Kur’ani “… ėshtė shėrim dhe mėshirė pėr besimtarėt” (İsraė, 82). Nuk duhet tė harrojmė se me ajetet Kur’anore zhduken dyshimet dhe pyetjet qė do tė mund tė formohen nė mendjen e njeriut dhe nė kėtė mėnyrė njeriu pėr vetėn e tij e mėson mėnyrėn mė tė pėrshtatshme tė moralit dhe jetesės.
Kjo pik qė do ta cekim ėshtė shumė me rėndėsi: Njerėzit nė rast se e jetojnė natyrshmėrinė e İslamit, gjithmonė do tė jetojnė tė lumtur, tė gėzuar, tė qetėsuar, tė toleruar, tė entuziazmuar, tė shėndoshė, tė drejtė, tė menēur dhe tė dalluar nga tė tjerėt. Kėshtu qė e kanė tė kotė ata qė pėrpiqen t’i fitojnė kėto gjėra jashtė rrugės sė Kur’anit. Dhe si rrjedhojė e kėsaj, edhe nėse mundohen me vite tė tėra, asnjėherė nuk do tė mundė ta gjejnė lumturin dhe qetėsinė shpirtėrore e trupore jashtė Kur’anit. Prandaj pėrshtatja dhe tė nėnshtruarit e Kur’anit pėr njeriun, ėshtė rruga e vetme e lumturisė dhe e qetėsisė, si nė kėtė botė po ashtu dhe nė botėn tjetėr. Nga kjo qė thamė deri mė tani del nė shesh se Kur’ani ėshtė i vetmi “libėr” i vėrtet, i cili njerėzit i nxjerr nga errėsira nė dritė. Kėtė e dėshmon edhe Allahu nė kėtė ajet Kur’anor kėshtu:

Elif, Lam, Ra. (ky ėshtė ) Libėr; Ne ta shpallėm ty qė me urdhrin e Zotit t’i nxjerrėsh njerėzi prej errėsirave nė dritė; (t’i nxjerrėsh prej errėsirės) nė rrugė tė Fuqiplotit, tė Falėnderuarit.(İbrahim, 1).

Ata qė i nėnshtrohen dritės hyjnore tė Kur’anit dhe u pėrshtaten urdhrave, ligjeve dhe kėshillave tė tij - me lejen e Allahut- si nė kėtė botė ashtu dhe nė botėn tjetėr, gjithmonė do tė pėrballohen me lehtėsi dhe do tė jetojnė njė jetė tė rehatshme tė qetė dhe tė bukur.




ALLAHU KA URDHĖRUAR ATĖ
QĖ ĖSHTĖ E LEHTĖ


Shumė njerėz tė dhėnat ose njohurit qė i kanė nė lidhje me fenė, qė nga fėmijėria ia kanė mėsuar nga tė afėrmit e tyre ose nga rrethi i tyre ku jetojnė. Prandaj ata njohurit dhe tė dhėnat e fesė nga qė nuk i kanė mėsuar nga burimi i vėrtet i fesė Kur’ani, ēdoherė kapen pas shumė besėtytnive dhe shumė fjalė tė kota, tė padobishme dhe tė pavlefshme.
Gjatė gjithė historisė, personat qė kanė synuar devijimin e fesė sė vėrtetė nga thelbi, duke pėrdorur metoda tė ndryshme pėr pengimin e jetesės dhe pėrshtatjes sė fesė, gjithmonė janė munduar t’i shtojnė disa besime tė kota dhe zbatime tė vėshtira fesė. Kėshtu qė ata pėr arsyen e zbatimit tė atyre qė i kanė shpikur nga vetja e tyre duke i ditur ose duke mos i ditur, janė bėrė shkaktar tė larguarės sė njerėzve nga feja. Ndėrsa neve libri i Allahut (Kur’ani) dhe Sunneti (rruga, tradita) i Muhamedit a.s na tregojnė se jetesa e fesė ėshtė shumė e lehtė pėr njerėzit e sinqertė dhe tė devotshėm.
Nė radhė tė parė duhet ta cekim atė qė; Allahu sikur ēdo gjė tjetėr nė gjithėsi, edhe njeriun e ka krijuar nga asgjėja. Prandaj Allahu ėshtė Ai qė mė sė miri e njeh njeriun dhe ėshtė mė afėr tij se damari qė e ka nė qafėn e tij. Dhe si rrjedhojė e kėsaj edhe fenė e ka bėrė tė pėrshtatshme me krijimin e njeriut. Nė njė ajet Kur’anor Allahu njeriun e thėrret pėr nė atė qė ėshtė mė e pėrshtatshme pėr natyrshmėrinė (krijimin) dhe fenė e tij.

Pėrqendro vetveten tėnde sinqerisht nė fenė, i larguar prej ēdo tė kote, (e ajo fé), feja e All-llahut nė tė cilėn i krijoi njerėzit, s’ka ndryshim (mos ndryshoni) tė asaj natyrshmėrie tė krijuar nga All-llahu, ajo ėshtė feja e drejtė por shumica e njerėzve nuk e dinė. (Rrum, 30).

Allahu me mėshirėn dhe rahmetin e Tij tė pafund, tė gjitha fetė e vėrteta qė i ka dėrguar gjatė shekujve kanė qenė poseduese tė ligjeve qė mund tė zbatoheshin shumė lehtė. Sepse Allahu pėr njerėzit gjithmonė ka dėshiruar lehtėsi dhe kėtė tė vėrtet e ka komunikuar dhe nė Kur’an duke thėnė: “(Allahu) dėshiron lehtėsim pėr ju, e nuk dėshiron vėshtirėsim pėr ju...” (Bekare, 185). Njė njeri qė u pėrshtatet dispozitave tė Allahut nė tė njėjtėn kohė ėshtė edhe njė njeri qė e jeton njė jetė shumė tė bukur, qė ėshtė e pėrshtatshme me natyrshmėrinė (krijimin) e tij.
Kurse njė pjesė e njerėzve qė nuk e dinė kėtė tė vėrtetė mendojnė se do tė jetė mė e lehtė feja nė rasė ngrehen dispozitat e saj. Shembull: Ata mendojnė se do tė jetojnė tė lirė dhe tė pavarur kur nuk u jepet rėndėsi vlerave tė moralit. Ose pretendojnė se feja do tu sjellė disa sekuestrime qė do t’ua vėshtirėsoj jetesėn. Ndėrkaq tė gjitha kėto janė gabime tė mėdha qė njerėzit i kanė rrėmbyer dhe janė mashtrime te shejtanit. Sepse tė jetuarit e fesė sė Allahut dhe zbatimi i urdhrave qė gjenden brenda saj ėshtė shumė i lehtė. Kurse ajo qė ėshtė e vėshtirė, ėshtė tė jetuarit nė njė shoqėri qė pėrbėhet prej njerėzve qė nuk i njohin dispozitat, urdhėratė, dhe ligjet e Allahut. Njė jetesė e tillė, sjellė njė pėrfundim tė keq.
Veēanėrisht nė shoqėritė qė jetojnė larg fesė ose nė shoqėritė e njerėzve tė pa fe, gjithmonė ka kaos, prishje tė rregullit, prishje tė rendit, mosrespektim tė ligjeve, mosmarrėveshje, shqetėsime, brengosje, frikė, mungesė lumturie, dhe mungesė qetėsie. Andaj njerėzit qė u pėrkasin kėtyre shoqėrive nga qė nuk fiksohen prej Allahut janė nė gjendje tė gėnjejnė, tė mashtrojnė, tė tradhtojnė, tė vjedhin, tė plaēkitin, tė pinė alkool, tė bėjnė zina, tė shajnė, tė fyejnė, tė hajn hakun e njėri tjetrit, e shumė shumė gjėra tjera tė ndyta qė janė nė kundėrshtim me dispozitat e fes Islame. Ata duke mos ditur se ēka ėshtė solidariteti, sakrifikimi, toleromi, dashuria, mirėkuptimi, respektimi, marrėveshja, kuptuara, ndihma ndaj njėri tjetrit, pėrkrahja e njėri tjetrit nga ana shpirtėrore dhe materiale, vazhdojnė tė jetojnė njė jetė degjeneruese. Prandaj njė jetė e tillė njeriut nuk i sjellė asnjėherė lumturi. Kėshtu qė nėse nė njė vend ngrehen dispozitat e fesė atėherė nė shesh del krejtėsisht e kundėrta e ambientit qė do ta gjej njeriu lumturin dhe si rrjedhojė e kėsaj ashtu siē dėshiron shejtani formohet njė ambient i pėrngjashėm me xhehennemin.
Pėr shembull: Shembujt e ngjarjeve qė i hasim mė sė shumti nė ditėt e sotme kanė tė bėjnė me pėrdorimin e drogės, pėrhapjen, shpėrndarjen, shitjen e saj, kurvėrinė, ryshfetin, falsifikimin, gėnjeshtrėn, mashtrimin, tradhtinė, pėrdorimin e alkoolit etj... Tė gjitha kėto qė i pėrmendėm janė krejtėsisht larg dispozitave tė fesė dhe nė tė njėjtėn kohė janė edhe larg bukurisė, qetėsisė, rahatisė, lumturisė dhe vlerave tė ndryshme shpirtėrore. Kėshtu qė njerėzit nė atė ambientin ku pėrdoren kėto gjėra mendojnė se janė tė lirė dhe tė pavarur nga ēdo gjė. Andaj nė pėrdorimin e tyre nuk njohin kufi. Ama ata harrojnė qė fatkeqėsia shpirtėrore dhe materiale qė u vjen vetės sė tyre nė saje tė pėrdorimit tė kėtyre gjėrave ėshtė mė e madhe prej parandjenjave qė i pretendojnė tė lira. Mendojeni se ēfarė do tė mund tė jetė fitimi i atyre personave qė u ėshtė prishur shėndeti prej alkoolit, prej zinas, prej drogės, ku nė saje tė kėtyre u ėshtė rrudhur edhe lėkura, u ėshtė prishur trupi, janė plakur mė herėt se ē’duhet? Pa dyshim qė mosnjohja e dispozitave tė fesė nė ēdo gjė, konsiderimi i moralit tė fesė si asgjė, dhe vazhdimi i njė jete pa qėllim duke bėrė punė tė ndyta qė janė nė kundėrshtim me dispozitat e fesė, pa pėrjashtim te ēdo njeri sjellin shkatėrrime tė mėdha fizike dhe shpirtėrore. Por edhe mė tepėr kėto pėrfundime mund ti shohin tė gjithė dhe janė aē tė ēarta saqė nuk mund ti mohon askush.
Andaj njeriu sado qė tė jetoj larg fesė aē mė shumė do tė jetoj njė jetė tė mjerė, tė vėshtirė dhe jo tė lumtur. Ndoshta ata persona qe merren me punė tė ndyta mund tė jetojnė njė jetė tė qetė. Ama kurrė nuk do tė mundė ta gjejnė lumturinė dhe qetėsinė e vėrtetė shpirtėrore. Po edhe mė tepėr ai nga qė i ka lėnė pas dore urdhėratė dhe ligjet e Allahut nė jetėn e ahiretit do tė ndjejė pendim (bėhet pishman) dhe do tė pėrballohet me njė jetesė qė do ta jetojė vėshtirėsinė e dhimbjeve, torturave dhe mundimeve mė tė mėdha.
Kurse njerėzit qė fiksohen prej Allahut dhe i kryejnė obligimet e fesė pa mangėsi, si nė kėtė botė po ashtu dhe nė botėn tjetėr janė brenda njė pėrfitimit tė madh. Ata para ēdo gjėje e jetojnė edhe qetėsinė e ndėrgjegjes dhe kėnaqėsinė shpirtėrore tė bindjes nė Allahun. Pėr ata persona gjithmonė ka bukur dhe myzhde. Kėshtu qė Allahu u jep myzhde nė kėtė mėnyrė atyre personave qė u pėrmbahen dispozitave tė Tij dhe atyre personave qė i nėnshtrohen mėshirė sė Tij:

(Tė xhennetit janė) Edhe ata qė pendohen, ata qė sinqerisht adhurojnė, ata qė falėnderojnė, ata qė agjėrojnė, ata qė bėjnė ruku, qė bėjnė sexhde, qė urdhėrojnė pėr tė mira e ndalojnė nga tė kėqijat, edhe pėrmbushin dispozitat e All-llahut. Pra, pėrgėzoi besimtarėt. (Tevbe, 112).

E ata qė tregojnė lėshim tė dispozitave tė Allahut do tė jetojnė njė jetė tė vėshtirė me brenga dhe shqetėsime si nė kėtė botė po ashtu dhe nė botėn tjetėr dhe nė tė njėjtėn kohė vetėm vetveten e vet e dėmtojnė. Allahu thotė:

“... Kėto janė dispozitat e All-llahut, e kush del jashtė dispozitave tė All-llahut, ai e ka dėmtuar vetveten...” (Talakė, 1).
Disa njerėz vetėm qė mos t’ju nėnshtrohen dispozitave tė Allahut pėrpiqen t’i ndryshojnė ato. Ama me tė vėrtetė kjo pėrpjekje nuk buron nga mendja e njerėzve, por nga shejtani. Kėshtu qė kjo ėshtė njė kurth e shejtanit qė njerėzit bėhen viktima tė sajė. Shejtani i mallkuar gjithmonė pėrpiqet qė punėt e lejuara njerėzve tua tregoj si tė lejuara dhe tė ndaluarat tua tregoj si tė lejuara. Dhe si rrjedhojė e kėsaj njerėzit e mendojnė vetėn e tyre mė tė lartė kur i lėnė pas dore dispozitat e Allahut. Po edhe mė tepėr ata vetė mundohen tė vendosin ligje mbi dispozitat e Allahut. Por edhe pse sipas vetės sė tyre i vendosin kėto ligje, pėrsėri nuk u tregojnė kujdes zbatimit tė tyre. Nė lidhje me kėtė temė Allahu e jep shembullin e devijimit tė katolikėve:

Pastaj vazhduam pas tyre me tė dėrguarit Tanė, e pas tyre e dėrguam Isain, tė birin e Merjemes dhe atij i dhamė Inxhillin, e nė zemrat e ithtarėve tė tij dhuruam butėsi e mėshirė, ndėrsa murgėrinė ata vetė e shpikėn. Ne atė nuk ua bėmė obligim atyre, mirėpo edhe pse kishin pėr qėllim me tė vetėm ta arrijnė kėnaqėsinė e All-llahut, ata nuk iu pėrmbajtėn asaj si duhet pėrmbajtur, prandaj atyre qė besuan, Ne ua dhamė shpėrblimin e tyre, po shumė prej tyre janė mėkatarė (jobesimtarė). (Hadidė, 27).

Pėr kėtė arsye Allahu atyre qė besuan ua ka tėrhequr vėmendjen pėrballė kėtij rrezikut dhe nė Kur’an ėshtė komunikuar devijimi i atyre qė e kanė tepruar nė rrugėn e Allahut kėshtu:

Thuaju: “O ithtarė tė librit, mos e teproni nė fenė tuaj jashtė tė vėrtetės dhe mos shkoni pas epsheve tė njė populli tė mėparshėm qė ka humbur, qė ka shkaktuar humbjen e shumė tė tjerėve dhe qė u largua nė tėrėsi prej rrugės sė drejtė”. (Maide, 77).

Tė vetmen gjė qė duhet ta bėjė njeriu ėshtė kryera e urdhrave qė Allahu obligimin e tyre e ka treguar nė Kur’an dhe largimi i tij nga ato gjėra qė ia ka ndaluar Allahu.
Kėshtu qė ata qė mundohet ta vėshtirėsojnė fenė, nė ditėn e kiametit do tė japin llogari pėr kėtė gjė. Sepse gjersa Allahu fenė e ka bėrė tė lehtė ata mundohen ta vėshtirėsojnė. Edhe Pejgamberi a.s nė lidhje me fenė thotė:
Feja ėshtė e lehtė. Askush nuk mund ta ashpėrson (tė bėhet i ngurtė pėrballė) fenė. (Pra ēdokush duhet t’i pėrshtatet lehtėsisė sė fesė, Sepse mbet i dobėt ai qė thotė ta mbajė tė shtrėnguar fenė). Ndreqeni lėvizjen e vijės tuaj dhe qėndroni afėr cakut. (Haidthi Rumuz, vėllimi 1. faq.98)
Njerėzit fenė, duhet ta vlerėsojnė sipas thėnies sė pejgamberit a.s qė e cekėm mė lartė. Kėshtu qė ėshtė njė gabim shumė i madh tė menduarit se zbatimi i dispozitave, obligimeve dhe ligjeve tė fesė ėshtė i vėshtirė.

Lehtėsitė qė janė njohur nė lidhje me ushqimet
Allahu njerėzve pėr tu ushqyer u ka dhėnė shumė dhunti (tė mira) tė ndryshme. Kėto dhunti tė panumėrta si pemėt e llojllojshme, perimet e ndryshme, mishrat, pijet, si dhe ushqimet tjera te lezetshme i janė dhėnė nė shėrbime ēdo njeriut. Dhe Allahu me ajetin Kur’anor “Tė pyesin ty (Muhammed), ēka u ėshtė lejuar atyre? Thuaju: “U janė lejuar tė gjitha ushqimet e mira...” (Maide, 4), ka njoftuar se njerėzve u janė lejuar tė gjitha ushqimet e mira.
Kurse ushqimet qė i ka bėrė haram Allahu pėr njerėzit, janė si ushqime tė ndyta sikurse mishi i derrit, mishi i cofėtinės, gjaku etj... Po edhe sido qė tė jetė kėto ushqime janė tė ndyta dhe tė dėmshme pėr trupin e njeriut. Allahu nė njė ajet Kur’anor thotė kėshtu:

Thuaj: “Nė atė qė mė ėshtė shpallur mua (nė Kur’an) nuk po gjej tė ndaluar diēka nga ushqimi, pėrveē nė qoftė se ai (ushqimi) ėshtė: cofėtinė, gjak i derdhur ose mish derri, ai ėshtė i ndytė, dhe pos asaj qė ėshtė therur jo nė emėr tė All-llahut (por tė ndonjė idhulli) e qė ėshtė mėkat. E kush detyrohet (t’i hajė kėto tė ndaluara), por duke mos pasur pėr qėllim shijen dhe duke mos e tepruar, Zoti yt ėshtė qė falė e mėshiron shumė. (En’amė, 145).

Kėshtu qė pėr ushqimet e ndaluara ėshtė shumė mėsimdhėnėse shprehja “ndyrėsirė” qė kalon nė ajetin e mė lartė pėrmendur Kur’anor. Sepse mė tė vėrtetė mishi i derrit ėshtė posedues i veēorive qė i shkaktojnė dėm trupit tė njeriut.
Pėr shembull nėse e marrim mishin e derrit do ta vėrejmė se ėshtė shumė i yndyrshėm. Andaj nė rast se hahet mishi i derrit, yndyra e tij kalon nė gjak. Atėherė kur yndyra kalon nė gjak, shkaktohet rritja e sasisė sė yndyrės sė gjakut. Dhe si rrjedhojė e kėsaj yndyra e tepėrt qė kalon nė gjak bėhet shkak i forcimit tė damarėve, i rritjes sė tensionit dhe infarktit nė zemėr. Megjithėkėtė edhe sipas normales duhet tė punojnė mė shumė gjėndrat e limfės pėr jashtėqitjen e lėndės helmues qė quhet “sutuksin” e qė gjendet brenda yndyrės sė derrit. Kjo gjendje vetėn e vetė veēanėrisht e tregon nė pezmatimin dhe fryrjen e limfės sė fėmijėve. Pėrveē kėsaj mishi i derrit pėrmban sasi tė madhe tė squfurit. Kėshtu qė trupi kur merr sasi tė madhe tė squfurit, hapet rruga e sėmundjeve tė ndryshme si e kartilazhit, pezmatimit tė mushkėrive, nervave, zorrės qorr, qelqėzimit... Afėr kėtyre, squfuri bėhet edhe shakatar i sėmundjeve serioze tė lėkurės dhe tė trishinit (lloj virusi qė mbetet tek njeriu nga ngrėnia e mishit tė derrit). Kjo sėmundje te njerėzit kalon vetėm nėpėrmjet mishit tė derrit dhe te njerėzit sjellė njė gjendje vdekjeprurėse. (Kėtu i treguam vetėm disa dėme tė pėrgjithshme qė vinė nga mishi i derrit).
Nga ajo qė thamė deri mė tani del nė shesh se tė ndaluarit e disa ushqimeve pėr njerėzit janė tė dobishme dhe mbrojtėse nga gjėrat e dėmshme pėr trupin e tyre.
Ndėrkaq kėtu ėshtė e dobishme tė ceket edhe njė pikė e rėndėsishme: Pa dyshim qė tė qenit haram (e ndaluar) dhe hallall (e lejuar) ėshtė krejtėsisht urdhėr i Allahut. Dhe detyra e njeriut ėshtė t’i nėnshtrohet kėtij urdhrit. Prandaj nėse dėshiron Allahu njerėzve ju tregon mirėsitė e ndalimit tė njė ushqimit, po edhe nėse nuk dėshiron nuk ju tregon. Ama siē e pėrmendėm edhe mė herėt, Allahu mirėsitė e ushqimeve tė ndaluara njerėzve ua tregon nė shumė raste. Dhe kėto raste njerėzve ua lehtėsojnė njohjen e ushqimeve tė dėmshme. Dhe nė kėtė mėnyrė zemra e besimtarėve qetėsohet. Gjersa Allahu bėnė fjalė nė Kur’an pėr ushqimet e ndaluara nė tė njėjtėn mėnyrė bėnė fjalė edhe se si duhet tė sjellėt njeriu pėrballė gjendjeve tė ndryshme qė mund t’i ndodhin atij. Nė kėtė mėnyrė Allahu e ka ndaluar ngurrimin dhe dyshimin nė gjendjet e vėshtira dhe tė papritura. Nė lidhje me kėtė temė disa ajete Kur’anore janė kėshtu:

E ju (besimtarė), hani pra nga tė mirat qė ua dha All-llahu, tė lejuara e tė pastra, jini mirėnjohės pėr dhuntitė e All-llahut, nėse jeni tė sinqertė nė adhurim vetėm ndaj Tij. Ai ua ndaloi juve vetėm cofėtinėn, gjakun, mishin e derrit dhe atė qė theret jo nė emėr tė All-llahut. E kush detyrohet (t’i hajė) duke mos qenė dhunues dhe duke mos e tepruar (nė ngrėnie), All-llahu fal dhe ėshtė mėshirues. (Nahl, 114-115).
Tė pėrkujtuarit nė fund tė ajetit se Allahu ėshtė falės dhe mėshirues ka pėr qėllim qetėsinė dhe myzhdenė qė Allahu ua ka jep besimtarėve. Sepse njeriu ėshtė krijuar i dobėt dhe i paaftė. Mund tė gaboj, mund tė harroj, mund tė dalldiset pas njė gjėje qė i pėlqen, mund tė sillet i pavendosur... Vetėm se Allahu do ta falė dhe do ta mėshirojė atė person kur i pendohet sinqerisht Atij.

Lehtėsitė qė Allahu ua ka dhėnė atyre qė falin namazin
Namazi ėshtė njė ibadet (adhurim) qė ēdo musliam duhet ta kryej pa ndėrprerė gjatė gjithė jetės tij. Mirėpo kėtė ibadet (adhurim) shumė pak njerėz e kryejnė ose disa mendojnė ta lėnė kryerjen e tij nė ditėt e pleqėrisė, ose disa tjerė mendojnė se kryerja e kėtij ibadetit (adhurimit) ėshtė i vėshtirė. Ama edhe kryerja namazit sikur ēdo ibadet (adhurim) tjetėr ėshtė shumė i lehtė.
Duhet ta cekim atė qė: njeriu ėshtė i obliguar vazhdimisht ta kryej ose ta zbatoj kėtė obligim qė ia ka caktuar Allahu. Andaj nėse mundohet ta kryen kėtė obligim shpresohet se do ta fitoj mėshirėn, dashurin, faljen dhe xhennetin e Allahut. Kurse lehtėsia qė gjendet nė ibadete (adhurime) shfaq dukjen e mėshirės dhe dashurisė sė Allahut. Andaj pėr ata persona qė nuk i zbatojnė obligimet e Allahut, nė ditėn e kiametit nuk do tė ketė asnjė ndjesė nė lidhje me atė qė nuk e kryer. Nė tė njėjtėn kohė edhe nuk do tė mund tė ankohen se kanė qenė tė vėshtira kryerja e ibadeteve (adhurimeve).
Pėr shembull: marrja e abdesit ėshtė bėrė shumė e lehtė. Madje edhe nėse nuk gjendet ujė, Allahu njerėzve pėr abdes ua ka treguar rrugėn e “tejmumit” (tė marrit abdes me pluhur). E pa dyshim qė marrja e tejmumit ėshtė e lehtė pėr ēdo person. Allahu nė njė ajet Kur’anor se si do tė marrin tejmum ata qė nuk kanė gjetur ujė e komunikon kėshtu:

O ju qė besuat! Kur doni tė ngriheni pėr tė falur namazin, lani fytyrat tuaja dhe duart tuaja deri nė bėrryla; fėrkoni kokat tuaja, e kėmbėt lani deri nė dy zogjtė. Nėse jeni xhunubė, atėherė pastrohuni (lahuni)! Nė qoftė se jeni tė sėmurė, ose nė ndonjė udhėtim, ose ndonjėri prej jush vjen prej vendit tė nevojės, ose keni kontaktuar me gratė dhe nuk gjeni ujė, atėherė mėsyjeni (merrni tejemum) dheun e pastėr dhe me tė fėrkoni fytyrat dhe duart tuaja. All-llahu nuk dėshiron (me obligim pėr abdest e larje) t’ju sjellė ndonjė vėshtirėsi, por dėshiron t’ju pastrojė (prej mėkatėve), t’ua plotėsojė tė mirėn e Tij ndaj jush e qė t’i falėnderoheni. (Maide, 6).

Siē u tregu nė ajetin Kur’anor Allahu njerėzve nuk u dėshiron tu sjellė asnjėherė vėshtirėsi nė kryerjen e ibadeteve (adhurimeve). Po edhe nė Kur’an tregohet se nė ēdo temė ka lehtėsi pėr njerėzit. Andaj janė shumė tė lehta pėr ata qė kanė besuar ibadetet (adhurimet) qė i ka urdhėruar Allahu pėr njerėzit.
Kėshtu qė Allahu me mėshirėn dhe rahmetin e Tij tė pafund, pėr njerėzit e ka komunikuar mėnyrėn e kryerjes mė tė mirė, mė tė lehtė tė ibadeteve (adhurimeve) dhe ata qė e kryejnė kėtė ibadete (adhurime), i ka pagėzuar me dashuri, mėshirė dhe me xhennet.

Shkurtimi i namazit nė luftė
Nė Kur’an ka lehtėsi qė janė treguar pėr periudhat e caktuara. Shembull; Nė periudhėn e Pejgamberit a.s Allahu u ka treguar lehtėsi pėr kryerjen e ibadeteve atyre besimtarėve qė kanė qenė nė ēastet e luftės sė rrebet me shoqėritė injorante (jobesimtare). Kėshtu qė nė Kur’an ėshtė komunikuar se nė ēastet e luftės ose ne gjendjet e domosdoshme besimtarėt do tė mund ta shkurtojnė faljen e namazit:
Kur tė jeni nė udhėtim e sipėr, nuk ėshtė mėkat pėr ju tė shkurtoni namazin, (ose) nėse frigoheni se jobesimtarėt do tė ju sjellin ndonjė tė keqe (nė luftė). Jobesimtarėt janė armiq tuaj tė hapėt. (Nisa, 101).

Nga ky ajet Kur’anor kuptohet se, secili urdhėr dhe secili ligj i Allahut pėr secilin besimtar veē e veē ėshtė i mbushur me mirėsi dhe urtėsi. Allahu nuk dėshiron vėshtirėsi pėr robėrit e Tij. Allahu ėshtė edhe mbrojtėsi i vetėm po edhe miku mė i vėrtet i besimtarėve.

Lehtėsia qė ėshtė treguar pėr agjėrim
Allahu tė gjithė muslimanėt i ka obliguar qė ta agjėrojnė muajin e ramazanit. Ky agjėrim shumė njerėzve u duket i vėshtirė, mirėpo nė tė vėrtet nuk ėshtė aspak i vėshtirė, sepse Allahu sikur obligimet tjera qė i ka bėrė tė lehta edhe kėtė obligim nė tė njėjtėn mėnyrė e ka bėrė tė lehtė. Pėrveē kėsaj edhe Allahu agjėrimin e ka lehtėsuar nė gjendjet e jashtėzakonshme. Si rrjedhojė e kėsaj Allahu nė ajetin 185’sė tė Sures Bekare ka treguar se kush e pėrjeton muajin e ramazanit duhet tė agjėroj dhe e si lehtėsi pėr ata qė janė tė sėmurė ose janė nė udhėtim ua ka bėrė tė mundshėm tė agjėrojnė mė vonė:

(Ato ditė tė numėruara janė) Muaji i Ramadanit qė nė te (filloi tė) shpallet Kur’ani, qė ėshtė udhėrrėfyes pėr njerėz dhe sqarues i rrugės sė drejtė dhe dallues (i tė vėrtetės nga gėnjeshtra). E kush e pėrjeton prej jush kėtė muaj le tė agjėrojė, ndėrsa kush ėshtė i sėmurė ose nė udhėtim, le tė agjėrojė aq ditė nga ditėt e mėvonshme. All-llahu me kėtė dėshiron lehtėsim pėr ju, e nuk dėshiron vėshtirėsim pėr ju. (Tė agjėroni ditėt e lėshuara mė vonė) Qė tė plotėsoni numrin, ta madhėroni All-llahun pėr atė se u udhėzoi dhe qė tė falėnderoni. (Bekare, 185).

Siē u tregua nė fund tė ajetin Kur’anor, Allahu nuk kėrkon ndonjė vėshtirėsi pėr njerėzit. Prandaj tė pėrkujtuarit se Allahu dėshiron lehtėsi pėr njerėzit nė fund tė ajetit Kur’anor tregon se nevojitet tė kuptohet duke sjellė nė mend dhe lehtėsinė e obligimeve tjera tė fesė. Si rrjedhojė e kėsaj, janė brenda njė mashtrimit tė madh ata qė ikin dhe largohen nga kryerja e obligimeve tė fesė duke i pretenduar se janė tė vėshtira zbatimet e tyre dhe nė tė njėjtėn kohė ata, fenė nuk e kanė tė ēartė.

Allahu nuk ju ka ngarkuar pėrgjegjėsi
Allahu me mėshirė dhe rahmetin e tij tė pa fund, disa njerėz nuk i ka ngarkuar me pėrgjegjėsia sikur i ka ngarkuar me pėrgjegjėsi tė tjerėt. Allahu kėtė nė ajet qė do ta pėrmendim mė vonė kėtė e tregon kėshtu:

Nuk ėshtė mėkat (tė ngelė pa dalė) pėr tė verbėrinė, pėr tė ēalin, e as pėr tė sėmurin. E kush respekton All-llahun dhe tė dėrguarin e Tij, Ai atė e shtie nė xhennete ku rrjedhin lumenj, e kush mbetet prapa, Ai atė e ndėshkon me njė dėnim tė dhembshėm. (Fet-h, 17).

Siē u tregohet nė ajetin Kur’anor Allahu nuk i ka ngarkuar me pėrgjegjėsi njerėzit me tė meta. Nė kėtė ajet Kur’anor vėrehet mėshira, dashuria e pa kufizuar e Allahut qė ka pėr njerėzit po edhe nė tė njėjtėn kohė vėrehet edhe lehtėsia pėr njerėzit qė janė me tė meta. Kurse nė njė ajet tjetėr Kur’anor tregohet se Allahu njerėzit nuk i ka rėnduar dhe nė saje tė kėsaj Ai e ka shprehur mėshirėn dhe rahmetin e madh qė e ka mbi njerėz:
“... E sikur tė dėshironte All-llahu do t’ju rėndojė. All-llahu ėshtė mė i fuqishmi, mė i urti” (Bekare, 220).

Lehtėsia qė tregohet nė betimet e paqėllimta
Tė betuarit, nė pėrgjithėsi ėshtė njė sjellje e pėrhapur qė ėshtė bėrė ves i gjuhės nė mesin e njerėzve. Kėshtu qė njeriu me kėtė ves tė tillė mund tė betohet gjersa i jep fjalėn dikujt pėr diēka. Kurse besnikėria pėr fjalėn e dhėnė dhe mbajtja e fjalės janė veēori tė besimtarit qė Allahu i ka urdhėruar nė Kur’an. Ndėrkaq njeriu mund tė gaboj se ėshtė njė krijesė harrese dhe pėr kėtė arsye ai nganjėherė mund tė harrojė punėn qė do ta bėjė ose mund ta harrojė fjalėn qė i ka dhėnė dikujt. Kjo ėshtė shumė e natyrshme, sepse ky ėshtė njė gabim pa dashje qė del nė shesh prej dobėsisė sė njeriut. Padyshim qė nė ahiret do tė pyetet besnikėria e besimtarėve por ata njerėz qė betohen pa qėllim Allahu nuk i ka mbajtur pėrgjegjės nė ahiret. Kjo gjė nė Kur’an tregohet kėshtu:

All-llahu nuk ju merr nė pėrgjegjėsi pėr betimet tuaja tė paqėllimta, por ju merr pėr ato qė i bėni qėllimisht me gjithė zemėr. All-llahu ėshtė i butė dhe falė shumė. (Bekare, 225).

Pėrveē kėsaj ėshtė edhe njė lehtėsi tjetėr nė ēėshtjen e betimit. Kjo rrugė e lehtėsisė ėshtė pėr ata pėsona qė betohen nė emėr tė Allahut por pastaj me vetėdije tė plotė dėshirojnė ta prishin betimin. Kėshtu qė rrugė zgjedhja e kėsaj ėshtė shpagimi. Allahu thotė:

“All-llahu ua ka pėrcaktuar juve zgjidhjen e betimeve tuaja...” (Tahrim, 2)

“All-llahu nuk ju merr nė pėrgjegjėsi pėr betimet e juaja tė paqėllimta (pėr betim), por ju merr pėr ato qė jeni zotuar qėllimisht. E shpagimi i tij (i betimit tė bėrė) ėshtė duke i ushqyer dhjetė tė varfėr me ushqim mesatar qė ushqeni familjen tuaj, ose duke i veshur ata (tė dhjetė), ose duke liruar njė rob. E kush nuk ka mundėsi t’i bėjė kėto, le tė agjėrojė tri ditė. Ky ėshtė shpagim pėr betimet tuaja kur i thėni ato. Ruani betimet tuaja. Kėshtu All-llahu ju sqaron dispozitat e veta, ashtu qė tė jeni mirėnjohės” (Maide, 89).

Siē u kuptua nga ajetet Kur’anore, Allahu ne dy gjendjet ka treguar lehtėsi tė pėrshtatshme nė fe pėr veprimin e njerėzve. S’ka dyshim qė mbajtja e betimit ėshtė me e drejt dhe mė e bukur. Vetėm se njeriu ose mund ta harrojė fjalėn e dhėnė ose mund tė ndryshojnė kushtet nė periudhėn ku e ka jep fjalėn ose mund tė bie nė njė situatė aē tė vėshtirė saqė nuk mund ta mban fjalėn. Kėshtu qė Allahu duke dėshiruar lehtėsi pėr njerėzit e ka treguar rrugė e shpagimit pėr betimin dhe nė kėtė mėnyrė pėr ēdo gjė ka treguar rrugė dalje.
Prandaj Allahu fenė e ka bėrė shumė tė lehtė. Feja İslame, ėshtė fe e lehtėsisė pėr ēdo ēėshtje dhe pėr ēdo gjė. Njeriu kur synon tė bėhet fetar i mirė dhe njė rob falėnderues i dhuntive tė Allahut asnjėherė nuk do tė pėrballohet me ndonjė vėshtirėsi nė lidhje me zbatimin dhe jetimin e fesė.



SPROVA QĖ KA KRIJUAR ALLAHU
ĖSHTĖ SHUM E LEHTĖ


Gjatė gjithė jetė sė tyre njerėzit qė jetojnė larg moralit tė fesė pėr vetėn e tyre caktojnė synim tė ndryshme. Por nė pėrgjithėsi pika kryesore e kėtyre synimeve ėshtė e orientuar kah ambiciet e kėsaj bote. Pėr shembull: Tė bėrit njė doktor i specializuar, njė inxhinier i suksesshėm, njė baba i mirė, njė biznesmen i famshėm, njė pasanik i madh, njė artist i njohur nė botė dhe tė ngjashme me kėto, mund tė njihen si synimet mė kryesore tė shumicės sė njerėzve. Pėrveē kėtyre edhe shumica e njerėzve nė fusha tė ndryshme pėrpiqen tė arrijnė sukses, lumturi dhe vullnet pėr tė realizuar njė jetė tė qetė. Kurse njė shumicė tjetėr duke bėrė sakrifikime tė ndryshme “mundohen tė arrijnė me njė vend”. Ndėrkaq ata kur zhyten nė njė mėnyrė tė tillė pas kėtyre gjėrave, e harrojnė qėllimin e tyre nė kėtė botė ose bėhen kishe nuk e dinė.
Me gjithė kėtė njė njėri nuk duhet ta harrojė qėllimin e tij nė kėtė botė duke u mashtruar pas ambicieve mashtruese dhe dėfryese tė dynjasė. Po edhe mė tepėr ata nuk duhet harruar qė vetės sė tyre ti bėjnė disa pyetje. Si pėr shembull: “Pse kam ardhur nė kėtė botė?”, “Cili ėshtė qėllimi i ekzistencės time?”. Pastaj, u bėra njė inxhinier i mire dhe e bėra projektimin e shumė ndėrtesave, u bėrė i pasur, u bėrė zotėrues i njė pune tė mirė dhe nė saje tė kėsaj fitova mjaft para, fitova njė titull dhe u bėra i njohur nė botė, por tė gjitha kėto mua ēka mė pėrfituan? Cilave prej kėtyre do tu mbetet njė kuptim pas vdekjes? Ēfarė dobie do tė mė sjellin mua nė ahiret ato qė i kamė lėnė nė sipėrfaqen e tokės? Ekzistenca a ėshtė e pėrbėrė vetėm nga kjo jetė a po edhe nga ndonjė jetė tjetėr? Pra kėto duhet tė jenė disa pyetje qė ēdo njeriu duhet t’ia pyet vetė vetės sė vetė para se ti vi vdekja.
Mirėpo nuk duhet harruar atė qė; njerėzit sigurisht duhet tė bėhen zotėrues sė profesioneve tė ndryshme, madje edhe duhet tė pėrpiqen dhe mundohen tė bėhen shumė shumė tė suksesshėm nė profesionet e tyre. Por shumica e njerėzve gjersa mundohen tė bėhen tė suksesshėm nė profesionin e tyre e harrojnė qėllimin e vėrtetė tė jetės sė tyre dhe gjithė jetėn e tyre ua kushtojnė standardeve tė pėrkohshme jetėsore.
Ndėrkaq nėse ēdo njeri mendon vetėm pakė, do tė arrin ta kuptojė tė vėrtetėn se; Allahu njeriun dhe dynjanė e ka krijuar mbi njė qėllim tė caktuar. Qėllimi i krijimit tė njėrit siē tregohet edhe nė Kur’an ėshtė tė bėrit ibadet (adhurim) Allahut. Kurse qėllimi i krijimit tė dynjasė, ėshtė tė qenit e sajė njė vendit i sprovės pėr pėrcaktimin e vendbanimit dhe situatės sė njerėzve nė ahiret. Allahu kėtė tė vėrtet nė Kur’an e tregon kėshtu:

Ai ėshtė qė krijoi vdekjen dhe jetėn, pėr t’ju provuar se cili prej jush ėshtė mė vepėr mirė. Ai ėshtė ngadhėnjyesi, mėkat falėsi. (Mulk, 2)

Allahu njerėzve u ka dhėnė shumė dėshmi pėr ta kuptuar se jeta e kėsaj bote ėshtė e pėrkohshme dhe se vendi i vėrtetė ku do tė banojnė pėrgjithmonė ėshtė nė ahiret.
Shembull: si ekzistimi i qindra sėmundjeve nė kėtė botė, ekzistimi i viruseve qė mund tė kenė ndikim vdekjeprurės nė trupin e njeriut qė ėshtė me miliarda kat mė i madh se virusi, pastrimi i vazhdueshėm i njeriut, uria, ngrėnia e ushqimit, pushimi, nevoja pėr fjetje, tė qenit jetėgjatėsia mesatare 60-70 vite, tė qenit e kohės si bėrės i njė gjeje tė njeriut, ekzistimi i vdekjes fund i pashmangshėm pėr askėnd, lėrja mbrapa mallin, paranė, prestigjin, autoritetin dhe shumė gjėrave tjera qė janė fituar nė kėtė botė, kalbja e trupit tė njeriut pasi tė varroset, dhe shumė shumė shkaqe tjera janė tė mjaftueshme pėr ta kuptuar njeriu se kjo botė ėshtė e mbushur me dobėsi tė pėrkohshmėrisė dhe se ėshtė njė vend qė shpirti i njeriut kurrė nuk do tė mundė ta gjejė nė te lumturin dhe ngopjen. Tė gjitha kėto janė tė vėrteta shumė tė rėndėsishme qė e pengojnė njeriun tė lidhet pėr kėtė botė. Allahu nė Kur’an tregon se kėtė botė nuk e ka krijuar “shkel e shko”, por ekzistencėn e saj e ka krijuar pėr qėllime tė caktuara:

Ne nuk e krijuam qiellin, tokėn e ēdo gjė ēka ka mes tyre shkel e shko (pa qėllim tė caktuar). Sikur tė kishim dashur tė zbavitemi dhe sikur tė donim ta bėnim atė, Ne do tė zbaviteshim nė kompetencėn Tonė, por Ne nuk e bėmė atė. (Enbija,16-17)

Prandaj njeriu nėse mendon vetėm pak, do ta kupton shumė lehtė se kjo botė nuk ėshtė njė vend qė do tė qėndrojė pėrgjithmonė, se kjo botė ėshtė njė vend i sprovės dhe se kjo botė nuk ėshtė stacioni i fundit, por nė tė kundėrtėn do ta kuptojė se ėshtė njė vend i pėrkohshėm, se do tė pėrgjigjet pėr ēdo ēast qė e ka jetuar nė kėtė vend tė pėrkohshėm dhe se mė e rėndėsishmja ėshtė ajo se e ka njė pėrgjegjėsi pėrballė Zotit qė e ka krijuar nga mos ekzistenca.
Duke e kapėrcyer njė shkallė me pėrpara njė njeri qė e posedon njė mendim tė tillė duhet ta mendojė kėtė: Allahu tė gjithė njerėzit nė kėtė botė i sprovon me vėshtirėsi, me kėnaqėsi dhe me situata tė ndryshme. Tė gjitha situata qė njeriu pėrballohet brenda ditės, pėrbėhen prej sprovave tė cilat e pėrcaktojnė vendin qė do tė gjendet nė jetėn e pėrhershme pas vdekjes. Dhe Allahu nė kėto sprova secilit njeri ia ka bė tė lehtė dhe atij ia ka treguar rrugėn, pra i ka treguar se ēka duhet tė bėjė:

Vėrtet ka kaluar njė periudhė kohore, qė njeriu nuk ekzistonte fare si njė diēka i pėrmendur. Ne e krijuam njeriun prej njė uji tė bashkėdyzuar pėr ta sprovuar atė, andaj e bėmė tė dėgjojė e tė shohė. (İnsan, 2-3)

Siē u tregua nė ajetin Kur’anor, Allahu doemos nė jetėn e tė gjithė njerėzve ka treguar rrugėn qė ėshtė mė e drejtė pėr ata dhe nė tė njėjtėn kohė atyre u ka krijuar kushte tė pėrshtatshme qė tė bėhen zotėrues sė diturisė nė lidhje me fenė dhe moralin e bukur. Prandaj nė saje tė kėsaj ēdo njeri do tė mund ta mėsoj se kjo botė ėshtė e pėrkohshme dhe se vendi nė ahiret pėrcaktohet nė kėtė vend tė pėrkohshėm duke bėrė vepra tė mira qė i pėlqen Allahu.
Kėshtu qė ėshtė e shijshme dhe shumė e lehtė ēdo sprovė qė ka krijuar Allahu pėr besimtarėt tė cilėt i besojnė Atij, tė cilėt i nėnshtrohen Atij me njė nėnshtrim tė plotė, tė cilėt e bėjnė mik dhe mbrojtės tė vetės sė tyre vetėm Atė, ata tė cilėt I mbėshtetėn dhe orientohen kah Ai pėr ēdo gjė dhe pėr ēdo situate. Pėr ata qė e dine fshehtėsinė e besimit dhe pėr ata qė i kanė besuar sinqerisht Allahut nė asnjė ēast tė jetė sė tyre nuk ka vėshtirėsi, hidhėrim, pikėllim, dhimbje dhe vuajtje. Pėr ata, ēdo situatė kthehet nė mirėsinė e afrimit tė tyre te Zoti dhe nė shpresėn e sa mė shumtė tė xhennetit.
Njėra nga kushtet e besimit tė sinqertė ėshtė tė njohurit Allahut. Sepse njė njeri sa mė shumė qė e njeh Allahun, sa mė shumė qė e din forcėn dhe mėshirėn e Tij, aē mė i qėndrueshėm I bėhet sinqeriteti dhe afėrsia e tij ndaj Zotit. Pėr shembull: njė njeri qė e dinė falshmėrisė e madhe tė Allahut asnjėherė nuk mbėrthehet nė pesimizėm dhe nė dėshpėrime pėr shkak tė gabimeve dhe mėkateve tė tij. Njė pėrsosė qė beson se Allahu ėshtė dhėnės i dhuntive, nuk bėnė lakmi nė ēėshtjen e fitimit tė parave apo pasurisė. Ai ngase e dine se Allahu ėshtė dhėnės i dhuntive punon, pėrpiqet tė fitojė tė mira material, por pėrsėri e dinė se sasinė e dhuntisė ia ka caktuar Allahu dhe nė tė njėjtėn kohė e jeton nėn shtrishmėrinė e asaj qė nuk do tė mundė ta ndryshoj kėtė. Si rrjedhojė e kėsaj, jeta e kėsaj bote pėr njė njeri qė e dine dhe njeh Allahun ėshtė e mbushur me mirėsi dhe lehtėsi tė mėdha; ai ēdo herė jeton duke e pare dukjen e Allahut nė bukurit mahnitėse qė i ka krijuar. Shkurtimisht pėr besimtarėt e devotshėm qė i janė nėnshtruar me bindje tė plotė Allahut ėshtė e shijshme dhe shumė e lehtė sprova qė ka krijuar Allahu pėr ata.

Allahu ėshtė shumė falės
Mėshira dhe dashuria e madhe e Allahut pėr njerėzit ėshtė njė mirėsi e madhe. Sepse njeriu ėshtė njė krijesė qe mund tė shkujdeset, qė mund tė harroj, qė mund tė gaboj, qė mund tė bėjė mėkate dhe qė mund tė mashtrohet lehtė. Pėr kėtė arsye Allahu me mėshirėn dhe dashurin e Tij tė pakufizuar duke e ditur paaftėsinė dhe dobėsinė e njeriut, ēdoherė atyre u ka njohur mundėsi tė kėrkojnė falje dhe tė pendohen sinqerisht pėr mėkatet ose gabimet e bėra. Andaj ēdo njeri qė kėrkon faljen e mėkateve nė njė mėnyrė tė sinqertė me frikė qė do tė pėsojė dėnimin dhe ndėshkimin e Allahut mund tė shpreson nė faljen dhe mėshirėn e madhe tė Allahut. Sepse siē ėshtė komunikuar nė Kur’an “All-llahu dėshiron t’ju pranojė pendimin...” (Nisa 27). Po edhe nė njė ajet tjetėr Kur’anor Allahu faljen e tij e shpreh kėshtu:

Kush bėn ndonjė tė keqe ose e ngarkon veten, pastaj kėrkon falje te All-llahu, ai e gjen All-llahun falės dhe mėshirues. (Nisa, 110)

Allahu me faljen e tij tė madhe njerėzve gjatė gjithė jetės sė tyre u jep raste pėr tu penduar. Gjėja e vetme qė duhet tė bėjė njeriu ėshtė braktisja e mėkateve me kusht qė mos tė kthehet pėrsėri nė tė njėjtat mėkate dhe tė pendohet sinqerisht duke e dėgjuar zėrin e ndėrgjegjes para se ti vi vdekja. Se pėr ndryshe Allahu nuk ia pranon pendimin:

Nuk ėshtė pendim (i pranueshėm) i atyre qė vazhdimisht bėjnė punė tė kėqia dhe vetėm atėherė kur t’i vjen vdekja ndonjėrit prej tyre, tė thotė: “Unė tash u pendova!” e as i atyre qė vdesin duke qenė jobesimtarė. Ndaj tyre kemi pėrgatitur dėnim tė ashpėr (Nisa, 18)

Tė qenit e Allahut falės i mėkateve tė njerėzve, tė lėnit e dėnimit pėr mė vonė, dhe dhėnia e mundėsisė pėr tu penduar nė ēdo ēaste gjatė jetės ėshtė njė shfaqje e mirėsisė, mėshirės dhe dashurisė sė madhe tė Allahut pėr njerėzit. Sikur Allahu ti dėnonte menjėherė njerėzit pėr shkak tė mėkateve tė tyre siē tregohet dhe nė Kur’an nuk do tė mbeste nė tokė asnjė gjallesė. Allahu thotė:

Sikur All-llahu t’i dėnonte njerėzit (zullumqarė) pėr shkak tė mizorisė sė tyre, nuk do tė linte mbi tė (tokė) asnjė gjallesė, por Ai i lė ata pėr mė vonė deri nė afatin e caktuar, e kur tė vijė afati i tyre, pėr asnjė moment nuk mund ta vonojnė as ta ngutin. (Nahl, 61)

Prandaj, ēfarėdo qė tė jenė mėkatet dhe gabimet e njerėzve tė jenė, asnjėherė nuk ėshtė vonė pėr tu bėrė njė rob siē dėshiron Allahun. Sado qė njeriu tė ketė bėrė mėkate dhe gabime ēofshin tė vogla apo tė mėdha gjatė jetės sė tij tė ketė bėrė, sado qė te ketė jetuar larg obligimeve tė fesė tė ketė jetuar, nė rast se pendohet sinqerisht dhe bėhet njė njeri i devotshėm nuk ka nevojė tė mendojė pėr mėkatet ose gabimet qė i ka bė nė tė kaluarėn. Sepse pasi tė jetė penduar Allahu ia ka falė tė kaluarėn. Mėkatet ose gabimet qė i ka bėrė nė tė kaluarėn mund ti mbesin vetėm si shembuj dhe kėshilla mėsimdhėnėse qė mos tė kthehet pėrsėri nė veprimin e tyre, po edhe pėr mos veprimin e atyre qė janė tė ngjashme me ato. Allahu se nuk do ti mbajė pėrgjegjės pėr tė kaluarėn robėrit e sinqertė pasi e kanė gjetur rrugėn e drejtė thotė kėshtu:

Thuaju atyre qė nuk besuan, nėse heqin dorė (nga rruga e tyre e gabuar dhe besojnė) do t’u falet e kaluara, po nėse vazhdojnė, ligji (i Zotit), i zbatuar ndaj tė parėve ėshtė i ditur (edhe juve do t’ju zė). (Enfal, 38)

Pa dyshim qė kjo, ėshtė njė lehtėsi e madhe qė e ka favorizuar Allahu pėr njerėzit nė fe

Allahu u pėrgjigjet lutjeve dhe ēdo
njeriut i ėshtė shumė afėr
Bėrja lutje Allahut nė shoqėritė qė jetojnė larg moralit tė fesė ėshtė pėrzier me besimet e kota dhe besėtytnitė e ndryshme. Njerėzit edhe pse mund ti drejtohen Allahut me lutje nė ēdo ēast, pėrsėri kanė caktuar ose kohė pėr lutje ose kanė vendosur ndėrmjetėsues. Allahu pėrballė kėtyre besėtytnive dhe besimeve tė kota njerėzve ua ka tėrhequr vėmendjen kėshtu:

Vini re! Adhurim i sinqertė ėshtė vetėm ai pėr All-llahun! Ndėrsa ata qė nė vend tė Tij adhurojnė miq tė tjerė (duke thėnė): Ne nuk i adhurojmė ata pėr tjetėr, vetėm qė tė na afrojnė sa mė afėr All-llahut, s’ka dyshim se All-llahu do tė gjykojė mes tyre pėr atė qė ata ishin nė kundėrshtim. E, ėshtė e vėrtetė se All-llahu nuk udhėzon nė rrugė tė drejtė atė qė ėshtė rrenės, jobesimtar (Zumer, 3)

Njerėzit i kanė devijuar nga rruga e drejtė ata persona qė kanė thėnė se ka nevojė pėr ndėrmjetėsime tė ndryshme pėr ti bėrė lutje Allahut. Mirėpo kur i shikojmė ajetet Kur’anore, vėrejmė se pėr lutje nuk ka nevojė ndėrmjetėsim. Sepse edhe Allahu me ajetin Kur’anor “Ne e kemi krijuar njeriun dhe dimė se ē’pėshpėrit ai nė vetvete dhe Ne jemi mė afėr tij se damari (qė rrah) i qafės sė tij” (Kaf,16) tregon se mė afėr njeriut nuk ėshtė askush tjetėr pėrveē Tij. Pra njeriu kur tė dėshiron mund ti drejtohet me lutje Zotit, me lutje mundė tė kėrkon ndihmė dhe kėshtu Zoti ynė zėrin e tij e dėgjon shumė mirė dhe i ndihmon nė saje tė lutjes qė e bėnė ai.
Prandaj pėr lutje nuk nevojitet kohė e caktuar apo e veēantė. Sepse Allahut mund ti bėhet lutje, nė ēdo kohė, nė ēdo ēast dhe nė ēdo minutė. Nė tė kundėrtėn njeriu bėhet nxjerrės i rregullave nga vetvetja e vetė. Njeriu gjersa shkon prej njė vendit nė njė vend tjetėr, gjersa zbret prej shkallėve, gjersa bėnė shitblerje, gjersa pėrgatit ushqim, gjersa ngrenė ushqim, gjersa shikon televizion, gjersa ėshtė nė lift (ashensor), gjersa pret nė njė vend, gjersa shkruan diēka, gjersa dėgjon radion, gjersa punon diēka, gjersa i veshė rrobat e veta, gjersa i veshė kėpucėt e veta, gjersa i lanė duart e veta, gjersa pastron diēka, gjersa pėrgatitet pėr tė fjetur, kur zgjohet nė mėngjes, kur bėnė mėngjes, kur vozit makinėn shkurtimisht nė ēdo vend dhe nė ēdo kohė tė pa caktuar mund ti lutet Allahut ose ta kėrkojė atė qė dėshiron. Pėr kėtė edhe ėshtė e mjaftueshme vetėm qė ta kalon nėpėr mend; sepse Allahu ėshtė i dijshėm pėr ēdo gjė dhe gjithmonė ėshtė mė afėr njeriut se damari qė i rrah nė qafė dhe nė tė njėjtėn kohė ėshtė edhe i informuar dhe ka njohuri pėr tė gjitha gjėrat qė njeriut i kalojnė nėpėr mendje madje edhe pėr ato gjėra qė njeriut i flenė nė brendinė e zemrės.
Tė gjithė ata qė i luten Allahut. patjetėr duhet ta dinė se Allahu ėshtė Pėrgjegjės i lutjeve tė tyre. Me ajetin Kur’anor qė do ta pėrmendim pak mė vonė Allahu ka njoftuar se gjithmonė do tua lehtėsoj punėt nė rast se i drejtohen Atij me lutje nevojtarėt:

A ėshtė Ai qė i pėrgjigjet nevojtarit (tė mjerit) kur ai e thėrret, duke ia larguar tė keqen e juve ju bėn mbizotėrues tė tokės. A ka zot tjetėr pos All-llahut? Jo, por ju shumė pak pėrkujtoni. (Neml, 62)

Pa dyshim kjo mundėsi e Allahut qė ua ka jep robėrve tė vetė shfaqė mėshirėn e madhe tė Zotit. Allahu me ajetet Kur’anore e komunikon afėrsinė qė e ka mė robėrit e vetė, miqėsinė qė e lidhė me ata qė i drejtohen Atij dhe se i pėrgjigjet lutjes sė lutėsit:

E kur robit e Mi tė pyesin ty pėr Mua, Unė jam afėr, i pėrgjigjem lutjes kur lutėsi mė lutet, pra pėr tė qenė ata drejt tė udhėzuar, le tė mė pėrgjigjen ata Mua dhe le tė mė besojnė Mua. (Bekare, 186)

Besimtarėt duke menduare dhe njė herė mbi mėshirėn dhe rahmetin e Zotit, duhet tė jetojnė tė pėrshtatshėm me mėshirėn, lehtėsi dhe kėnaqėsinė e Allahut. Sepse kjo lehtėsi qė Allahu ua ka jep vetės sė tyre ėshtė aē e madhe dhe e pakufishme saqė; Sunduesi i ēdo gjėje, Poseduesi i vetėm i fuqisė superiore, u ka premtuar se do tu pėrgjigjet lutjeve tė secilit njeri. Dhe padyshim Ai e mbanė premtimin e dhėnė.

Allahu nuk e obligon asnjė njeri
pėrtej mundėsisė
Sado qė tė shihen tė vėshtira ngjarjet qė pėrballohet njeriu gjatė jetės sė tij tė shihen prapė se prapė ato janė nė nivelin e asaj qė njeriu pėrball tyre mund tė duroj dhe mundė ti pėrballoj. Ai qė e ka krijuar njeriu dhe e ka pajisur me shpirt ėshtė Zoti. Dhe nė kėtė mėnyrė Ai e di mė sė miri se sa mund tė bartin njerėzit, pra sa mund durojė njerėzit pėrballė vėshtirėsive. Kėshtu qė Allahu askėnd nuk e obligon pėrtej mundėsisė. Nė Kur’an thotė:

Allahu nuk e obligon asnjė njeri pėrtej mundėsisė sė tij... (Bekare, 286)

Ata qė besuan dhe bėnė vepra tė mira, e Ne as qė obligojmė ndokėnd ēka nuk ka mundėsi (tė veprojė), tė tillėt janė banues tė xhennetit dhe nė tė janė pėrgjithmonė. (A rafė, 42)

Pa dyshim ngjarjet qė pėrballohen njerėzit ka mundėsi tė jenė tė ndryshme. Andaj dhe durimi dhe mbėshtetja nė Allahun pėrballė kėtyre ngjarjeve tek njerėzit ėshtė e ndryshėm. Shumė njerėz sprovohen me ngjarje tė ndryshme. Vetėm se Allahu pėr secilin njeri sprovat i ka bė nė krahasim me forcėn e tyre. Shembull: disa njerėz nė kėtė jetė vazhdojnė njė jetė tė varfėr dhe me kėtė jetė tė varfėr ata sprovohen se sa janė tė durueshėm. Kurse disa tjerė jetojnė tė pasur, po edhe kėta nė tė njėjtėn mėnyrė sprovohen me atė se sa janė falėnderues dhe tregues sė moralit tė bukur dhe shikohen se a janė tė lidhur apo nuk janė tė lidhur pas bukurive pas kėnaqėsive dhe dėfrimeve tė kėsaj jete. Por mė nė fund sikur ai qė ėshtė i pasur, sikur ai qė ėshtė i varfėr pėr vetėn e tyre e jetojnė jetėn mė tė mirė. Fukaraja sado qė hekė prej varfėrisė, kjo nuk ėshtė e papėrballueshėm pėr atė. Nė tė njėjtėn mėnyrė edhe tė pasurin, pasuria nuk e detyron tė mburret, tė bėhet mosmirėnjohės dhe llostar. Nė fund lidhja tė cilėn e kanė mė Allahun kėta njerėz, i bėnė njerėz qė i kryen obligimet e fesė, dhe qė jetojnė moralin e Kur’anit. Kėta njerėz nė ēdo situatė qė pėrballohen, gjithmonė i drejtohen Allahut, vetėm prej Atij kėrkojnė, dhe vetėm kėnaqėsinė e Zotit tonė e kėrkojnė. Njerėzit e tillė asnjėherė nuk tregojnė dekurajim pėrballė vėshtirėsive dhe nuk largohen nga feja sado e tmerrshme qė tė jetė situata me tė cilėn sprovohen. Pėr njerėzit e tillė qė i besojnė dhe mbėshteten Allahut, pėr ta treguar mėshirėn dhe dashurinė e madhe Allahut atyre ua lehtėson edhe punėn qė shihet mė e vėshtirė. Edhe nė njė ajet Kur’anor ėshtė treguar:

Sa i pėrket atij qė besoi dhe bėri vepra tė mira, atij i takon shpėrblimi mė i mirė (xhenneti) dhe atij nga ana Jonė do t’i bėjmė lehtėsi (nė jetė). (Kehf, 88)

Kurse nė ajetet tjera kėtė tė vėrtet Allahu e ka lajmėruar kėshtu:

E, sa i pėrket atij qė jep dhe ruhet, dhe vėrteton bindshėm pėr mė tė mirėn, Ne do ta pėrgatitim atė pėr mė tė lehtėn (Lejl, 57)

Ndėrkaq ata qė nuk i mbėshteten dhe nuk i besojnė Allahut, u vinė tė vėshtira edhe situata qė janė mė tė lehta. Pėr kėtė arsye Zoti kėtyre njerėzve gjithmonė u jep vėshtirėsi nė jetė e kėsaj bote, si shpėrblim pėr atė qė janė larguar prej moralit tė Kur’anit, mosmirėnjohjes sė Allahut dhe mohimit tė fes sė vėrtetė:

E sa i pėrket atij qė bėn koprraci dhe ndien veten tė pavarur (nga Zoti), dhe qė pėrgėnjeshtron atė mė tė mirėn, ne do ta pėrgatisim pėr mė tė vėshtirėn. E pasuria e tij nuk do t’i bėjė dobi, kur ai tė zhduket. Detyrė e jona ėshtė vetėm tė udhėzojmė. (Lejl, 8-12)

Allahu bashkė me vėshtirėsinė ka krijuar
dhe lehtėsinė
Gjersa Allahu njerėzit i sprovon nė jetėn e kėsaj bote, me mėshirėn e Tij tė madhe ka jep myzhde qė patjetėr do tė krijon edhe lehtėsinė bashkė me ēdo vėshtirėsi. Kjo myzhde nė Kur’an tregohet kėshtu:

E, pa dyshim se pas vėshtirėsisė ėshtė lehtėsimi. Vėrtet, pas vėshtirėsisė vjen lehtėsimi. (İnshirah, 5-6)

Nė Kur’an kur tė shikohet jeta e pejgambereve dhe jeta e besimtarėve tė devotshėm, vėrehet se Allahu ka krijuar njė lehtėsi pas gjendjeve tė ll





 |  Copyright © 2008 njefjale.com  |  Design by B