SOCIOLOGJI FILOZOFI FEJA FORUMI KRIJIME FOTOALBUMI MUZIKĖ
Menu
Login
Username:

Password:


Lost Password?

Register now!
Themes

(3 themes)


Harun Jahja : MREKULLIA E KRIJIMIT TĖ NJERIUT
on 2008/12/13 10:10:35 (552 reads)

Zoti ėshtė Ai I Cili e bėri tokėn shtėpi/vendbanim
tė qėndrueshem pėr ju dhe qiellin si kulm,
dhe ju dha formė nga format mė tė mira, e ju furnizoi
me gjėra tė mira dhe tė shėndetshme. Ai ėshtė Zoti, Sunduesi juaj.
Bekuar qoftė Zoti, Sunduesi i tė gjitha botėrave.
(Kur'an, 40: 64)






MREKULLIA E KRIJMIT TĖ NJERIUT




Zoti ėshtė Ai I Cili e bėri tokėn shtėpi/vendbanim
tė qėndrueshem pėr ju dhe qiellin si kulm,
dhe ju dha formė nga format mė tė mira, e ju furnizoi
me gjėra tė mira dhe tė shėndetshme. Ai ėshtė Zoti, Sunduesi juaj.
Bekuar qoftė Zoti, Sunduesi i tė gjitha botėrave.
(Kur'an, 40: 64)




HARUN YAHYA


PĖRMBAJTJA


HYRJE

NJĖ SISTEM I MREKULLUESHĖM PĖR NJĖ JETĖ TĖ RE

NJĖ ARMATĖ PERFEKTE E CAKTUAR

NĖ QĖLLIMIN E SAJ

ROLI I QELIZĖS VEZĖ NĖ FORMIMIN E NJĖ NJERIU TĖ RI

KRIJIMI I NJERIUT NGA NJĖ QELIZĖ

DREJT NJĖ BOTE TĖ RE

EMBRIOLOGJIA HEDH POSHTĖ GĖNJESHTRĖN E EVOLUCIONIT

PĖRFUNDIM

EVOLUCIONI IDE E GABUAR


KOPERTINA E PASME


A ke menduar ndonjėherė pėr pyetjen se si ke ardhur nė kėtė botė?
Pėr atė se kush e bėri trupin tėnd?
Kush i ndėrtoj sytė, duartė dhe organet e tua?
Nėse pak u kushton vėmendje kėtyre pyetjeve do tė ballafaqohesh me njė fakt tejet interesant: shumė vite me parė, ti ishe njė send i imėt, njė send mikroskopik, shumė i vogėl pėr t’u parė me sy, i pėrbėrė nga njė qelizė e vetme. As madhėsia jote e as substancat qė tė pėrbėnin ty nuk ishin shumė mė tė ndryshme nga ato tė bakterieve. Megjithatė njė mrekulli ndodhi, dhe ajo qelizė u rrit me biliona herė dhe u shndėrrua nė foshnje.
Ajo foshnje po ashtu u rrit, dhe u bė njė qenie njerėzore me arsye (mendje).
Dhe ai person tash ėshtė duke lexuar kopertinėn e njė libri pėr krijimin e tij!
Si ndodhi ajo mrekulli?
Do tė gjesh pėrgjigjen e kėsaj pyetje nė kėtė libėr. Do tė shohėsh se ēfarė mrekullie e madhe nė tė vėrtet ėshtė krijimi i qenies njerėzore, poshtu do tė shohėsh edhe dėshmi tė fuqisė sė pakufishme tė Zotit, I Cili krijoj njeriun nga njė pikė uji.
Gjithashtu do tė kuptosh qė teoria e evolucionit, e cila pohon se njeriu erdhi ne ekzistencė “rastėsisht”, ėshtė njė paragjykim qė bie poshtė nė sytė e arsyes dhe shkencės.
Pėrveq kėsaj, do tė kuptosh qė Zoti, I Cili tė krijoj ty, ėshtė mjaft I Plotėfuqishėm qė tė tė ringjallė ty prapė. Sikur qė ėshtė shpallur nė vargun e mėposhtėm:

“A mendon njeriu se do tė lihet tė vazhdoj i pa vėzhguar?
A nuk ishte njė pikė sperme e derdhur,
e pastaj njė alaq (embrion) tė cilin Ai e krijoj dhe i dha formė,
duke i bėrė nga ai tė dy gjinitė, mashkullin dhe femrėn?
Ai I Cili e bėri kėtė a nuk ėshtė nė gjendje tė sjell tė vdekurin nė jetė?”
(Kur'an, 75: 36-40)


Pėr lexuesin


Arsyeja pse njė kapitull i veēantė i ėshtė kushtuar teorisė sė evolucionit ėshtė se kjo teori pėrmban bazat e tė gjitha filozofive anti – shpirtėrore (fetare). Pasiqė Darvinizmi kundėrshton faktin e krijimit – dhe me kėtė, ekzistencėn e Zotit, nė kėto 140 vitet e fundit ka bėrė qė shumė njerėz t’a braktisin besimin e tyre apo tė bien nė dyshim. Kėshtu qė, tė treguarit se kjo teori ėshtė njė mashtrim ėshtė njė detyrė e rėndėsishme, e cila ėshtė ngushtė e lidhur me religjionin. Ėshtė e domosdoshme qė ky shėrbim i rėndėsishėm t’i ofrohet secilit. Disa nga lexuesit tanė mund tė kenė shansin qė tė lexojnė vetėm njė nga librat tonė. Kėshtu qė, ne mendojmė se ėshtė me vend qė njė kapitull t’ia kushtojmė kėsaj teme.

Tė gjitha librat e autorit shpjegojnė nė dritėn e vargjeve Kur’anore ēėshtje qė kanė tė bėjnė me besimin dhe njerėzit ftohen qė tė mėsojnė fjalėt e Allahut dhe tė jetojnė sipas tyre. Tė gjitha temat qė kanė tė bėjnė me vargjet e Allahut janė tė sqaruara nė atė mėnyrė sa qė nuk lėnė hapėsirė pėr dyshim apo pyetje nė mendjen e lexuesit. Stili i qartė dhe i rrjedhshėm bėjnė qė lexuesi i ēdo moshe dhe nga cilido grup shoqėror t’i kuptoj ato me lehtėsi. Ky tregim efektiv dhe i qartė bėn tė mundur qė ato tė lexohen shumė shpejt. Edhe ata tė cilėt ashpėrsisht kundėrshtojnė natyrėn shpirtėrore janė tė influentuar nga faktet qė kėto libra dokumentojnė dhe nuk mund tė hedhin poshtė vėrtetėsin e pėrmbajtes sė tyre.
Ky dhe tė gjithė librat e tjerė tė autorit mund tė lexohen nė mėnyrė individuale, apo tė diskutohen nė grup. Lexuesit e etshėm qė tė marrin sa mė shumė nga librat e shikojnė tė dobishėm diskutimin duke ia treguar njėri tjetrit mendimet dhe pėrvojat.
Pėrveq kėsaj, ėshtė nė shėrbim tė madh tė religjionit qė tė kontribohet nė prezentimin dhe leximin e kėtyre librave, tė cilat janė tė shkruara vetėm pėr kėnaqėsin e Allahut. Tė gjithė librat e autorit janė jashtėzakonisht bindės. Pėr kėtė arsye, ata tė cilėt dėshirojnė t’ju komunikojnė fenė njerėzve tė tjerė, njėra nga metodat mė efektive ėshtė inkurajimi i tyre qė tė lexojnė kėta libra.
Shpresojmė se lexuesi do tė shikojė pasqyrėn e librave tė tjerė nė fund tė kėtij libri dhe tė vlerėsoj materialin e pasur nė ēėshtjet e lidhura me besimin, tė cilat janė tė dobishme dhe kėnaqėsi pėr t’u lexuar.
Nė kėta libra, nuk do tė gjeni, sikurse nė disa libra tjerė, pikėpamje personale tė autorit, sqarime tė bazuara nė burime tė dyshimta, stile tė zhveshura nga respekti dhe nderimi i duhur i temave tė shenjta, e as rrėfrime tė pashpresa, dyshim-krijuese dhe pesimiste qė krijojnė dyshime nė mendje dhe devijime nė zemėr.




Pėr Autorin


Autori, i cili shkruan me pseudonimin Harun Yahya, u lind nė Ankara mė 1956. Shkollėn fillore dhe tė mesme i kreu nė Ankara, pastaj studioj artet nė Universitetin Mimar Sinan tė Stamobllit dhe filozofinė nė Universitetin e Stambollit. Qė nga 1980 ka botuar shumė libra lidhur me ēėshtjet e besimit dhe shkencės. Harun Yahya ėshtė i njohur si njė autor qė ka shkruar shumė punime nė demaskimin e mashtrimit tė evolucionistėve, shfuqizimin e pohimeve tė tyre dhe lidhjen e errėt ndėrmjet Darvinizmit dhe ideologjive tė pėrgjakshme siē janė fashizmi dhe komunizmi.
Pseudonimi i tij pėrbėhet nga emrat “Harun” (Aaron) dhe “Yahya” (John), nė pėrkujtim tė profetėve tė nderuar tė cilėt luftuan kundėr mungesės sė besimit (fesė). Vula e Profetit nė kopertinėn e librave ka kuptim simbolik qė ėshtė i lidhur me pėrmbajten e tyre. Ajo prezanton Kur’anin (shpalljen e fundit) dhe Profetin Muhamet, i fundit nga profetėt. Nėn udhėzimin e Kur’anit dhe sunetit autori qėllim tė tij bėn pėrgėnjeshtrimin e doktrinave fundamentale tė ideologjive pa fe dhe ka “fjalėn e fundit” qė tė shuan plotėsisht kundėrshtimet e ngritura kundėr religjionit. Vula e Profetit tė fundit, i cili arriti menēuri dhe moral perfekt, pėrdoret si njė shenjė e qėllimit tė tij tė thėnjes sė fjalės sė fundit.
Tė gjithė librat e autorit janė tė pėrqendruara nė njė qėllim: tė bartet porosia e Kur’anit te njerėzit, inkurajimi i tyre nė tė menduarit e ēėshtjeve themelore lidhur me fenė (siē ėshtė ekzistenca e Zotit, uniteti I Tij dhe Amshueshmėria), dhe tė ekspozohet themeli i brishtė dhe i prishur i ideologjive tė sistemeve pa fe.
Punimet e Harun Yahya-sė lexohen nė shumė vende, nga India nė Amerikė, Anglia nė Indonezi, Polonia nė Bosnje dhe Spanja nė Brazil. Disa nga librat e tij janė nė dispozicion nė gjuhėn angleze, frėnge, gjermane, spanjolle, italiane, portugeze, urdeze, arabe, shqipe, ruse, serbo-kroate (boshnjake), polake, malay, uygur, turke dhe indoneze.
Shumė tė ēmuara nė botė, kėto punime janė bėrė instrumente qė shumė njerėz tė rigjejnė besimin nė Zot dhe shumė tė tjerė tė depėrtojnė mė tė thellė nė fenė e tyre. Stili i qartė, i lehtė dhe i rrjedhshėm pėr tu kuptuar iu jep kėtyre librave njė veēanti, tė cilat drejtpėrdrejt kanė efekt nė secilin qė i lexon dhe i studion ato. Imune ndaj kundėrshtimeve, kėto punime karakterizohen me veēori tė efektit tė menjėhershėm, rezultate definitive dhe tė pakundėrshtueshme. Ata tė cilėt lexojnė kėto libra dhe i kushtojnė vėmendje serioze nuk munden mė tutje sinqerisht tė pėrkrahin filozofin materialiste, ateizmin apo ēfarėdo ideologjie apo filozofie tė prishur. Nėse vazhdojnė edhe mė tutje ashtu, do tė jetė vetėm pėr shkak tė kėmbėnguljes sentimentale meqenėse kėto libra pėrgėnjeshtrojnė ideologjitė e tilla qė nga themeli. Tė gjitha lėvizjet bashkėkohore tė mohimit janė tashmė ideologjikisht tė mposhtura duke iu falemnderuar pėrmbledhjeve tė librave tė shkruara nga Harun Yahya.
Nuk ka dyshim sė kėto veēori rezultojnė nga urtėsia dhe qartėsia e Kur’anit. Modestia e autorit synon tė shėrbej si mjet nė kėrkimin e njerėzimit pėr nė shtegun e drejtė tė Zotit. Asnjė pėrfitim material nuk kėrkohet nė botimin e kėtyre punimeve.
Duke marr parasysh kėto fakte, ata tė cilėt inkurajojnė njerėzit qė tė lexojnė kėta libra, tė cilėt hapin “sytė” e zemrės dhe udhėzojnė pėr t’u bėrė shėrbėtorė mė tė devotshėm tė Zotit, ofrojnė njė shėrbim tejet tė ēmueshėm. Pėrvoja ka treguar se ėshtė humbje kohe dhe energjie propagandimi akoma i librave tė tjerė, tė cilėt sjellin vetėm konfuzion dhe dyshim nė zemrat e njerėzve. Ėshtė e qartė qė pėr librat qė kanė efekt aq tė madh, ėshtė e pamundur qė tė theksohet mė tepėr fuqia letrare e autorit se sa qėllimi fisnik i shpėtimit tė njerėzve nga humbja e besimit.Ata tė cilėt dyshojnė nė kėtė munden me lehtėsi tė shikojnė se qėllimi i vetėm i Harun Yahya-sė ėshtė qė tė mposht mosbesimin dhe tė pėrhap vlerat morale tė Kur’anit. Suksesi dhe ndikimi i kėtij shėrbimi manifestohen nė bindjen e lexuesit.
Njė ēėshtje duhet tė mbahet nė mend: Arsyeja kryesore e mizorisė sė vazhdueshme, konfliktit, dhe sprovave qė shumica e njerėzve kalojnė ėshtė mbizotėrimi i ideologjisė sė mosbesimit. Kjo gjendje mund tė marr fund vetėm me mposhtjen ideologjike tė mosbesimit dhe me transmetimin e mrekullive tė krijimit dhe moralit tė Kur’anit nė mėnyrė qė njerėzit tė jetojnė sipas tij. Duke pasur parasysh gjendjen e botės sot, e cila udhėheq njerėzit nė tatėpjetėn e spirales sė dhunės, korrupcionit dhe konfliktit, ėshtė e qartė se ky shėrbim duhet tė ofrohet sa mė shpejt dhe nė mėnyrė efektive. Pėrndryshe, mund tė jetė shumė vonė.
Nuk ėshtė ekzagjerim tė thuhet qė pėrmbledhja e librave tė Harun Yahya-sė kanė kėtė rol prijės. Me vullnetin e Zotit, kėto libra do tė jenė mjete pėrmes tė cilave njerėzit nė shekullin 21 do tė arrin paqėn, drejtėsinė dhe lumturinė e premtuar nė Kur’an.

Punimet e autorit pėrfshijnė: Rregulli i Ri Masonik, Judaizmi dhe Frankmasoneria, Frankmasoneria Globale, Tempujt e Kalorėsve, Islami Denon Terrorizmin, Terrorizmi: Ritual i Dreqit, Fatkeqėsitė qė Darvinizmi ia Solli Njerėzimit, Komunizmi nė Pritė, Fashizmi: Ideologjia e Pėrgjakshme e Darvinizmit, “Dora e Fshehtė” nė Bosnje, Prapa Skenave tė Hollokaustit,
Prapa Skenave tė Terrorizmit, Karta Kurde e Izraelit, Politika Shtypėse e Kinės Komuniste dhe Turkistani Lindor, Palestina, Zgjidhje: Vlerat e Kur’anit, Dimri Islam dhe Pranvera e Tij e Pritur, Artikuj 1-2-3, Arma e Satanės: Romantizmi, Shenja nga Kapitulli i Shpellės pėr Periudhat e Fundit, Shenjat e Ditės sė Fundit, Kohėrat e Fundit dhe Bisha e Tokės,
Tė Vėrtetat 1-2, Bota Perėndimore kthehet nga Zoti, Mashtrimi Evolucionist, Pėrgjigje Precize Evolucionistėve, Gabimet e Evolucionistėve, Pranimet (Konfesionet) e Evolucionistėve, Kur’ani Mohon Darvinizmin, Popujt e Zhdukur, Pėr Njeriun qė Kupton, Profeti Musa, Profeti Jusuf, Profeti Muhamet (saas), Profeti Sylejman, Periudha e Artė, Artistria e Allahut nė Ngjyra, Madhėshtia ėshtė Gjithkund, Rėndėsia e Fakteve tė Krijimit, E Vėrteta e Jetės sė Kėsaj Bote, Ankthi i Mosbesimit, Duke Ditur tė Vėrtetėn, Amshueshmėria Tashmė ka Filluar, Pafundėsia e Kohės dhe Realiteti i Fatit, Materia: Emėr tjetėr pėr Iluzionin, Njeriu i Vogėl nė Shtyllė (Kullė), Islami dhe Filozofia e Karmės, Magjia e Errėt e Darvinizmit, Religjioni i Darvinizmit, Kollapsi i Teorisė sė Evolucionit nė 20 Pyetje, Allahu Njihet Pėrmes Arsyes, Kur’ani Prin Rrugėn Drejt Shkencės, Origjina e Vėrtet e Jetės, Vetėdija nė Qelizė, Teknologjia Imiton Natyrėn, Njė Varg Mrekullish, Krijimi i Universit, Mrekullitė e Kur’anit, Projektimi nė Natyrė, Vet-Sakrifica dhe Modelet Intelegjente tė Sjelljes sė Kafshėve, Fundi i Darvinizmit, Tė Mendosh Thellė, Kurrė Mos Kėrko Injorancėn, Mrekullia e Gjelbėr: Fotosinteza, Mrekullia nė Qelizė,
Mrekullia nė Sy, Mrekullia nė Marimangė, Mrekullia nė Mushkonjė, Mrekullia nė Milingonė, Mrekullia e Sistemit Imunologjik, Mrekullia e Krijimit nė Bimė, Mrekullia nė Atom, Mrekullia nė Bletė, Mrekullia e Farės, Mrekullia e Hormoneve, Mrekullia e Termitit, Mrekullia e Trupit tė Njeriut, Mrekullia e Krijimit tė Njeriut, Mrekullia e Proteinave, Mrekullia e Nuhatjes dhe Shijes, Mrekullia e Mikrobotės, Sekreti i ADN-sė.
Librat e autorit pėr fėmijė janė: Mrekullitė e Krijimit tė Allahut, Bota e Kafshėve, Madhėshtia e Qiejve, Krijesat e Mrekullueshme, Tė mėsojmė Islamin Tonė, Bota e Miqėve Tonė tė Vegjėl: Milingonat, Bletėt qė Ndėrtojnė Hojet Perfekte, Ndėrtuesit e Shkathtė tė Pendės: Kastorėt.
Punimet tjera tė autorit me temė Kur’anore pėrfshijnė: Konceptet Themelore nė Kur’an, Vlerat Morale tė Kur’anit, Kapje e Shpejt e Besimit 1-2-3, A Keni Menduar Ndonjėherė Rreth tė Vėrtetės?, Tė Kuptuarit e Thjeshtė tė Mosbesimit,
I Pėrkushtuar Ndaj Allahut, Tė Braktisurit e Shoqėrisė sė Injorancės, Shtėpia e Vėrtet e Besimtarėve: Parajsa, Dituria e Kur’anit, Indeksi Kur’anit, Emigrimi Pėr Shkak tė Allahut, Karakteri i Hipokritit nė Kur’an, Sekretet e Hipokritit, Emrat e Allahut, Komunikimi i Mesazhit dhe Kontestimi sipas Kur’anit, Pėrgjigje nga Kur’ani, Vdekja, Ringjallja dhe Ferri, Injoranti, Arroganca e Satan-ės, Lutja nė Kur’an, Teoria e Evolucionit, Rėndėsia e Vetėdijes sipar Kur’anit, Dita e Ringjalljes, Kurrė Mos Harro, Mospėrfillja e Vendimeve (Gjykimeve) tė Kur’anit, Karakteret e Njeriut nė Shoqėrinė e Injorancės, Rėndėsia e Durimit nė Kur’an, Informacione tė Pėrgjithshme nga Kur’ani, Besimi i Pjekur, Para se tė Pendohesh, Tė Dėrguarit Tanė Thonė, Mėshira e Besimtarėve, Frika Nga Allahu, Isai (Jesusi) – Do Tė Kthehet, Bukuritė e Paraqitura nė Kur’an pėr Jetėn, Njė Buket Bukurishė nga Allahu 1-2-3-4-, Ligėsia e Quajtur “Tallje” (pėrqeshje), Misteri i Testit, Menēuria-Urtėsia e Vėrtet Sipas Kur’anit, Luftimi i pafesė me fe, Shkolla e Jusufit, Aleanca e tė Mirės, Shpifjet e Pėrhapura Kundėr Muslimanėve Gjatė Historisė, Rėndėsia e Pėrcjelljes sė Fjalės sė Mirė, Pse e Mashtron Veten?, Islami: Religjion i Lehtėsis, Entuziazmit dhe Dalldisja sipas Kur’anit, Duke Parė Mirė nė Gjithēka, Si tė Paditurit Interpretojnė Kur’anin?, Disa Sekrete tė Kur’anit, Guximi i Besimtarėve, Tė Qenit Shpresues nė Kur’an, Drejtėsia dhe Toleranca nė Kur’an, Parimet Themelore nė Islam, Ata tė cilėt Nuk ia Vėnė Veshin Kur’anit, Marrja e Kur’anit si Udhėzues, Kėrcėnimi nė Pritė: Neglizhenca, Sinqeriteti nė Kur’an.




HYRJE


Trupi i njeriut ėshtė makina mė e komplikuar nė botė. Ne shikojmė me tė, dėgjojmė me tė, marrim frymė me tė, ecim dhe vrapojmė me tė, dhe ndjejmė kėnaqėsi me tė. Eshtrat e tij, muskujt, arteriet, venat dhe organet e mbrendshme janė tė organizuara me njė krijim tė mrekullueshėm, dhe kur shikojmė kėtė krijim nė detaje gjejmė fakte edhe mė mahnitėse. Ēdo pjesė e trupit, edhe pse secila duket tejet e ndryshme nga tjetra, ėshtė e ndėrtuar nga materiali i njejtė: qelizat.
Qelizat, qė secila prej tyre ėshtė sa njė e njėmijėta pjesė e milimetrit, janė njėsi strukturale qė formojnė trupin tonė dhe ēdo gjė nė tė.
Disa nga kėto qeliza bashkohen qė tė formojnė eshtra, tė tjerat qė tė formojnė nerva, mėlēinė, shtresėn e brendshme tė stomakut, lėkurėn apo kornen e syrit. Secila e ka madhėsinė dhe formėn qė saktėsisht i pėrgjigjet nevojave tė asaj pjese tė trupit.
Si dhe kur qeliza, e cila ka funksione aq tė ndryshme, erdhi nė ekzistencė?
Pėrgjigja nė kėtė pyetje do tė na dėrgoj nė njė process i cili nė ēdo moment ėshtė i mbushur me misterie. Tė gjitha pėrafėrsisht 100 trilion qeliza tė cilat sot e pėrbėjnė trupin tėnd erdhėn nga ndarja e njė qelize tė vetme. Ajo qelizė e cila pati strukturėn sikurse tė gjitha qelizat nė trupin tėnd tash, erdhi nga bashkimi i vezės sė nėnės tėnde dhe spermatozoidit tė babait tėnd.
Nė Kur’an, Zoti nganjėhere iu referohet mrekullive nė tokė dhe nė qiell, dhe nganjėhere misterieve tė krijimit tė gjėrave tė gjalla si shenja tė ndryshme tė ekzistencės sė Tij. Krijimi i mrekullueshėm i qenies njerėzore ėshtė njėra nga mė tė rėndėsishmet e kėtyre shenjave.
Nė shumė vargje, si mėsim pėr qenien njerėzore, Zoti kėshillon ata qė tė shikojnė krijimin e tyre. Ai shpjegon nė detaje krijimin e qenies njerėzore dhe fazat e zhvillimit tė tij. Nė Suren 56, Ai tregon pėr krijimin e njeriut:

Ne iu krijuam juve, e pėrse nuk e pohoni tė vėrtetėn? A keni menduar pėr spermėn qė e derdhni? A jeni ju qė e krijoni atė apo Ne jemi Krijuesi? (Kur'an, 56: 57-59)

Pėrmbajtja e njeriut qė pėrbėhet nga 60-70 kilogram mish dhe eshtra fillimisht ishte nė njė pikė lėngu. Sigurisht qė ėshtė njė mrekulli qė njė qenie njerėzore intelegjente, me ndjenja me tė gjitha aftėsitė e tė folurit dhe dėgjimit dhe me njė sistem fizik kompleks tė mrekullueshėm tė vijė nė ekzistencė nga nje pikė lėngu. Ky zhvillim sigurisht qė nuk ishte rezultat i njė procesi tė rastit apo veprim i rastėsishėm, por ėshtė njė proces i vetėdijshėm i Krijuesit.
Ky libėr do tė shpjegoj nė detaje mrekullin qė pėrjetohet vazhdimisht, nga ēdo person nė faqen e tokės, mrekullin e krijimit tė njeriut. Duhet tė jetė e qartė qė gjėrat tė cilat shtjellohen nė kėtė libėr janė vetėm njė pjesė e ndėrlikimeve tė krijimit tė njeriut; por edhe me aq sa paraqitet nė kėtė libėr del nė pah fuqia e pėrhershme e Krijuesit, njohuria e Tij e pakufishme dhe intelegjente qė rrethon dhe pėrqafon gjithė universin. Ky libėr do t’i pėrkujtojė njerėzit se Zoti I Madhėrishėm ėshtė “Krijuesi Mė I Mirė”.

Ne e krijuam njeriun nga lloji i baltės mė tė pastėr; pastaj e bėmė pikė (uji) nė njė vend tė sigurt; pastaj shndėrruam pikėn nė njė droēkė dhe shndėrruam droēkėn nė njė copė mishi dhe shndėrruam atė copė mishi nė eshtra dhe i veshėm eshtrat me mish; dhe pastaj atė e sollėm nė jetė si krijesė tjetėr. I Bekuar qoftė All-llahu, mė i miri Krijues! (Kur'an, 23: 12-14)

Njė Sistem i Mrekullueshėm
i Krijuar pėr njė Jetė tė Re
Vazhdimėsia e racės njerėzore nė botė ėshtė e mundur me punėn perfekte tė sistemit riprodhues. Trupat e meshkujve dhe tė femrave janė mjaft tė ndryshėm nga njėri tjetri nė funksionin e organeve tė tyre riprodhuese, por kėto sisteme shumė tė ndryshme funksionale nė mėnyrė perfekte plotėsojnė njėra tjetrėn me rezultatin qė njė qenie e re njerėzore lind nė kėtė botė. Nga elementet themelore tė prodhuara nė dy trupa tė ndryshėm, tė pavarur nga njėri tjetri, njė nga mrekullitė mė tė mėdha tė botės ndodh: mrekullia e krijimit tė njeriut.
Nė mėnyrė qė mrekullia e krijimit tė njeriut tė ndodh, pėrgatitjet e duhura nė tė vėrtet fillojnė shumė vite mė herėt. Sė pari, qelizat riprodhuese tė mashkullit dhe tė femrės duhet tė bėhen funksionale. Kjo ndodh gati nė ēdo qenie njerėzore pėrmes procesit tė quajtur pubertet. Elementi mė i rėndėsishėm nė kėtė proces sigurisht qė ėshtė sistemi hormonal, i cili vendos komunikimin nė mes tė qelizave nėn drejtimin e trurit.
Zoti ka krijuar njė sistem nė tė cilin tė gjitha nevojat e trupit tė njeriut dhe zhvillimi i tij janė nėn kontrollin e trurit. Ai ka bėrė qė mesazhet qė shkojnė nė tru nga organet tė vlerėsohen nė tru, i cili pastaj e jep pėrgjigjen e duhur; kjo pastaj dėrgohet nė fushat e duhura nė njė kohė tejet tė shkurtėr. Nė kėtė proces sistemi hormonal pėrdoret pėr tė dėrguar informatat. Zoti ka krijuar nė trupin e njeriut njė rrugė postare perfekte pėr komunikim. Nė kėtė rrugė postare, molekulat mesazh-bartėse quhen “hormone” ku secila prej tyre me tė vėrtet kryen funksionin e postierit. Ashtu si postieri qė shkon nėpėr rrugėt e qytetit pėr tė shpėrndar letrat tek adresa e caktuar, ashtu edhe hormonet bartin urdhėrat nga truri te qeliza pėrkatėse. Nė kėtė mėnyrė, brenda trupit aktivizohen funksionet e nevojshme pėr jetėn e njeriut.
Por kėtu duhet tė kujtohemi qė hormonet nuk janė qenie njerėzore tė cilat posedojnė vetėdije pėr tė ditur ēfarė mesazhe duhet bartur, nė cilin vend duhen bartur, apo tė vendosin pėr drejtimin e rrugės sė tyre. Ato nuk kanė pasur ushtrime apo nuk kanė fituar njohuri pas viteve tė studimit. Hormonet qė ne po i quajmė postier, janė tė pėrbėra nga molekulat qė mund tė paraqiten me formulat mė komplekse. Me tė vėrtet ėshtė njė mrekulli e madhe qė njė molekul e di ku ėshtė duke shkuar dhe ēka duhet tė dėrgoj; qė d.m.th. tė vendos se cilin mesazh t’a dėrgoj tė cila qelizė; t’a gjej rrugėn pa u humbur asnjėherė nė terrin e plotė tė trupit tė njeriut i cili ėshtė me miliona herė mė i madh se sa ajo dhe kėtė detyrė e kryen pa tė meta, pa e dėmtuar veten apo mesazhin. Vetėm ky shembull ėshtė dėshmi e mjaftueshme e sistemit tė jashtėzakonshėm qė Zoti e ka vendosur nė trupin e njeriut.
Funksionimi i sistemit hormonal tė njeriut nė pėrgjithėsi fillon kur ende ėshtė nė mitrėn e nėnės dhe vazhdon deri nė vdekje. Gjėndrrat ripordhuese fillojnė tė funksionojnė po ashtu si rezultat i efekteve nga hormonet. Mirėpo ndryshe nga pjesėt e tjera tė trupit, sekretimi i hormoneve qė ka tė bėj me gjėndrrat riprodhuese fillon nė pubertet. Hipotalamusi, njė vend i vogėl nė bazėn e trurit, konsiderohet si kontrollues i sistemit hormonal; nė purbertet, fillon t’u dėrgoj mesazhe gjėndrrave tė hipofizės qė t’i bėj organet ripordhuese tė fillojnė funksionimin.
Edhe kėtu ėshtė e nevojshme tė theksohet njė tjetėr mrekulli. Hipotalamusi ėshtė nė dijeni pėr zhvillimet nė trupin e njeriut, p.sh. e di moshėn e njeriut dhe a ėshtė apo nuk ėshtė personi i zhvilluar mjaft fizikisht qė sistemi i tij i riprodhimit tė filloj funksionimin. Dhe hipotalamusi kryen punėn e tij nė mėnyrė tė vetėdijshme. Me fjalė tė tjera, hipotalamusi, llogarit kohėn dhe vendos se mosha madhore e personit ka ardhur, dhe u jep urdhėrin e duhur gjėndrrave tė ndryshme endokrine nė trup. Dėrgon mesazhet (hormonet) saktėsisht nė momentin e duhur te organet e paracaktuara riprodhuese dhe siguron fillimin e zhvillimit tė nevojshėm qė tė lejoj racėn njerėzore tė vazhdojė. Dhe kjo nuk ndodh te hipotalamusi i njė njeriu tė vetėm; nė kėtė moment hipotalamuset e milionave njerėzve nė botė janė duke kryer kėtė funksion nė tė njejtėn mėnyrė dhe gati nė tė njejtėn periudhė.
Fakti qė kjo pjesė mishi, qė zen vend nė trupat tonė jo mė shumė se disa katror sheqer, ėshtė e vetėdijshme pėr kohėn dhe mund tė bėj rregullime pėr pasazhet e kohės sigurisht qė ėshtė diēka qė kėrkon vėmendjen tonė. Si bėn kalkulime tė tilla hipotalamusi? A i ka treguar dikush hipotalamusit se ēka duhet tė bėj, apo e kuptuar nga vetvetja? Si kalkulon hipotalamusi se gjėndrrat riprodhuese duhet tė zhvillohen nė mėnyrė qė qenia njerėzore tė vije nė ekzistencė? Si e di qė hormoni i posaēėm duhet tė sekretohet nė kėtė kohė tė posaēme? Dhe si vendos qė cili nė mesin e tė gjithė hormoneve qė prodhon, do tė vendos sistemin riprodhues nė veprim saktėsisht nė kohėn e duhur? A ka parashikim qė tė vendos pėr planin e sė ardhmes, dhe bėn masat e nevojshme dhe pėrgatitjet qė ky plan tė ndodh? Pse pret deri nė kohėn e saktė, kur trupi i njeriut ėshtė gati fizikisht pėr prodhim, e as mė herėt e as mė vonė?
Intelegjenca qė mund tė bėj njė pjesė mishi pa sy, veshė apo tru, tė drejtojė qelizat sikur tė ishte vet njė qenie intelegjente ėshtė e pakrahasueshme dhe e madhe pėr t’u imagjinuar nga ne.
Nuk ėshtė as rasti as ndonjė forcė tjetėr qė e vė hipotalamusin nė dijeni tė kohės; intelegjenca e lartė qė ia jep atij funksionin e veēantė i pėrket Zotit. Ėshtė Zoti I Gjithėdijshėm I Cili inspiron kėtė pjesė tė vogėl tė mishit qė tė dijė se ēka duhet tė bėj. Se ēdo gjė ėshtė nėn kontrollin e Zotit ėshtė shpallur nė kėtė varg:

…Zoti ėshtė mbikqyrės i tė gjitha gjėrave. (Kur’an, 33:52)

Nė faqet qė pasojnė, ėshtė e dobishme tė mbahet nė mend ky fakt.

Hormonet Mund t’i Dallojnė Gjinitė
Hipotalamusi ndėrmerr hapat e parė tė nevojshėm qė tė sjell meshkujt dhe femrat nė fazėn e pubertetit duke dėrguar Gn-RH hormonin (duke liruar – Gonadtropinėn) nėpėrmes qarkullimit tė gjakut te gjėndrra e hipofizės. Gjėndrra e hipofizės fillon funksionin e saj me urdhėr nga hipotalamusi dhe fillon tė dėrgoj hormone tė cilat aktivizojnė organet riprodhuese. Kėto janė LH (luteinizing) hormoni dhe FSH hormoni (stimulojnė folikulin). Secila nga kėto hormone sekretohen (tajiten) te meshkujt dhe te femrat, por efekti i tyre ėshtė i ndryshėm.
Pėrkundėr faktit qė tė njejtat hormone sekretohen (tajiten) te meshkujt dhe te femrat, ėshtė shumė befasuese se ēfarė ndryshimi tė plotė kanė efektet e tyre. P.sh. FSH hormoni te femrat stimulon prodhimin e vezės; te meshkujt, i njejti hormon stimulon prodhimin e spermatozoidit. Te femrat hormoni LH kujdeset qė veza tė lėshohet nė rrugėn e saj nė mitėr dhe qė hormoni tjetėr i quajtur progesteron tė sekretohet (tajitet) nga sistemi riprodhues i femrės. Progesteroni shėrben qė mitra tė pėrgatitet pėr frytin. I njejti hormon kryen njė funksion plotėsisht tė ndryshėm tek meshkujt, ku stimulon qelizat qė tė sekretojnė (tajisin) hormonin testosteron. Testosteroni prodhon karakteristikat e mashkullit dhe kujdeset pėr prodhimin e spermės.
Sigurisht qė ėshtė interesant qė hormone tė njejta qė prodhohen nė trupa tė ndryshėm sipas formulave tė njejta tė shkaktojnė rezultate plotėsisht tė ndryshme nga njėra tjetra.
Kur njė hormon sekretohet (tajitet) nė trupin e mashkullit, e di qė i pėrket mashkullit dhe bėn ndryshimet e duhura. P.sh. testosteroni bėn zhvillimin e muskujve nė trupin e mashkullit, e bėn zėrin mė tė thellė dhe mjekrrėn tė rritet.
Hormoni i njejtė sekretohet (tajitet) nė trupin e femrės sipas formulės sė njejtė por, te femra, shkakton rezultate plotėsisht tė kundėrta. Hormoni qė i jep njė zė femėror femrės dhe njė zė mashkullor mashkullit dhe rregullon zhvillimin e trupit duke u bazuar nė gjini, ėshtė njė hormon qė di tė dallojė nė mes tė anatomisė dhe metabolizmit tė mashkullit dhe tė femrės. Fakti qė njė hormon posedon njohuri tė tillė domethėnė qė ai ka intelegjencė dhe qė ai ka pranuar udhėzime.
Shumė njerėz nuk dijnė rreth ndikimit tė hormoneve nė organet riprodhuese tė mashkullit dhe tė femrės, ndėrlidhjet nė mes tė qelizave apo se si funksionet e trupit vendosen nė veprim. Ata nuk kanė ide pėr zinxhirin komandues tė trupit, dėrgimin dhe pranimin e mesazheve, qė zhvillimi i trupit varet nga kėta urdhėra, dhe qė pengesa mė e vogėl nė fuksionimin e sistemit mund tė sjell pasoja fatale, e as qė kanė kontrol mbi kėto funksione. Nuk ėshtė aspak e pazakonshme pėr njė person i cili nuk ka pasur ushtrime tė veēanta nė kėtė fushė tė mos ketė njohuri pėr kėto gjėra por fakti qė njė grup molekulash ka kėtė njohuri ėshtė i habitshėm.
Si hormonet, me stukturat e tyre molekualre qė pamė, erdhėn nė ekzistencė dhe mbartin informata kimike? Si ndodh qė nuk janė tė kėnaqura vetėm me njohjen e metabolizmit tė trupit, por secila sikur njė kimist, edhe e pėrdor njohurin qė e posedon duke e adresuar atė nė fushat e trupit ku ėshtė e nevojshme? Si i dirigjojnė qelizat e tjera qė tė prodhojnė hormonet e nevojshme nė kohėn kur ato nevojiten? Si mundet njė masė e pavetėdijshme e molekulave tė ketė intelegjencė pėr tė bėrė tė gjitha kėto gjėra? Ėshtė e kuptueshme qė molekulat e quajtura hormone nuk mund t’a kenė kėtė inteligjencė. Ėshtė e qartė se tė gjitha kėto procese nuk u formuan nga rastėsia nga ndonjė veprim tjetėr i rastėsishėm.
Ėshtė vetėm njė sqarim pėr kėtė: proceset biokimike nga tė cilat meshkujve dhe femrave iu ipen karakteristikat e tyre tė ndara, paraqesin ekzistimin e njė plani dhe ndėrtimi tė qėllimtė. Ky ndėrtim ėshtė puna e intelegjencės supreme tė Zotit. Atė qė duhet t’a bėj njeriu ėshtė qė tė mendoj thellė pėr kėtė art pa tė meta dhe t’i nėnshtrohet Zotit I Cili ėshtė sundimtari i ēdo gjėje.

Zhvillimi i Qelizave Riprodhuese
Nė fabrika qė pėrdoren mjete teknologjike, shumė robot pėrdoren nė fazat e ndryshme tė prodhimit. Tė gjitha programet, sistemet funksionale, pjesėt mbėshtetėse tė kėtyre makinave, thėnė shkurt, ēdo informatė qė ėshtė e nevojshme pėr prodhim ėshtė e lokalizuar nė qendrėn kontrolluese tė asaj fabrike. Ėshtė si njė bankė tė dhėnash nė tė cilėn depozitohen tė gjitha informatat e nevojshme qė duhen pėrdorur gjatė fazave tė prodhimit, pėr cilėsi dhe kontroll dėmtimi. Trupi i njeriut ėshtė struktura mė e avancuar dhe mė komplekse nė botė; nėse e bėjmė krahasimin me njė fabrikė tė tillė mund tė themi se, nė mėnyrė qė kjo fabrikė tė vazhdoj funksionimin duhet t’i ketė tė gjitha informatat tė cilat janė tė ruajtura nė molekulėn e ADN-sė nė bėrthamėn e qelizės.
Kur njė njeri ėshtė ende njė qelizė e re vezė e fekonduar nė mitrėn e nėnės, Zoti vendos tė gjitha cilėsitė qė ai do t’i ketė nė tė ardhmen dhe i shtyp ato nė molekulėn e ADN-sė. Qė nga ngjyra e flokėve e deri te gjatėsia e tij, sėmundja qė ėshtė preh gjatė jetės e deri te ēdo karakteristikė fizike ēdo cilėsi e njeriut ruhet me kujdes, por nė njė madhėsi aq tė vogėl sa qė mund tė shifet vetėm me mikroskop elektronik.
ADN-ja gjendet nė secilėn qelizė tė pėrafėrsisht 100 trilion qelizave nė trupin tonė. Mesatarja e diametrit tė njė qelize ėshtė 10 mikrona (njė mikron ėshtė njė e mijėta e milimetrit); nėse mendojmė pėr kėtė, do ta kemi mė tė lehtė qė tė kuptojmė se sa shumė informata janė tė ruajtura nė atė hapėsirė aq tė vogėl.
Nėse ADN-ėn, e cila lejon qė jeta e gjėrave tė gjalla tė vazhdojė sipas njė programi tė planifikuar, e mendojmė si njė enciklopedi, volumet e kėsaj enciklopedie janė kromozomet e saja.
Ėshtė shumė e rėndėsishme qė kėto volume kromozomesh paraqiten nė ēifte nė molekulėn e ADN-sė. Nė procesin e krijimit tė tij, ēdo qenie njerėzore pranon njė palė tė kėtyre volumeve tė kromozomeve nga nėna dhe tjerin nga babai. 23 kromozome qė vijnė nga nėna dhe 23 kromozome qė vijnė nga babai kompletojnė njėra tjetrėn. Kjo ėshtė, 46 kromozome nė bėrthamėn e njė qelize njerėzore janė nė tė vėrtetė 23 qifte kromozomesh. Kromozomi i 23-tė ka funksion tė veēantė: zakonisht shenohet me shkronjėn X ose Y. Te meshkujt, njeri anėtarė i qiftit ėshtė kromozomi X dhe tjetri ėshtė kromozomi Y, te femrat kromozomi i 23-tė ėshtė i pėrbėrė nga dy X-a.
Nė dritėn e kėsaj informate njė pyetje vije nė mendje: pasiqė ēdo qelizė e njeriut pėrbėhet nga 46 kromozome, si ndodh qė si rezultat i kombinimit tė qelizave tė nėnės dhe babait, foshnja e re e lindur ka 46 kromozome? Do tė dukej logjike qė 46 kromozomet e nėnės dhe 46 kromozomet e babait tė prodhojnė njė foshnje abnormale me 92 kromozome. Por kjo nuk ndodh. Si ndodh pra qė secili lindet me nga 46 kromozome?
Pėrgjigja nė kėtė pyetje paraqet mrekullin e shkėlqyeshme tė krijimit.

Njė Ndarje e Pagabueshme
Nė qelizat e trupit ndodhin dy lloje tė ndarjeve. Lloji i ndarjes i quajtur “mitoz” ndodh nė tė gjitha qelizat e trupit. Gjatė mitozės, njė qelizė jep dy qeliza bija gjenetikisht identike. Si rezultat i kėsaj ndarje, nėna qelizė ndahet pėr tė formuar dy bija, secila prej tyre pėrmban numrin e njejtė dhe llojin e njejtė tė kromozomeve sikur qeliza nėnė.
Kėtu, ėshtė e nevojshme qė tė qartėsohet njė pikė. Sikur qelizat riprodhuese tė ndaheshin nė kėtė mėnyrė dhe sikur tė kishin numrin e njejtė tė kromozomeve sikurse tė qelizave tė tjera tė trupit, nuk do tė ishte e mundur pėr qenien njerėzore tė bėhej qenie njerėzore sepse sikurse qė sqaruam mė lart, lindja me kombinim tė 46 kromozomeve nga babai dhe 46 nga nėna do tė prodhonte njė foshnjė me 92 kromozome duke shkaktuar njė deformim tė pamjes njerėzore. Mirėpo ndarja e qelizave riprodhuese bėhet ndryshe; kjo ndarje quhet “meioz”. Gjatė “meioz-ės” numri i kromozomeve nė qelizė reduktohet pėrgjysmė, kjo d.m.th nga 46 nė 23.
Para se tė kompletohen kėto ndarje, qelizat riprodhuese nuk kanė arritur pjekurinė. Nė trupin e secilit mashkull dhe secilės femėr ėshtė njė mekanizėm qė i bėn kėto qeliza tė pjekura dhe i pėrgatitė ato pėr udhėtimin e vėshtirė qė e kanė para vetes. Sistemet riprodhuese tė mashkullit dhe tė femrės, qė janė plotėsisht tė panjohur pėr njėri tjetrin dhe shumė tė ndryshėm nė shumė mėnyra, mundohen t’i bėjnė tė gatshme pėr njėra tjetrėn qelizat qė i prodhojnė.
Sa i pėrket kėsaj teme do tė prezantohen shpjegime nė detaje nė faqet nė vijim. Por, derisa lexoni kėto faqe, ėshtė njė pikė e rėndėsishme qė duhet t’a vėreni. Prej momentit tė parė qė qelizat riprodhuese fillojnė tė ndahen, ato i janė tė nėnshturara njė plani tė qartė (tė caktuar). Asgjė nuk ėshtė rastėsi. Qelizat ndahen saktėsisht sipas nevojės dhe mbajnė numrin e nevojshėm tė kromozomeve pa asnjė ndryshim apo mangėsi gjatė tėrė procesit. Ēdo organ, ēdo qelizė nga e cila ai pėrbėhet, dhe organelet tė cilat e pėrbėjnė qelizėn, funksionojnė nė harmoni perfekte. Pėrveq kėsaj, molekulat qė i formojnė enzimet dhe hormonet qė luajnė rol nė funksionimin e trupit, dhe atomet qė i formojnė kėto molekula, janė pjesė tė njė sistemi informativ tejet kompleks, i cili u tregon atyre se kur duhet tė fillojnė punėn e tyre, dhe ato kurrė nuk janė nė padijeni se si dhe deri nė ēfarė shkalle ėshtė i nevojshėm ndikimi i tyre.
Qelizat, enzimet, hormonet, shkurt harmonia qė ekziston nė mes tė gjitha pjesėve tė trupit sigurisht sė ėshtė diēka e cila ia vlen tė mendohet rreth saj.
Fakti qė molekula dhe atomet tė cilat e pėrbėjnė kėtė molekulė mund tė bėjnė njė plan, dhe veprojnė sipas tij; qė njėra pjesė jep urdhėr dhe pjesa tjetėr bindet, e kupton atė dhe vepron ėshtė tejet e jashtėzakonshme qė tė mund tė jetė e rastėsishme. Fakti qė kjo ka ndodhur dhe ende ndodh nė tė gjithė trupat e milionave qenieve njerėzore e bėn atė edhe mė tė jashtėzakonshme, qė e njejta harmoni funksionon perfekt nė ēdo individ. Ėshtė e qartė qė kjo nuk mund tė ndodh rastėsisht, dhe qė njė intelegjencė e vetėdijshme, supreme ėshtė pėrgjegjėse pėr dhėnjen e cilėsive qelizave mikroskopike tė cilat formojnė trupin tonė, gjithashtu edhe hormoneve qė kėto qeliza prodhojnė, enzimeve dhe qindmijėrave elementeve tė imėta nė sistemin e njeriut. Ėshtė e qartė se ēdo pjesė e ēdo faze tė sistemit qė funksionon nė trupin e njeriut ėshtė larg tė tė kuptuarit nga njeriu dhe se kjo ėshtė punė e njė intelegjence tė fuqishme dhe tė pakrahasueshme.
Kjo intelegjencė supreme i takon Zotit, I Cili ka krijuar gjithė universin deri nė detajet mė tė vogla. Nė Kur’an Zoti thotė qė nuk ka zot tjetėr pėrveē Tij:

All-llahu, s’ka Zot tjetėr pėrpos Tij, Ai ėshtė i gjallė e Vet-Mbajtės; Atė nuk e zė as kotja as gjumi; gjithēka nė qiej e nė Tokė i pėrket Atij. Kush mund tė ndėrmjetsoj tek Ai pėrveē me lejen e Tij? Ai e di se ēka ata kanė lėnė pas dhe ēka kanė pėrpara e ata nuk mund tė kapin asgjė nga ditura e Tij pėrveē aq sa dėshiron Ai. Pushteti i Tij pėrfshinė qiejt e Tokėn, Atė nuk e lodh ruajtja e tyre. Ai ėshtė mė I Larti, Mė I Madhėrishmi. (Kur'an, 2: 255)


NJĖ ARMATĖ PERFEKTE E CAKTUAR
NĖ QĖLLIMIN E SAJ


Mendo pėr njė armatė tejet tė madhe e pėrbėrė nga miliona ushtarė. Ata lėvizin drejt njė caku tė pėrbashkėt, hasin nė pengesa gjatė rrugės dhe pėrballohen me rrezik vdekjeprurės, por pėrkundėr tė gjitha kėtyre vėshtirėsive armata nuk dorėzohet. Hapėsirėn qė kėta ushtarė duhet t’a pėrshkojnė nė mėnyrė qė tė arrijnė tek caku ėshtė njėqind mijė herė mė e madhe se sa ata vetė. Natyrisht, njė armatė e tillė e ngjeshur e caktuar pėr njė rrugė tė tillė tė vėshtirė ka nevojė pėr udhėzime dhe pajisje qė tė sigurohet arritja e qėllimit.
Kjo armatė gjigante me 300 milion ushtarė ėshtė brenda trupit tė mashkullit. Ushtarėt janė spermatozoidėt. Madhėsia e secilit ėshtė rreth njė e qinda e milimetrit. Caku i tyre ėshtė qė tė arrijnė te qeliza vezė, dhe pėr t’a bėrė kėtė, ata duhet tė kalojnė njė rrugė shumė tė gjatė.
Nga 300 milion spermatozoidet qė sė bashku nisen pėr nė rrugė, vetėm mė tė fortit rreth 1000 kanė sukses qė tė arrijnė te veza. E nga kėta vetėm njė spermatozoid e fiton garėn dhe fekondon vezėn. Para se tė fillojė kjo garė, spermatozoidet sė pari kalojnė njė udhėtim tė gjatė brenda organeve riprodhuese tė mashkullit, duke kaluar nėpėr faza tė ndryshme nė rrugėn e tyre tė pjekurisė. Nė kėtė proces tė pjekurisė, spermatozoidet kanė shumė ndihmėsa.

Shtegu i Zhvillimit tė Spermės
Nė mėnyrė qė tė fekondohet veza, rreth 200-300 milion spermatozoide pėrgatitėn pėr udhėtim. Ky numėr ėshtė befasues, por ka njė rėndėsi sa i pėrket kėsaj. Siē do tė shofim nė detaje mė vonė, njė numėr i madh i spermatozoideve qė hyn nė trupin e nėnės sė ardhshme vdesin gjatė rrugės dhe numri i qelizave tė spermatozoideve qė arrijnė deri te veza ėshtė shumė i vogėl. Pėr kėtė, numri i madh i spermatozoideve parandalon rrezikun qė fekondimi i vezės tė mos ketė sukses. Kjo armatė milionshe e spermės individuale prodhohet nė organet riprodhuese tė mashkullit qė quhen testise. Spermatozoidet kalojnė nė shumė faza gjatė prodhimit nė testise dhe, nė mėyrė qė ata tė mbijetojnė, vendi ku ata prodhohen duhet tė jetė i freskėt. Temperatura normale nė trupin e njeriut ėshtė 37oC. Kjo temperaturė do tė mbyste spermatozoidet, pėr kėtė spermatozoidet nuk mund tė jetojnė brenda trupit. Njė nga karakteristikat mė tė dukshme tė testiseve ėshtė se ata gjenden jashtė trupit. Pėr shkak tė kėtij ndėrtimi tė veēantė qė Zoti krijoj pėr mashkullin, spermatozoidet kanė njė vend tė pėrgatitur posaqėrisht pėr prodhimin e tyre.
Testiest pėrbėhen nga njė sistem me tuba tė vegjėl. Ky sistem i tubave zė njė hapėsirė mjaft tė madhe, e cila iu lejon miliona spermatozoideve tė prodhohen shpejt dhe nė njė vend ku mund tė ruhen lehtė. Arsyeja pse spermatozoidet duhet tė prodhohen shpejt dhe tė ruhen ėshtė e kuptueshme kur kemi parasysh qė pėr tė fekonduar njė vezė duhet tė prodhohen 200-300 milion spermatozoide.
Kur mendojmė rreth numrit tė spermatozoideve qė prodhohen, mund t’i quajmė testiest fabrika nė miniaturė. Pėr prodhimin e spermatozoideve ato kanė rreth 1000 tuba me njė gjatėsi tė plotė rreth 500 metra. Kėta tuba tė vegjėl quhen “tubtha seminifer”. Secili ėshtė rreth 50 cm. i gjatė dhe pėrmban qelizat primare tė spermatozoideve qė tė prodhojė spermatozoidet.
Tubthat seminifer janė tė lidhura me qelizat formuese tė spermatozoideve (spermatogonia) nė faza tė ndryshme tė zhvillimit. Mė vonė, kėto qeliza fillojnė tė shumohen, sė pari kalojnė nėpėr mitoz dhe pastaj kalojnė nėpėr meioz. Siē kemi shpjeguar mė herėt, para fekondimit, qeliza primare e spermatozoidit ndahet sipas meiozės dhe pėrgjysmon numrin e kromozomeve tė veta, kėshtu qė foshnja do tė pranojė 23 kromozome nga babai.
Nė fund tė kėsaj ndarje, janė formuar katėr qeliza tė quajtura spermatide tė cilat ende nuk janė tė afta pėr tė fekonduar vezėn. Nė mėnyrė qė kėto qeliza sferike qė pėrmbajnė nga 23 kromozome tė jenė nė gjendje tė kryejnė funksionin e fekondimit, ato duhet tė kalojnė nėpėr ndryshime tė mėtejshme.
Njė grup qelizash janė vendosur nė vend qė t’i pėrgjigjen kėsaj nevoje tė posaqme tė sistemit riprodhues tė mashkullit dhe tė ndihmojnė zhvillimin e qelizave spermatide saktėsisht nė kohėn e duhur. Brenda dy ose tre javėve mbas kryerjes sė meiozės, secila qelizė spermatide fizikisht do tė transformohet nga kėto qeliza “infermiere” (qelizat Sertoli) tė cilat i rrethojnė ato. Qelizat Sertoli kanė fuksion tė ndihmojnė dhe tė ushqejnė qelizat e papjekura tė spermatozoideve duke iu dhėnė atyre ushqimin, hormonet dhe enzimet tė cilat janė tė nevojshme pėr tė shkaktuar ndryshimet e duhura nė spermatide.3 Nė fazėn finale tė kėtij procesi, arrihen cilėsitė e duhura tė zhvillimit tė plotė tė spermatozoidit, del bishti, koka dhe akrozomi, ajo pjesė e kokės e cila ėshtė mbushur me enzime. (Pėr detaje shiko informacionin nė pjesėn e titulluar “Spermatozoidi Takon Vezėn”)
Tėrė puna e transformimit bėhet nga qelizat Sertoli tė cilat gjenden nė muret e tubthave. Kėto qeliza kanė zgjatje citoplazmike dhe janė bukur tė mėdha. Qelizat Sertoli mbajnė shtrėngueshėm nė krahėt e tyre qelizat spermatide tė zhvilluara, duke u siguruar qė ato tė janė mirė tė injektuara nė citoplazmen e tyre. Nė kėtė mėnyrė i furnizojnė me ushqim gjatė zhvillimit tė tyre dhe i monitorojnė.4
Nė kėtė proces tė cilin e shpjeguam me pak fjalė, me tė vėrtet ndodh njė mrekulli e madhe. Spermatozoidet qė garantojnė vazhdimin e racės njerėzore vijnė nė ekzistencė duke iu falemnderuar qelizave Sertoli, tė cilat pėrbėhen nga proteinat dhe acidet nukleike. Le tė mendojmė pėr njė moment. Fakti qė, qelizat Sertoli tė cilat janė pa intelegjencė apo vetėdije dhe pa sy, veshė e tru, mund t’a pėrkushtojnė veten nė njė detyrė tė tillė ėshtė me tė vėrtetė njė mrekulli. Fakti qė njė gjė e tillė ndodh ėshtė njė dėshmi e qartė se qeliza ėshtė nėn udhėzimin e njė intelegjence supreme. Pėrveē kėsaj, qė kėto qeliza janė saktėsisht nė vendin e duhur (nė tubthat seminifer ku sperma zhvillohet) ėshtė njė nga miliona dėshmit e krijimit perfekt tė trupit tė njeriut. Zoti ka vendosur secilėn nga pėrafėrsisht 100 trilion qelizave qė pėrbėjnė trupin e njeriut nė vendin e saj tė duhur; Ai iu ka dhėnė secilės cilėsitė qė nevojiten; dhe Ai iu ka dhėnė secilės instinktin e kryerjes sė punės nė mėnyrė perfekte. Sikurse qė na thuhet nė Kur’an:

… Nuk ka asnjė krijesė qė Ai nuk e mban nėn vėzhgim. Zoti im ėshtė nė Rrugėn e Drejtė. (Kur'an, 11: 56)

Njė Sistem i Ndėrvarur
Nė paragrafin e lart folėm pėr rolin e qelizave Sertoli nė transformimin e spermatideve nė spermatozoide. Cila ėshtė forca fizike qė i aktivizon kėto qeliza dhe i bėn ato tė dijnė detyrėn e tyre qė tė ushqejnė spermatidet dhe tė monitorojnė zhvillimin e tyre.
Impulsi i cili i bėn qelizat Sertoli tė kryejnė funksionin e tyre vjen nga hormoni (FSH) qė stimulon folikulin, tė cilin e kemi pėrmendur nė paragrafin e mė hershėm. Ky hormon sekretohet (tajitet) nga pjesa e pėrparme e hipofizės dhe stimulon qelizat Sertoli. Sikur ky hormon tė mos prodhohet apo tė dėshtoj tė arrij fushėn e nevojshme, spermatozoidet nuk mund tė prodhohen. Kur qelizat Sertoli marrin stimulimin, ato fillojnė tė sekretojnė (tajisinė) hormonin e quajtur estrogjen, i cili ėshtė i domosdoshėm pėr prodhimin e spermės. Qeliza tjetėr qė ndikon nė prodhimin e spermės quhet qeliza “Leydig”; ajo gjendet nė mes tė tubthave seminifer. Kėto qeliza prodhojnė njė hormon tjetėr qė nevojitet pėr zhvillimin e spermės. LH-ja (hormoni luteinizing) sekretohet (tajitet) nga pjesa e pėrparme e hipofizės dhe stimulon qelizat Leydig. Pastaj, kėto qeliza fillojnė tė prodhojnė hormonin testosteron. Testosteroni ėshtė hormon i cili ndikon nė rritjen e organeve riprodhuese, zhvillimin e gjėndrrave tė ndryshme tė kėtij organi dhe zhvillimin e karakteristikave seksuale tė mashkullit; pėrveē kėsaj, ky ėshtė hormoni mė i rėndėsishėm nė prodhimin e spermės.
Qelizat Sertoli kanė edhe funksione tjera siē ėshtė prodhimi proteinės. Kjo proteinė do tė bartė hormonet e estrogjenit dhe testosteronit te njė lėng qė gjendet nė tubthat seminifer. 5
Po ashtu edhe qelizat Leydig kanė edhe njė fuksion sekondar. Nė mėnyrė qė spermatozoidet tė lėvizin, ato kanė nevojė pėr energji; qelizat Leydig me fruktozėn qė e prodhojnė i furnizojnė me energji. (Mė vonė do tė flasim pėr kėtė temė nė detaje.)
Siē po e shikojmė, sikurse nė pjesėt e tjera tė trupit, edhe sistemi hormonal po ashtu kryen njė organizim perfekt nė sistemin e riprodhimit. Ēdo hormon menjėherė e kupton mesazhin qė sillet dhe pėrgjigjet siē kėrkohet. P.sh. gjėndrra e hipofizės, kur e kupton se ka ardhur koha, futet nė veprim dhe dėrgon urdhėra nė qeliza tė ndryshme nė testise duke i informuar ato pėr punėn qė duhet tė bėjnė nė organe dhe nė inde. Ajo qė e stimulon aktivitetin e gjėndrrės sė hipofizės ėshtė njė pjesė tjetėr e trurit qė quhet hipotalamus. Faza e parė e krijimit tė njeriut ka lidhje me tė kuptuarit korret tė porosive qė barten nga hormonet dhe me ekzekutimin e drejtė tė urdhėrave.
Nė ēfarė mėnyre qelizat dhe molekulat shquajnė dhe reagojnė nė mesazhet e sjellura nga hormonet? Si e dijnė pėrbėrjen kimike tė secilės dhe ēfarė metoda duhet tė zbatohen qė tė ndikojnė nė ato?
Fakti qė, nė mėnyrė qė prodhimi i spermės tė ndihmohet, qelizat Sertoli dhe Leydig nisen nė veprim me urdhėr nga gjėndrra e hipofizės (gjėndėrr mjaft larg tyre, tė cilėn kurrė nuk e kanė parė dhe e cila ka plotėsisht ndėrtim tjetėr nga ato) duke u kombinuar me faktin qė kėto qeliza nuk do tė kryenin asnjė funksion pa kėtė urdhėr, e bėn tė pamundur sqarimin e aktivitetit tė tyre me termin e rastėsisė. Ėshtė e pamundur qė hormonet tė kenė fituar karakteristikat e tyre tė veēanta si rezultat i ndodhive serike tė rastėsishme, sepse njė ndarje apo njė ndėrprerje gjatė njė faze tė sistemit do tė ndikonte nė tėrė zinxhirin e procesit. Nėse njė element nė sistem ėshtė defekt, funksionimi i tėrė sistemit do tė dėmtohej. P.sh. sikur qelizat Sertoli tė mos kuptonin domethėnjen e FSH hormonit tė dėrguar nga gjėndrra e hipofizės dhe tė mos fillonin tė sekretonin (tajisin) estrogjenin, sperma nuk do tė prodhohej. Ose, sikur qelizat Leydig tė mos e kryenin funksionin e tyre, furnizimin me fruktozė, apo sikur t’a prodhonin atė nė sasi tė pamjaftueshme, njė spermė, edhe nėse e pjekur nė secilin aspekt, do tė vdiste pasiqė tė hynte nė mitrėn e nėnės sepse nuk do tė gjente ushqim, dhe pėr kėtė shkak nuk do t’a arrinte vezėn, fekondimi nuk do tė ndodhte.
Kjo situatė paraqet njė realitet tė qartė. Ai I Cili krijoj lidhjet nė mes tė organeve dhe qelizavė ėshtė Zoti. Ai ka inspiruar gjėndrrėn e hipofizės, hipotalamusin, qelizat Leydig dhe Sertoli, thėnė shkurt, ēdo element tė pėrfshirė nė kėtė proces, qė tė veprojė nė atė mėnyrė qė tė sigurohet prodhimi i spermės nė trupin e mashkullit. Ai iu jep atyre aftėsinė e tė kuptuarit tė gjuhės sė njėri tjetrit. Ēdo gjė ndodh sipas urdhėrave tė Zotit. Siē lexojmė nė Kur’an:

Ai i sundon tė gjitha, prej qiellit nė tokė… (Kur’an, 32:5)

Struktuart e Tjera qė Ndihmojnė
Spermėn nė Arritjen e Cakut tė Saj.
Njė element tjetėr i sistemit riprodhues i quajtur “epididymis” i u ndihmon spermatoideve tė zhvilluara nė marrjen e aftėsisė sė lėvizjes dhe fekondimit tė vezės. Epididymis ėshtė i ngjitur lirshėm nė pjesėn e jashtme tė testiseve, ėshtė tub spiral rreth 6 metra. Para se tė fillojė udhėtimin, sperma ruhet pėr ca kohė nė epididymis. Sperma pastaj lėvizė nė drejtim tė tubit lidhės “vas deferens”, njė tub i gjatė qė ngrihet (ngjitet) prej epididymis nė zgavrėn e komblikut (legenit). Sperma mund tė ruhet nė kėtė tub pėr njė kohė tė gjatė pa e humbur aftėsinė e fekondimit tė vezės, dhe kur vjen koha, sperma del nga vas deferens dhe fillon udhėtimin e gjatė pėr te qeliza vezė nė trupin e femrės. 6
Qė spermatozoidet tė jenė nė gjendje tė fillojnė funksionin e fekondimit, ata kanė nevojė pėr ndihmėsa tė tjerė qė tė furnizohen me atė qė kanė nevojė nė kėtė udhėtim tė vėshtirė dhe tė kanė mbėshtetjen qė iu nevojitet pėr tė mbijetuar. Njė nga kėta ndihmėsa ėshtė gjėndrra e prostatės. Pėrveq saj, janė edhe dy gjėndrra sekretuese (tajuese) qė quhen “fshikėzat seminale” tė vendosura nė tė dy anėt e prostatės. Kėto gjėndrra fillojnė punėn e tyre tė prodhimit tė lėngjeve speciale qė tė shoqėrojnė spermatozoidet nė udhėtimin e tyre kur prodhimi i spermatozoideve tė jetė kompletuar. Ky lėng pėrbėhet nga acidi citrik, kalciumi, acidi fosfatik, enzimi trombotik dhe profibrinolizina. Nė organet riprodhuese tė femrės gjendet njė pėrzierje e trashe e acideve tė cilat parandalojnė shumimin e bakterieve. Pėrveq zvogėlimit tė aftėsis sė lėvizjes sė spermatozoideve, kjo pėrzierje acidike mund t’i mbyt ata, por lėngu nga prostata neutralizon efektet e acidit, nė kėtė mėnyrė ju mundėson spermatozoidve qė tė notojnė lehtė nė drejtim tė vezės.
Kėtu ėshtė mirė tė ndalemi dhe mendojmė pėr njė moment. Gjėndrra e prostatės nė sistemin riprodhues tė mashkullit vepron me njohuri pėr ambientin e trupit tė femrės. E di qė spermatozoidet do tė ballafaqohen me ambientin acidik gjatė udhėtimit tė tyre dhe qė nuk do tė jenė nė gjendje tė mbijetojnė nė atė ambient. Veē kėsaj, di tė vendos se si t’ia dal me kėtė rrezik dhe prodhon lėngun e nevojshėm pėr kėtė. Nuk ka dyshim qė kėtu kemi tė bėjmė me mrekulli. Ėshtė e pamundur tė thuhet qė njė gjėndėrr sekretuese (tajitėse) nė trupin e mashkullit e di njė ndėrtim tjetėr qė nuk ėshtė i lidhur me veten e tij, dhe duke vepruar sipas kėsaj njohurie sjell vendime dhe i kryen ato. Vetėm mendo: as qenia njerėzore me intelegjencė dhe aftėsinė e dėgjimit, tė pamurit, tė kalkulimit nė kryerjen e veprimit dhe arritjes sė zgjidhjes nuk mund tė parasheh llojet e rreziqeve nė njė ambient plotėsisht tė panjohur dhe tė ndėrmerr masat e duhura. Por, gjėndrra e prostatės, njė masė mishi e pėrbėrė nga qelizat, e parasheh kėtė. Nė asnjė mėnyrė nuk mund tė thuhet qė ėshtė gjėndrra e prostatės qė bie kėso vendime vitale dhe i zbaton ato. Ėshtė Zoti I Cili ka inspiruar kėtė gjėndėrr tė kryej kėtė funksion; ėshtė Ai I Cili ka krijuar ēdo milimetėr tė trupit tė sistemit riprodhues tė mashkullit dhe tė femrės.
Gjithashtu, gjėndrra e prostatės nuk ėshtė e vetmja gjėndėrr qė prodhon atė qė kėrkohet nė sistemin riprodhues tė mashkullit pėr udhėtimin e spermatozoideve. Lėngu qė sekretohet (tajitet) nga fshikėzat seminale pranė prostatės ėshtė i domosdoshėm pėr kėtė udhėtim. Pak pasiqė spermatozoidet tė kenė filluar udhėtimin, ky lėng i bashkangjitet qė t’u ndihmojė atyre tė arrijnė fundin e udhėtimit tė vėshtirė. Ky lėng pėrmban fruktozė tė bollshme dhe substanca tjera ushqyese po ashtu edhe sasi tė mėdha tė “prostaglandinės” dhe “fibrinogjenit”. Fruktoza dhe ushqimet e tjera i mbėshtesin spermatozoidet prej kohės qė futen nė trupin e femrės e deri nė kohėn e fekondimit tė vezės. Veq kėsaj, “prostaglandina” nė kėtė lėng nė mėnyra tė ndryshme i ndihmon spermatozoidet nė arritjen e vezės. Njė nga funksionet e prostaglandinės ėshtė tė reagojė nė mukozėn e kanalit tė mitrės dhe tė ofrojė njė ambient tė pėrshtatshėm pėr lėvizjen e spermatozoideve. Njė funksion sekondar ėshtė tė shkaktojė kontrakcione tė kundėrta nė mitėr dhe nė tubat fallopian qė t’u lejojė spermatozoideve tė lėvizin mė lehtė.
Nė kėtė pikė ėshtė e qartė se ndeshemi prapė me njė mrekulli tė madhe. Lėngu i sekretuar (tajitur) nga fshikėzat seminale e di perfekt se si tė ngatėrroj strukturėn e trupit tė femrės tė cilin nuk e ka parė kurrė. E di qysh mė parė qė kontrakcionet e kundėrta nė mitėr dhe tubat fallopian do tė ndihmojnė lėvizjen e spermatozoideve dhe duke vepruar me njė shkallė tė lartė tė parashikimit, i shton njė material kimit (prostaglandinėn) pėrbėrjes sė vet e cila do tė sjell kėto kontrakcione. Sikur tė pyesėsh cilindo kimist tė kryej njė reaksion tė tillė; ēfarė do tė bėnte?
Sė pari do t’a kontrollonte spermatozoidin, ndėrtimin e tij dhe kėrkesat qė fekondimi tė ndodh. Pastaj ai do tė mundohej tė mėsoj pėr trupin e femrės, hormonet e saj, vezėn, tubat fallopian tė cilėt bartin vezėn nė mitėr, mitrėn, indet e mitrės, sistemin nervor qė shkakton kontrakcionet dhe shumė detaje tė tjera. Pastaj, duke kombinuar vitet e tij tė studimit dhe pėrvojėn e tij do tė zbulojė substancat tė cilat kanė ndikim nė kėto gjėra; ai do t’i merr ato dhe me eksperimente dhe hulumtime do tė gjej se nė ēfarė proporcione duhet te kombinohen kėto substanca. Njė qenie njerėzore e pajisur me vetėdije ndoshta do tė jetė nė gjendje tė bėj tėrė kėtė me shumė pėrkushtim dhe pėrpjekje.
Megjithatė, ajo qė kompleton kėto gjėra nuk ėshtė kimist i cili ėshtė bėrė ekspert nė kėtė fushė pas shumė viteve studimi. Janė qelizat, indet dhe organet e prodhuara nga atomet dhe molekulat pavetėdije. Po ashtu nuk mund tė themi qė ky grumbull i qelizave ka intelegjencė mė tė lartė dhe njohuri mė tė madhe se sa njė kimist, apo se ato kryejnė kėto funksione duke iu bindur vullnetit tė tyre.
Nuk ka dyshim qė ky lėng i prodhuar nė sistemin riprodhues tė mashkullit dhe i projektuar nė atė mėnyrė qė tė ndikojė nė sistemin riprodhues tė femrės, sė bashku me qelizat, indet dhe organet qė e prodhojnė atė janė njė dėshmi e qartė e krijimit tė Zotit.
Ėshtė tejet e qartė qė i tėrė ky proces harmonik nuk ėshtė punė e rastėsisė. Njė person me intelegjencė dhe vetėdije menjėherė do tė mbėrthej kėto ngjarje mahnitėse qė ndodhin pa tė meta nė ēdo qenie njerėzore qė ka jetuar ndonjėherė se janė punė e njė intelegjence supreme dhe e njė fuqie tė pėrjetshme, dhe do t’i shėrbej Zotit, qė vetėm Atij i pėrket kjo intelegjencė dhe fuqi e pėrjetshme.

O njerėz! Keni frikė nga Zoti i juaj I Cili iu krijoj prej njė vete dhe nga ajo krijoj palėn dhe pastaj prej tyre u shtuan shumė meshkuj e femra. Keni Zotin nė mendje nga I Cili ju kėrkoni e gjithashtu edhe farefisin. All-llahu iu shikon juve vazhdimisht. (Kur'an, 4: 1)

Lėngu me Ndėrtim Kompleks: Semeni
Kur spermatozoidet fillojnė udhėtimin e tyre, gjėndrra e prostatės sekreton (tajit) njė lėng dhe menjėherė pas kėsaj njė lėng tjetėr vjen nga fshikzat seminale; i bashkohet spermatozoideve dhe semeni ėshtė prodhuar. Tė gjitha sė bashku udhėtojnė drejt trupit tė nėnės. Siē kemi shpjeguar me herėt nė detaje, funksioni i kėtij lėngu ėshtė qė tė ketė ushqimin gati qė tė furnizojė spermatozoidet me energjin qė ju nevojitet, dhe posaqėrisht tė neutralizojė acidet nė hyrje tė mitrės sė nėnės, duke e bėrė ambientin nė tė cilin do tė lėvizin spermatozoidet mė tė lehtė pėr lėvizje.
Tėrėsia e kėtij lėngu i cili derdhet nga trupi i mashkullit pėr procesin e fekondimit quhet semen. 10% e tij vjen nga kanalet e spermės, 60% nga fshikzat seminale, 30% nga gjėndrra e prostatės dhe pjesa tjetėr janė spermatozoidet dhe nje sasi e vogėl e lėngut qė vie nga gjėndrrat tjera sekretuese (tajitėse). 7 Kjo nėnkupton, atė tė cilin ne e quajmė semen ėshtė njė kombinim kompleks i fruktozės, profibrinolizinės, ergotioneinės, acidit ascorbinik, flavinės, prostaglandinės, acidit citrik, kolesterolit, zinkut, acidit fosfatik, acidit laktik, fibrinoletikės, dhe enzimeve, hialuronidiazės dhe spermatozoideve.8 Ne kemi para syve njė mrekulli tė cilėn Zoti e ka shpallur nė Kur’an.
Nė shumė vende nė Kur’an Zoti thėrret pėr vėmendje nė krijimin e njeriut dhe na urdhėron qė tė mendojmė rreth kėsaj ēėshtje. Shkencėtarėt tė cilėt kanė shqyrtuar kėto vargje tė Kur’anit kanė zbuluar qė njė numėr i mrekullive tė Kur’anit janė tė fshehura nė ato vargje qė japin informacionin rreth krijimit tė njeriut. P.sh. me hulumtimet e bėra me ndihmėn e teknologjisė moderne shkencore ėshtė zbuluar qė semeni pėrbėhet nga pėrzierja e substancave tė ndryshme. Mirėpo kjo informatė ėshtė treguar nė Kur’an para 1400 viteve. Semeni nė Kur’an ėshtė pėrshkruar si njė pikė “e pėrzier”:

Ne e krijuam atė prej njė pike tė pėrzier, dhe Ne e bėmė atė tė dėgjojė dhe tė shoh. (Kur'an, 76: 2)

Nga elementet qė e pėrbėjnė kėtė lėng, vetėm njė spermatozoid fekondon vezėn. Njė numėr i madh i njerėzve mendon qė fekondimin e bėnė i tėrė semeni, mirėpo, vetėm njė pjesė e vogėl e semenit, spermatozoidi, e bėn kėtė. Kjo d.m.th. qė qenia njerėzore vie nė ekzistencė jo nga semeni si tėrėsi por vetem nga njė pjesė e vogėl e tij (spermatozoidi).
Gjatė bashkimit seksual, nga trupi i mashkullit derdhet semeni me 250 – 300 milion spermatozoide. Por nga miliona spermatozoide, vetėm rreth 1000 arrijnė deri te veza dhe nga kėto 1000, veza e pranon vetėm njė. Kjo d.m.th. qė thelbi i qenies njerėzore nuk ėshtė nė semenin si tėrėsi, por vetėm nė njė pjesė tė vogėl tė saj. Ky fakt, pėr tė cilin shumė njerėz bile edhe sot nuk kanė njohuri apo janė tė keqinformuar, ėshtė shpallur nė Kur’an 1400 vite mė herėt. Kur’ani e shpjegon kėtė realitet me kėto fjalė:

A mendon njeriu se do tė lihet tė vazhdoj i pa vėzhguar? A nuk ishte njė pikė sperme e derdhur? (Kur’an 75:36-37)

Nė njė varg tjetėr, ėshtė treguar pėrsėri se semeni ėshtė pėrzierje dhe njerėzimi ėshtė krijuar nga “ekstrakti” (fragmenti - pjesa) i kėsaj pėrzierje.

Ai ka krijuar tė gjitha gjėrat nė mėnyrėn mė tė mirė. Ai filloi krijimin e njeriut nga balta, pastaj bėri farėn e tij nga ekstrakti i njė lėngu tė hedhur. (Kur’an, 32:7-8)

Nėse e shikojmė domethėnjen nga arabishtja, bėhet e qartė se jemi tė konfrontuar me njė mrekulli tė Kur’anit. Fjala shqipe “ekstrakt” (fragment – pjesė) pėrkthen fjalėn arabe “sulala”, dhe d.m.th. thelbi apo pjesa mė e mirė e njė gjėje. Apo nėnkupton, qė ajo ėshtė “njė pjesė e njė tėrėsie”.
Kjo tregon qartė qė Kur’ani ėshtė fjala e njė Testamenti qė di rreth krijimit tė njeriut deri nė detajin mė tė imėt. Ky Testament i takon Zotit, Krijuesit tė qenieve njerėzore.

Pėrgatitjet Pėrfundimtare nė Zhvillim e Sipėr…
Dukja e pėrgjithshme e spermatozoidėve e mbėshtetur nga lėngjet nė semen tani ėshtė bėrė e qartė. Ēdo pjesė e spermatozoidit koka, qafa, pjesa mesme, bishti dhe pjesa e fundme kanė funksione tė ndara.
Bėrthama (pjesa e kokės) nuk ėshtė mė e madhe se 5 mikron. Nė kėtė 5 mikron hapsirė janė vendosur informatat lidhur me trupin e njeriut dhe kėrkohet qė njė qelizė tė shndėrrohet nė qenie njerėzore. Nė kokėn e spermatozoidit ėshtė njė paketim gjenetik me 23 kromozome tė cilat do tė barten nė vezė. Kjo d.m.th. se nė kokėn mikroskopike tė spermatozoidit janė paketuar sigurt informatat se si do tė punojnė tė gjitha organet e njeriut, ku do tė lokalizohen, nė cilėn fazė qelizat do tė fillojnė tė zhvillohen dhe ndryshojnė, thėnė shkurt, tė gjitha informatat se si trupi i njeriut do tė ndėrtohet.
Pėrveē informatave gjenetike, koka e spermatozoidit ka edhe njė veēori specifike. P.sh. nė “akrozom” emėr qė i ėshtė dhėnė shtresės mbrojtėse tė jashtme tė kokės, janė substancat tė cilat e ndihmojnė spermatozoidin nė fazėn pėrfundimtare tė udhėtimit. Kėto janė enzimet qė mund tė tretin indet. Duke pėrdorur kėto enzime, gjatė procesit tė fekondimit spermatozoidi do tė jetė nė gjendje tė shpoj vezėn dhe tė depėrtoj nė tė. (shih “Spermatozoidi dhe Veza Takohen”)
Pjesa tjetėr mė e rėndėsishme e spermatozoidit ėshtė bishti, i cili bėn tė mundur notimin e lehtė nė ambientin e lėngshėm. Bishti i spermatozoidit vendos pėr drejtimin nė tė cilin do tė notojė dhe ndihmon atė qė tė arrijė te qeliza vezė. Ky bisht, si e bėn furnizimin me energji qė nevojitet pėr lėvizjet e spermatozoidit? Nevojat e energjisė pėr spermatozoidin bėhen nė mėnyrė tė mrekullueshme. Trupi i bishtit ėshtė depo karburantesh, i cili furnizon me energji gjatė udhėtimit. Nė rrugėn e gjatė derisa tė arrijė te veza, nevojat e spermatozoidit pėr energji i plotėson mitokondria qė gjendet nė kėtė pjesė. Duke pėrdorur bartėsit e energjisė nė qafėn e spermatozoidit, mitokondria furnizon me ATP energji, e cila ia mundėson spermatozoidit tė lėvizė lehtė. 10
Siē po shikojmė, nė tė gjitha aspektet spermatozoidi paraqet ndėrtim perfekt. Pa bishtin spermatozoidi nuk do tė mund tė lėvizte, pa mitokondri energjia nuk do tė mund tė prodhohej dhe nuk do tė kishte lėvizje. Sikur koka e spermatozoidit tė ishte e ndėrtuar nė mėnyrė perfekte pėrveē se tė mungonte akrozomi, enzimet e nevojshme nuk do tė prodhoheshin dhe nuk do tė kishte ndonjė qėllim nė arritjen e vezės nga spermatozoidi; sepse nuk do tė ishte nė gjendje qė tė depėrtonte nė qelizėn vezė pėr t’a fekonduar.
Prandaj, spermatozoidi nuk i siguroj tė gjitha kėto tipare nėpėr faza gjatė rrjedhės sė kohės siē pohon teoria e evolucionit. Kur qenia e parė njerėzore u paraqit nė botė, spermatozoidi duhet t’i ketė pasur tė gjitha kėto tipare. Meqenėse, me cilėndo mangėsi nga kėto tipare do tė ishte e pamundur pėr spermatozoidin tė bėnte fekondimin, dhe sikur, siē pohojnė evolucionistėt, spermatozoidi nė tė kaluarėn nuk i ka poseduar tė gjitha kėto tipare, atėherė njeriu nuk do tė shumohej; do tė ishte fshirė nga faqja e tokės. Kjo tregon se spermatozoidi erdhi nė ekzistencė me ndėrtim perfekt, kjo d.m.th. se demonstron faktin e krijimit. Krijuesi i ndėrtimit perfekt tė spermatozoidit ėshtė Zoti, Krijuesi i ēdo gjėje.

Sistemet e Krijuara pėr Njėri – Tjetrin
Kur spermatozoidet largohen nga trupi i mashkullit me anėn e semenit, nuk janė plotėsisht tė gatshėm pėr tė fekonduar vezėn. Derisa t’a lėnė trupin e mashkullit, lėvizja e tyre kontrollohet nga sekrecionet nė fushėn ku ato janė tė ruajtura. Pėr kėtė arsye, kur semeni formohet dhe arrin trupin e femrės, spermatozoidet nuk mund tė kryejn funksionin e fekondimit. Si, atėherė ndodh qė spermatozoidet, kur tė ndahen nga sistemi riprodhues i mashkullit, marrin aftėsin e fekondimit tė vezės?
Nė mėnyrė qė procesi i fekondimit tė lehtėsohet, njė numėr i sistemeve nė trupin e femrės duhet tė jenė gati. Disa lėngje qė sekretohen nė sistemin riprodhues tė trupit tė femrės ndihmojnė spermatozoidet duke rritur aftėsin e tyre qė tė fekondojnė vezėn. Ja disa nga ndryshimet qė ndodhin nė spermatozoide tė cilėt arrijnė trupin e femrės:
1. Lėngjet qė sekretohen (tajiten) nė mitrėn e femrės dhe tubthat fallopian pėrmbajnė njė materie kimike qė shkatėrron faktorėt qė frenojnė lėvizjet e spermatozoideve nė aparatin riprodhues tė mashkullit. Nė kėtė mėnyrė, rritet lėvizja e spermatozoideve qė arrijnė aparatin riprodhues tė femrės.
2. Lėngjet nė aparatin riprodhues tė mashkullit (tubthat seminifer, nė epididymis, dhe vas deferens) tė gjithė pėrmbajnė nivel tė lartė tė kolesterolit. Kolesteroli vazhdimisht i jepet membranės qelizore qė mbėshtjellė akrozomin, duke e forcuar kėtė membranė dhe duke penguar lirimin e enzimeve. Nga pikėvėshtrimi i mundėsis qė spermatozoidi tė fekondoj vezėn, kjo veēori ėshtė e dėmshme. Pėr kėtė arsye, spermatozoidet qė kalojnė nė trupin e femrės duhet tė shpėtohen nga ky efekt. Sikurse edhe pėr miliona detaje nė fazat e riprodhimit tė njeriut, edhe pėr kėtė qėllim ėshtė pėrgatitur njė sistem i veēantė. Spermatozoidet qė hyjnė nė trupin e femrės i bashkohen lėngut tė mitrės. Ky lėng e ul nivelin e kolesterolit nė semen, i cili i pėrmban spermatozoidet, nė kėtė mėnyrė e bėn kokėn e spermatozoideve (akrozomin) mė tė brishtė. Kėshtu qė, kur spermatozoidi arrinė qelizėn vezė, enzimet brenda akrozomit dalin jashtė lehtė dhe sigurojnė fekondimin e vezės me depėrtimin e tyre nė membranėn e vezės.
3. Depėrtueshmėria e membranės nė kokėn e spermatozoidit i cili futet nė trupin e femrės rritet nė marrdhėnje me jonet e kalciumit. Me hyrjen e njė sasie tė madhe tė kalciumit nė spermatozoide, lėvizja e spermatozoideve rritet. Bishti (flagellum) qė shkakton lėvizjen e spermatozoidit ndryshon lėvizjet e dobėta tė valėzuara nė lėvizje tė forta dhe nė kėtė mėnyrė lehtėson arritjen e vezės. 11
Pa dyshim, pėr ata tė cilėt mendojnė me kujdes, ka shumė tregues tė rėndėsishėm qė gjenden nė krijimin e spermatozoidit se ai ėshtė tepėr harmonik dhe plotėsues me trupin e femrės.
Fakti qė spermatozoidi dhe trupi i femrės nė mėnyrė tė pavarur nga njėri tjetri, bashkėpunojė pėr tė sjellur tė njejtėn mrekulli, ėshtė tregues i njė intelegjence tė vetėdijshme tė madhe. Spermatozoidet, para se tė futen nė trupin e femrės dhe derisa janė nė trupin e mashkullit, marrin masa qė tė prodhohet ēka ėshtė e nevojshme qė tė korrigjohen mangėsitė qė mund tė krijojnė probleme pėr ata nė trupin e femrės. Njė ambient i veēantė ėshtė i pėrgatitur nė trupin e femrės qė tė rritė lėvizjet e spermatozoidit i cili ėshtė tejet i vogėl pėr t’u parė me sy. Duket sikur trupi i femrės tė ketė ditur qė udhėtimi i spermatozoideve ėshtė shumė i gjatė dhe ju nevojitet energji qė atė t’a pėrfundojnė shpejt; duket sikur tė ketė ditur ēfarė komponimi kimik nevojitet pėr tė pėrshkuar vezėn, ka supozuar se spermatozoidet kanė mangėsi nė kėtė pikė dhe ka vendosur qė kolesteroli ėshtė shkaku, dhe pastaj ka prodhuar diēka pėr neutralizimin e kolesterolit, nė kėtė mėnyrė ka pėrgatitur ambientin nė tė cilin veza do tė pėrshkohet nė mėnyrėn mė tė lehtė. Dhe tė gjitha kėto i ka bėrė vet.
Duhet tė pėrkujtojmė se ajo qė ėshtė pėrmbledhur mė lart ėshtė vetėm njė pjesė e vogėl e hapave tė hyrjes sė spermės nė trup pėr tė fekonduar vezėn. Kėta hapa kompletohen si rezultat i mijėrave reaksioneve komplekse kimike ku po ashtu janė tė pėrfshira disa proteina, enzime dhe lėngje. Por, ėshtė veēanėrisht e rėndėsishme tė pėrmendet se nuk ėshtė qėllimi ynė tė numėrohen kėto detaje thjeshtė pėr tė cekur njohuri shkencore, qėllimi ynė ėshtė qė tė theksojmė tė vėrtetėn se, nė kundėrshtim me atė qė pohojnė evolucionistėt, formacioni i trupit tė njeriut ėshtė tejet kompleks qė tė jetė produkt i rastėsisė sė verbėr: ai ėshtė rezultat i sistemeve pa tė meta plotėsuese, tė ndėrvarura dhe tė ndėrlikuara. Nuk ėshtė e mundur qė njė qenie njerėzore, apo edhe njė enzim i vetėm apo molekul qė aktivizon spermatozoidet, tė vijė nė ekzistencė nga rastėsia.
Deri kėtu kemi folur se si njė qelizė e spermės e prodhuar nė trupin e mashkullit siguron aftėsin e fekondimit tė vezės me ndihmėn e substancave kimike tė trupit tė femrės. Tė pauzojmė dhe mendojmė: a mundet njė sistem kaq kompleks tė vijė nė ekzistencė nėpėr faza siē pohon teoria e evolucionit? Sigurisht qė njė gjė e tillė ėshtė e pamundur, por gjithsesi do tė shqyrtojmė njė skenar tė tillė.
Sperma e prodhuar rastėsisht nė trupin e mashkullit sė pari vjen nė kontakt me trupin e femrės. A mundet, qė si rezultat i rastėsisė, t’i gjej tė gjitha lėngjet tė gatshme dhe duke pritur pėr spermėn qė t’ia ofrojnė aftėsinė e fekondimit? Nėse jo, atėherė pas dėshtimit tė parė tė spermės pėr tė arritur sistemin riprodhues tė femrės pėr fekondim qelizat riprodhuese tė femrės a do tė sjellin vendim dhe tė fillojnė tė prodhojnė substancat kimike tė nevojshme?
Ėshtė e qartė se kėta dy shembuj nuk akordohen mirė me logjik apo intelegjencė; ato janė skenare qė nuk mund tė ndodhin. Me shembujt qė i kemi marrė pėr kėtė ēėshtje, konfrontohemi me njė tė vėrtet: tė gjitha kėto sisteme janė dėshmi e diturisė dhe fuqisė sė pafund tė Zotit I Cili krijoj gjithēka. Zoti ka krijuar nė thellėsit e





 |  Copyright © 2008 njefjale.com  |  Design by B