SOCIOLOGJI FILOZOFI FEJA FORUMI KRIJIME FOTOALBUMI MUZIKĖ
Menu
Login
Username:

Password:


Lost Password?

Register now!
Themes

(3 themes)


Harun Jahja : ZGJEDHJA E VLERAVE TĖ KUR'ANIT
on 2008/12/13 10:12:18 (575 reads)

Tė kėqiat janė shfaqur nė tokė e nė det (bela, skamje,
katastrofa, humbje e bereqetit etj.),
Kėshtu qė le ta shijojnė njė pjesė tė asaj qė kanė bėrė,
ndoshta tėrhiqen (nga tė kėqijat).
(Kuran, 30:41)









ZGJEDHJA E VLERAVE
TĖ KURANIT




Tė kėqiat janė shfaqur nė tokė e nė det (bela, skamje,
katastrofa, humbje e bereqetit etj.),
Kėshtu qė le ta shijojnė njė pjesė tė asaj qė kanė bėrė,
ndoshta tėrhiqen (nga tė kėqijat).
(Kuran, 30:41)




HARUN JAHJA






Emiratet e Bashkuara Arabe P.O. Box: 2781 Dubai Tel (9714) 3451000 Fax (9714) 3451001

Copyright © Harun Yahya 2001 CE
Botimi i parė nė truqisht botuar nga:
Vural Yayıncılık, Stamboll, Turqi

Botimi i parė nė anglisht botuar nga:
Ta-Ha Publishers Ltd.
I Wynne Road London SW9 OBB Britani e Madhe

Botuar nga:
Global Publishing
Gursel Mah. Darulaceze Caddesi No: 9
Funya Sk. Eksioglu Is Merkezi B Blok D. 5
Okmeydani-Stamboll / Turqi
Tel: +90 212 3208600

Tė gjitha tė drejtat e botimit janė tė rezervuara. Asnjė pjesė e kėtij botimi nuk mund tė riprodhohet, tė rezervohet nė ēfarėdo sistemi retrivial ose tė transmetohet nė ēfarėdo forme ose metode, elektronike, mekanike, fotokopjuese, inēizuese ose tjetėr pa lejen paraprake tė botuesit.

Tė gjitha pėrkthimet nga Kurani janė nga
"Kurani Fisnik”- Pėrkthyer nga Sherif Ahmeti
Botuar nė Medinė-Arabi Saudite

Nga Harun Jahja
Pėrkthyer nga: Emine Berisha
Botuar nga: …

Printuar nga:
…

Website: www.harunyahya.com
E-mail: info@harunyahya.com



PĖRMBAJTJA


Hyrje

Pavendosmėria e njerėzve jobesimtarė

Ēka ndodh kur nuk ekziston frika nga Allahu ?

Tė jetuarit sipas Kuranit sjell drejtėsinė e vėrtetė

Ēka pėrjetohet nė jetėn politike

Ndikimi i mosbesimit nė ekonomi

Vlerat e Kuranit na urdhėrojnė qė tė mbrojmė ata qė kanė nevojė dhe jetimėt

Degjenerimi moral nė shoqėritė jobesimtare

Vrasjet shkaktohen nga mosbesimi

Luftėrat nėpėr botė

"Zemėrimi fanatik": Racizmi

Mizoritė dhe ērregullimet nė shoqėritė jobesimtare

Konkluzione

Idetė e gabuara tė evolucionit

PĖR LEXUESIN


Arsyeja pse i ėshtė kushtuar njė kapitull i veēantė rėnjes sė teorisė sė evolucionit ėshtė fakti se kjo teori pėrbėn bazėn e ēdo filozofie anti-shpirtėrore. Meqė darvinizmi mohon faktin e krijimit, e sėkėndejmi edhe ekzistencėn e Zotit, gjatė 140 viteve ka bėrė qė shumė njerėz tė largohen nga besimi i tyre dhe tė bien nė kthetrat e dyshimit. Ndaj, duke provuar se kjo teori nuk ėshtė gjė tjetėr veēse mashtrim, ne kryejmė njė detyrė shumė tė rėndėsishme qė ėshtė e lidhur ngushtė me fenė. S’ka dyshim, se ky ėshtė njė shėrbim i rėndėsishėm qė duhet t’u ofrohet tė gjithėve.
Njė pikė qė duhet trajtuar ka tė bėjė me pėrmbajtjen e librit. Nė tė gjitha librat e autorit, temat qė kanė tė bėjnė me besimin trajtohen nė dritėn e ajeteve kuranore dhe njerėzit ftohen tė mėsojnė fjalėt e Allahut dhe tė jetojnė bashkė me to. Tė gjitha temat qė kanė lidhje me ajetet kuranore janė shpjeguar nė mėnyrė tė atillė qė tė mos lėnė asnjė shteg pėr dyshime apo pėr dilema nė mendjen e lexuesit. Stili i qartė, i lehtė e i rrjedhshėm mundėson qė ēdo njeri i ēfarėdo moshe apo grupi social tė kuptojė me lehtėsi librat. Kjo gjė i bėn ato shumė tėrheqėse pėr t’u lexuar njėherėsh, pa e ndėrprerė leximin. Edhe ata persona qė e mohojnė anėn shpirtėrore ndikohen pozitivisht nga faktet e pėrmendura nė kėto libra dhe nuk mund ta hedhin poshtė vėrtetėsinė e tyre.
Ky libėr, ashtu si edhe tė gjithė librat e tjerė tė autorit, mund tė lexohet individualisht ose nė grupe. Leximi i librit nė grup ėshtė shumė i dobishėm dhe i rėndėsishėm, pasi qė ēdo lexues mund t’ia pėrcjellė tjetrit mendimet dhe eksperiencėn e tij.
Kėta libra janė shkruar vetėm pėr tė fituar kėnaqėsinė e Allahut, ndaj edhe kontributi i ēdokujt pėr leximin dhe prezantimin e tyre do tė ishte njė shėrbim i madh pėr fenė e Allahut. Ndaj, ata qė duan t’ua transmetojnė fenė tė tjerėve, do tė gjejnė njė mjet tepėr efikas nė librat e Harun Jahjasė.
Nė kėto libra ju nuk do tė gjeni shpjegime qė bazohen nė burime tė dyshimta, apo stil shkrimi qė bie ndesh me respektin dhe nderimin qė duhet tė tregojmė pėr gjėrat e shenjta, apo ide tė pabazuara qė fusin dyshim dhe shkaktojnė devijim nė zemėr.


Pėr autorin


Autori, i cili shkruan me pseudonimin HARUN JAHJA, ka lindur nė Ankara nė vitin 1956. Pasi mbaroi shkollėn tetėvjeēare dhe tė mesme nė Ankara, ai studioi artet nė universitetin Mimar Sinan tė Stambollit, si dhe filozofinė nė Universitetin e Stambollit. Qė nga viti 1980, autori ka publikuar libra tė shumtė nė fusha tė ndryshme, si ato politike, fetare dhe shkencore. Harun Jahja njihet si njė autor qė ka shkruar punime tepėr tė rėndėsishme pėr nxjerrė nė shesh mashtrimet e evolucionistėve, pavlefshmėrinė e pretendimeve tė tyre, si dhe anėt e errėta qė lidhin Darvinizmin me disa ideologji shkatėrrimtare.
Pseudonimi i tij pėrbėhet nga emrat "Harun" (Aron) dhe Jahja (Gjon), pėr tė pėrkujtuar kėta dy profetė qė luftuan kundėr mosbesimit. Vula e Profetit, e cila gjendet nė kapakun e librave tė autorit pėrmban njė kuptim simbolik qė ka lidhje me pėrmbajtjet e tyre. Kjo vulė pėrfaqėson Kuranin, i cili ėshtė libri dhe fjala e fundit e Allahut dhe Profetin, i cili ėshtė profeti i fundit. Nėn udhėheqjen e Kuranit dhe Sunetit, autori ka pėr qėllim tė hedhė poshtė tė gjitha bazat e ideologjive anti-fetare, nė mėnyrė qė tė shuhen tė gjitha kundėrshtimet ndaj fesė.
Tė gjitha kėto punime tė autorit pėrqėndrohen rreth njė qėllimi: transmetimi i mesazhit tė Kuranit pėr tė gjithė njerėzit, duke i nxitur ata tė mendojnė rreth temave tė rėndėsishme qė kanė lidhje me besimin, si ekzistenca e Allahut, njėsimi i Tij, bota tjetėr etj., dhe shkatėrrimi i plotė i themeleve tė rrėnuara tė sistemeve ateiste.
Harun Jahja gėzon njė reputacion tė madh nė njė gamė mjaft tė gjerė lexuesish qė nga India nė Amerikė, nga Anglia nė Indonezi, nga Polonia nė Bosnje, nga Spanja nė Brazil. Disa prej librave tė tij janė tė disponueshėm nė anglisht, frengjisht, gjermanisht, italisht, portugalisht, urdu, arabisht, shqip, rusisht, boshnjakisht dhe malajo; ata janė mirėpritur nga lexuesit nė tė gjithė botėn.
Tė vlerėsuar nė tė gjithė botėn, kėto punime kanė shėrbyer pėr tė ndihmuar shumė njerėz tė gjejnė rrugėn e besimit apo tė arrijnė njė kuptim mė tė thellė tė besimit tė tyre. Stili i qartė, i lehtė dhe i rrjedhshėm i kėtyre librave u jep atyre disa veēori karakteristike qė mund tė vihen re nga kushdo qė i lexon apo i shqyrton ato. Kėto punime kanė pasur njė ndikim tė shpejtė dhe rezultate tepėr tė kėnaqshme. Ėshtė e pamundur pėr ata persona, qė i lexojnė kėto libra me kujdes dhe mendojnė rreth tyre seriozisht qė tė vazhdojnė tė mbrojnė filozofinė materialiste, ateizmin apo ēfarėdo ideologjie apo filozofie shkatėrrimtare. Edhe nėse ata vazhdojnė mbrojtjen, kjo tregon se ata bazohen nė sentimentalizmin e tyre, pasi kėto libra i hedhin poshtė kėto ideologji qė nga themelet. Sot ėshtė bėrė e mundur qė tė gjitha lėvizjet bashkėkohore jobesimtare tė pėsojnė njė disfatė ideologjike, nė saje tė koleksionit tė librave tė shkruar nga Harun Jahja.
S'ka dyshim se kėto veēori e kanė origjinėn nga urtėsia dhe udhėzimi i Kuranit. Autori sigurisht qė nuk ndihet krenar pėr veten e tij; ai synon qė tė jetė njė mjet qė ndihmon tė tjerėt pėr tė gjetur rrugėn e drejtė tė Zotit. Pėr mė tepėr, ai nuk merr asnjė pėrfitim material nga librat e tij. Edhe ata qė pėrgatisin kėto libra nuk marrin asnjė pėrfitim material. Ata duan vetėm tė fitojnė kėnaqėsinė e Allahut.
Duke pasur parasysh kėto fakte, ata qė inkurajojnė njerėzit qė tė lexojnė kėto libra, tė cilėt hapin sytė e zemrės dhe ndihmojnė tė tjerėt tė bėhen adhurues tė devotshėm tė Zotit, bėjnė njė shėrbim tė paēmueshėm pėr fenė.
Nga ana tjetėr, do tė ishte humbje kohe dhe energjie pėrhapja e atyre librave qė krijojnė konfuzion nė mendjet e njerėzve dhe nuk kanė ndonjė ndikim tė efektshėm nė largimin e dyshimeve dhe dilemave nga zemrat e tyre, siē e ka vėrtetuar dhe eksperienca shumėvjeēare. Ėshtė mė se natyrshme qė libra tė tillė qė janė shkruar mė tepėr pėr tė theksuar forcėn letrare tė autorit tė tyre, sesa pėr tė fituar kėnaqėsinė e Allahut, nuk mund tė kenė kurrė njė efekt pozitiv. Ata qė dyshojnė nė kėtė, mund tė shohin se qėllimi i vetėm i librave tė Harun Jahjas ėshtė triumfi ndaj mosbesimit dhe pėrhapja e vlerave morale tė Kuranit.
Nuk duhet tė harrojmė njė pikė shumė tė rėndėsishme: Shkaku kryesor i vazhdimit tė problemeve dhe konflikteve qė pėrballojnė muslimanėt sot ėshtė ndikimi ideologjik i mosbesimit. Tė gjitha kėto do tė marrin fund kur tė arrihet disfata ideologjike e mosbesimit dhe tė sigurohemi qė ēdo njeri i njeh mrekullitė e krijimit dhe moralin kuranor, nė mėnyrė qė tė gjithė njerėzit tė jetojnė me frymėn e tyre. Duke marrė nė konsideratė gjendjen e botės sot, e cila i ēon njerėzit nė njė humnerė tė thellė dhune, korrupsioni dhe konfliktesh, ėshtė e qartė qė ky shėrbim duhet tė jetė i diponueshėm sa mė shpejt dhe sa mė efektivisht qė tė jetė e mundur. Pėrndryshe, mund tė bėhet shumė vonė.
Ne shpresojmė qė me Vullnetin e Zotit, librat e Harun Jahjas do tė luajnė kėtė rol tepėr tė rėndėsishėm nė shekullin XXI dhe do tė ndihmojnė njerėzit tė fitojnė paqen, bekimin, drejtėsinė dhe lumturinė e premtuar nė Kuran.

Puna e autorit pėrfshin Rendin e ri masonik, Judaizmi dhe frankmasonia, Frankmasonia globale, Tamplieri fisnik, Islami dėnon terrorizmin, Terrorizmi: ritual i djallit, Shkatėrrimi qė darvinizmi i solli njerėzimit,Komunizmi nė pritė, Fashizmi: ideologji e pėrgjakshme e darvinizmit, 'Dora Sekrete’nė Bosnjė, Prapa skenave tė holokaustit,Pprapa skenave tė terrorizmit, Karta kurde e Izraelit, Politika shtypėse e Kinės komuniste dhe Turkistani Lindor, Palestina, zgjidhja: Vlerat e Kuranit, Dimri i Islamit dhe pritja e pranverės sė tij, artikujt 1-2-3 Arma e djallit: Romanticizmi, shenjat nga kapitulli i shpellės deri nė ditėt e fundit, Shenjat e ditės sė fundit, Ditėt e fundit dhe egėrsia e tokės, Tė vėrtetat 1-2, Perėndimi i kthehet Zotit, Mashtrim i evolucionit, Pėrgjigje tė sakta pėr evolucionistėt, Gabimet e evolucionistėve, Rrėfimet e evolucionistėve, Kurani mohon darvinizmin, Popujt e zhdukur, Pėr njerėzit qė kuptojnė, Profeti Musa, Profeti Jusuf, Profeti Muhamed (a.s), Profeti Sylejman, Epoka e artė, Krijimtaria artistike e Allahut nė ngjyra, Madhėshtia ėshtė kudo, Rėndėsia dhe provat e krijimit, E vėrteta e jetės nė kėtė botė, Ankthi i mosbesimit, Tė njohurit e sė vėrtetės, Pėrjetėsia tashmė ka filluar, Pėrjetshmėria dhe realiteti i fatit, Ēėshtje: Njė emėr tjetėr pėr iluzionin, Njeriu i vogėl nė kullė, Islami dhe filozofia e karmės, Magjia e zezė e darvinizmit, Religjioni i darvinizmit, Rėnja e teorisė sė evolucionit nė 20 pyetje, Allahu njihet pėrmes arsyes, Kurani i paraprin shkencės, Origjina e vėrtetė e jetės, Ndėrgjegja nė qeliza, Teknologjia imiton natyrėn, Njė varg mrekullishė, Krijimi i univrsit, Mrekullitė e Kuranit, Dizajni i natyrės, Vetsakrifica dhe modelet e sjelljeve inteligjente te kafshėt, Fundi i darvinizmit, Tė mendosh thellė, Kurrė mos mbroj injorancėn, Mrekullia e gjelbėr: fotosinteza, Mrekullia nė qelizė, Mrekullia nė sy, Mrekullia nė merimangė, Mrekullia nė mushkonjė, Mrekullia nėmilingona, Mrekullia e sistemit tė imunitetit, Mrekullia e krijimit nė bimė, Mrekullia nė atom, Mrekullia nė bletė, Mrekullia e fares, Mrekullia e hormoneve, Mrekullia e termitėve, Mrekullia e trupit tė njeriut, Mrekullia nė krijimin njerėzor, Mrekullia e proteinės, Mrekullia e shijes dhe nuhatjes, Mrekullia e mikrobotės, Sekretet e ADN-sė.
Librat pėr fėmijė tė autorit janė: Mrekullitė e krijimit tė Allahut, Bota e kafshėve, Madhėshtia nė qiej, Tė mėsojmė islamin tonė, Bota e miqve tanė tė vegjėl: Milingona, Bletėt qė ndėrtojnė hoje tė pėrsosura, Ndėrtuesit e aftė tė pendave: kastorėt.
Puna e autorit nė ēėshtjet e Kuranit pėrfshin: Konceptet bazė tė Kuranit, Vlerat morale tė Kuranit, Zotėrimi i shkathtė i besimit 1-2-3, Keni menduar ndonjėherė pėr tė vėrtetėn?, Tė kuptuarit evrazhdė tė mosbesimit, Tė devotshėm ndaj Allahut, Braktisja e shoqėrisė injorante, Shtėpia e vėrtetė e besimtarėve: parajsa, njohja e Kuranit, Indeksi i Kuranit, Emigrimi pėr shkak tė Allahut, Karakteri i hipokritit nė Kuran, Sekretet e hipokritit, Emrat e Allahut, Tė komunikuarit e porosisė dhe diskutimi nė Kuran, Pėrgjigjet nga Kurani, Vdekja ringjalet nė ferr, Betejat e pejgamberėve, Armiku i pranuar i njeriut: Satani, Shpifja mė e madhe: Idolizmi, Religjioni i injorantit, Arroganca e Satanasė, Lutjet nė Kuran, Teoria e Evolucionit, Rėndėsia e ndėrgjegjes nė Kuran, Dita e Ringjalljes, Mos harro kurrė, Gjykimet shpėrfillėse tė Kuranit, Karakteret njerėzore nė shoqėritė injorante, Rėndėsia e durimit nė Kuran, Informata tė pėrgjithshme nga Kurani, Besimi i arritur, Para se tė pendoheni, Thėnjet e tė Dėrguart tonė, Mėshira e besimtarėve, Frika nga Allahu, Jezusi do tė kthehet, Bukuritė e prezentuara nga Kurani pėr jetėn, Njė buēetė bukurish nga Allahu 1-2-3-4, Ligėsia e quajtur "Pėrqeshje," Misteri i provės, Urtia e vėrtetė sipas Kuranit, Beteja e religjionit ndaj joreligjionit, Shkolla e Jusufit, Aleanca e sė mirės, Shpifjet e pėrhapura kundėr muslimanėve gjatė historisė, Rėndėsia e pėrcjelles sė fjalės sė mirė, Pse e mashtroni veten?, Islami: Religjioni i lehtėsisė, Entuziazmi dhe eksitimi nė Kuran, Tė parit e Zotit nė gjithēka, Si e interpretojnė tė padijshmit Kuranin?, Disa sekrete nga Kurani, Kurajoja e besimtarėve, Tė qenit me shpresė ndaj Kuranit, Drejtėsia dhe toleranca nė Kuran, Parimet themelore tė Islamit, Ata qė dėgjojnė Kuranin, Kurani si udhėzues, Kėrcėnimi nė pritė: pavėmendshmėria, sinqeriteti nė Kuran..






FONDACIONI AL MAKTOUM

PARATHĖNJE


Sipas udhėzimeve tė Lartėsisė sė Tij Sheikh Hamdan bin Rashid Al Maktoum, zėvendės sundimtar i Dubait dhe Ministėr i Financave dhe i Industrisė nė EBA, Fondacioni Al Maktoum ka punuar pa u lodhur pėr gjashtė vjet qė tė lehtėsojė vuajtjet nė tėrė botėn. Poashtu, Fondacioni ka fituar reputacion edhe pėr efektivitetin nė zhvillimin e projekteve tė infrastrukturės, ndėrtimit tė shkollave, jetimoreve, klinikave mjekėsore, spitaleve, kolegjeve ndihmėse dhe universiteteve, dhe nxitjes sė projekteve tė qėndrueshme ekonomike nė tėrė botėn, si nė vendet e zhvilluara poashtu edhe nė ato nė zhvillim, veēanėrisht nė Afrikė. Nė kėtė mėnyrė jeta e qindra mijėra njerėzve ėshtė prekur dhe shumė gjenerata tė fėmijėve janė emancipuar nga varfėria, shėndeti i lig dhe analfabetizmi.
Njė detyrė tjetėr e rėndėsishme pėr tė cilėn Sheikh Hamdan ka themeluar Fondacionin ėshtė promovimi i kuptimit tė gjerė tė Islamit dhe kulturės Islamike dhe vlerave nė tėrė botėn. Shekulli 21 ėshtė quajtur periudhė e informimit, njė periudhė kjo nė historinė njerėzore ku kulturat dhe religjionet e ndryshme i janė ekspozuar njėra tjetrės mė shumė se mė parė. Pėr kėtė arsye, Fondacioni Al Maktoum orvatet, nė detyra shumė tė rėndėsishme, tė promovojė mirėkuptim tė pėrgjithshėm pėr Islamin, religjion ky i paqes, tolerancės dhe progresit social.
Kemi kėnaqėsinė qė tė promovojmė publikimet e Harun Jahjasė pėr tė cilat ne shpresojmė se do ta gjejnė rrugėn pėr tė rėnė nė duart e njerėzve nė botė, duke ofruar kėshtu njė platformė qė do t’ua mundėsojė atyre qė tė kuptojnė nė tėrėsi Islamin me gjithė tė vėrtetėn e vet.




HYRJE


Ē'keni qė nuk luftoni pėr Zotin dhe pėr (t'i shpėtuar) tė paaftit: burrat, gratė e fėmijėt, tė cilėt luten: “Zoti ynė! nxirrna nga ky fshat (Meka), banorėt e tė cilit janė mizorė. Jepna nga ana Jote shpėtim e ndihmė!”? (Surja Nisa': 75)

Gjithandej globit, shumica e njerėzve janė nė mesin e tė shtypurve. Ata torturohen, theren, dhe jetojnė nė varfėri tė skajshme, janė tė pastrehė, tė detyruar tė jetojnė tė pambrojtur, dhe ballafaqohen me sėmundje, pa pasur ndonjė kujdes adekuat mjekėsor. Ka edhe tė tillė qė nuk janė nė gjendje tė kenė as edhe njė copė bukė. Ka tė moshuar, qė ballafaqohen me pakujdesi, braktisje ose mohim tė kujdesit mjekėsor. Pastaj, vijnė ata qė pėrballen me diskriminim, dėbim nga shtėpitė dhe tokat e tyre, thjeshtė vetėm pėr shkak tė pėrkatėsisė sė tyre etnike, gjuhės, racės ose fisit e madje ka edhe tė atillė qė pėrballen edhe me masakra. Fėmijė tė pafajshėm, tė pandihmė, tė paushqyer, e tė pambrojtur, detyrohen qė tė punojnė pėr pak para ose qė tė kėrkojnė lėmoshė.
Njė numėr i madh i njerėzve jetojnė me frikė pėr jetėn e tyre, shqetėsohen pėr ekzistencėn e tyre, ndėrkohė qė nė botėn e cila lulėzon mes varfėrisė e shtypjes ka ekstravagancė, privilegje e pasuri tė pafund. Ata qė janė bekuar me “jetė tė mirė” kalojnė afėr tė tė pastrehėve, shohin kėto pamje, dhe shikojnė nė televizion skenat e atyre qė janė me mė pak fat se ata vetė. Nganjėherė pėr njė moment tė shkurtėr ndjejnė keqardhje, por pastaj ndėrrojnė kanalin, largohen nga imazhi, dhe pėr njė kohė tė shkurtėr fshijnė tėrėsisht dhimbjen qė u ngacmon vetėdijen.
Shumė nga ata qė gėzojnė kėtė dhuratė dhe komfor me tė cilin janė bekuar, nuk mendojnė kurrė qė tė zgjerojnė pėrpjekjet e tyre pėr tė shpėtuar ata me mė pak fat. Ata besojnė se shpėtimi i kėtyre njerėzve nuk varet nga ta, meqė ka shumė tė tjerė qė janė mė tė pasur e mė tė fuqishėm dhe nė pozitė mė tė mirė pėr t’u ndihmuar atyre qė kanė mė pak fat.
Sidoqoftė, nuk mjafton vetėm prosperiteti dhe fuqia pėr tė shpėtuar kėta njerėz dhe pėr tė bėrė kėtė botė vend tė mirėqenies nė tė cilėn do tė mbizotėronin drejtėsia, paqja, besueshmėria dhe mirėqenia. Pavarėsisht ekzistimit tė vendeve tė zhvilluara anekėnd botės, ka ende shumė vende, siē ėshtė Etiopia, ku njerzit pėr ēdo ditė vdesin nga uria. Ėshtė e qartė se pasuria dhe fuqia e disa kombeve nuk ėshtė e mjaftueshme qė nė vetvehte tė zgjidhė vuajtjet e thatėsirės, varfėrisė e tė luftės civile.
Vetėm tė qenit i ndėrgjegjshėm mund tė kanalizojė burimet dhe fuqinė drejt mirėqenies sė tė varfėrve dhe tė tė dėshpėruarve. E vetmja mėnyrė pėr tė qenė i ndėrgjegjshėm ėshtė tė besuarit. Janė vetėm besimtarėt ata qė nė mėnyrė konstante jetojnė me ndėrgjegjen e tyre.
Pėrfundimisht, ka njė zgjidhje pėr padrejtėsinė, kaosin, terrorin, masakrat, urinė, varfėrinė dhe shtypjen nė botė e ato janė: vlerat e Kuranit.
Kushtet e pafavorshme nė rend tė parė janė krijuar nga urrejtja, mėria, interesi vetjak, indiferenca dhe mizoritė, prandaj ato duhen zėvendėsuar me dashuri, dhembshuri, mėshirė, zemėrgjerėsi, bujari, ndjeshmėri, tolerancė, dhe urėtsi. Tiparet e kėsaj mėshire gjenden vetėm te ata qė jetojnė krejtėsisht sipas vlerave qė na mėson Kurani fisnik, i cili ėshtė udhėzues i drejtpėrdrejtė nga Krijuesi ynė. Nė njė ajet, Allahu (xh.sh.) i referon Kuranit veēorinė e udhėheqjes sė njerėzimit nga errėsira nė dritė.
... Juve ju erdhi nga All-llahu dritė dhe libėr i qartė. All-llahu e vė me atė (me Kur'anin) nė rrugėt e shpėtimit atė qė ndjek kėnaqėsinė e tij dhe me ndihmėn e Tij i nxjerr ata prej errėsirave nė dritė dhe i udhėzon nė njė rrugė qė ėshtė e drejtė. (Surja Ma'ida: 15-16)

Nė njė ajet tjetėr, Allahu thotė se, sikur e vėrteta tė bėhej sipas dėshirave njerėzore, ēdo gjė do tė ishte e zhytyr nė korrupsion e konfuzion :

E sikur tė pėrputhej e vėrteta me dėshirat e tyre, do tė shkatėrroheshin qiejt e toka dhe ēdo gjė qė gjendet nė to. E megjithėse Ne atyre u sollėm (me kėtė Kur'an) famėn e tyre, ata u zbrapsėn ndaj pėrkujtimit tė vet. (Surja Muminun: 71)

Derisa e lexoni kėtė fragment, miliona njerėz janė duke vuajtur, mėrdhijnė, janė tė uritur, ose pėrballen me dėbim nga atdheu i tyre. Pėr kėtė arsye, njerėzit qė kanė ndėrgjegje duhet tė mendojnė pėr kėtė, dhe tė veprojnė pėr tė zgjidhur kėto mundime, sikur ato tė pėrjetoheshin nga vetė ata ose nga tė dashurit e tyre. Ne duhet tė veprojmė, si shpirtėrisht ashtu edhe materialisht, pėr tė lehtėsuar vuajtjet dhe tiranitė. Nė njė ajet, Allahu urdhėron njerėzit e ndėrgjegjshėm dhe besimtarėt qė tė pranojnė kėtė pėrgjegjėsi:

Ē'keni qė nuk luftoni pėr Zotin dhe pėr (t'i shpėtuar) tė paaftit: burrat, gratė e fėmijėt, tė cilėt luten: “Zoti ynė! nxirrna nga ky fshat (Meka), banorėt e tė cilit janė mizorė. Jepna nga ana Jote shpėtim e ndihmė!”!'? (Surja Nisa': 75)

Kur ne marrim parasysh urdhėrat e Kuranit, na bėhet e qartė se cilat janė obligimet tona. Gjėja e parė mė e rėndėsishme pėr muslimanėt ėshtė qė tė luftojnė nė fushėn intelektuale ashtu qė vlerat e Kuranit e tė Sunetit tė triumfojnė ndaj mosbesimit. Shpėtimi i vetėm pėr tė dobėtit, tė pandihmėt, tė pastrehėt dhe tė varfėrit ėshtė praktikimi i udhėzimeve tė Kuranit, i cili i drejtohet gjithė njerėzimit. Sėkėndejmi, ėshtė detyrė e jona qė tė pėrhapim fjalėn dhe tė komunikojmė porosinė, dhe kjo ėshtė njė komponentė vitale e adhurimit pėr tė gjithė muslimanėt.
Ata qė nuk e ndjekin ndėrgjegjen e vet, qė janė indiferentė ndaj vuajtjeve tė tė tjerėve, ata qė shpenzojnė pasurinė e tyre nė gjėra tė pavlera e tė kota, ata qė nuk tregojnė interesim pėr jetimėt, ata qė shikojnė ftohtė gruan, fėmijtė ose pleqtė tė cilėt shtypen, dhe tė cilėt gėzohen vetėm kur ka imoralitet dhe shėmti nė botė, sigurisht qė do tė japin llogari nė jetėn e pėrtejme:

A e sheh atė, qė pėrgėnjeshtron pėrgjegjėsinė dhe llogarinė nė botėn tjetėr? Po, ai ėshtė qė e pėrzė nė mėnyrė tė vrazhdė bonjakun. Dhe qė nuk nxit pėr tė ushqyer tė varfėrin. Pra, shkatėrrim ėshtė pėr ata qė fallen por tė cilėt ndaj namazit tė tyre janė tė pakujdesshėm. Ata vetėm shtiren (sa pėr sy e faqe). Dhe nuk japin as sendin mė tė vogėl (as hua). (Surja al-Ma'un: 1-7)



PAVENDOSMĖRIA E NJERĖZVE
JOBESIMTARĖ


Lėri ata tė hanė, tė dėfrehen dhe t'i preokupojė shpresa (se do tė jetojnė shumė), e mė vonė do tė kuptojnė. (Surja Hixhr: 3)

Nė ditėt tona, njerėzve seriozisht u mungon qėllimi nė jetė. Pothuaj secili adapton njė rrugė standarde tė tė jetuarit. Tė ushqyerit e vetes, gjetja e njė shtėpie pėr tė banuar, krijimi i familjes, dhe posedimi i njė vendi pune, janė vlerat e lėvduara tė cilat ēdokush i aspiron mė sė shumti. Nė kėtė mėnyrė standardi i tė jetuarit, qėllimi mė i rėndėsishėm nė jetė, ėshtė tė gjeturit e mėnyrave pėr tė jetuar mė mirė dhe pėr tė rritur fėmijtė.
Me qėllim tė tė kuptuarit mė tė mirė tė pavendosmėrisė dhe pakuptimshmėrisė qė pėrshkon jetėrat e shoqėrisė sonė, do tė ishte e dobishme tė shikojmė fushat e tjera tė interesit, ndaras nga ato qė u pėrmendėn mė lartė. Shumica e njerėzve kanė pikėpamje mjaft tė kufizuara. Shpesh, rasti pėr tė mos lėshuar pa e parė njė Tv serial ose njė film tė njohur ėshtė ajo qė i jep kuptim jetės sė tyre. Pėr njerėzit e tillė, qėllimi mė i mirė nė jetė, nėse tė tilla ka, do tė mund tė ishte anėtarėsimi nė ndonjė klub social.
Njė grup tjetėr i njerėzve ėshtė i preokupuar tėrėsisht me biznes. Tėrė jetėn e tyre, ata udhėtojnė nga zyra nė shtėpi. Personi i cili e fillon karrierėn e tij nė moshėn 20 vjeēare e bėn tė njėjtėn punė pėr gati 40 vjet. Nė ndėrkohė, personi i tillė e gjen shpesh veten duke pritur ditėt e premte. Ambicjet e personit tė tillė janė qė pa ndonjė problem tė mbyllė tatimet mujore, tė gjejė njė rentė ēdo muaj, dhe tė sigurojė tė ardhmen e fėmijėve tė vet. Vėshtirė qė ndonjė ngjarje kombėtare ose botėrore ta eksitojė atė. Vetėm ajo qė e prek biznesin e tij ka kuptim pėr tė. Duke mos i peshuar kurrė ngjarjet, ai pranon me gatishmėri status quo-n. Ai ndjehet i shqetėsuar vetėm kur ēėshtje tė caktuara sfidojnė biznesin e tij. Pėr tė vėnė nė pah shqetėsime e tija, ai deri nė orėt e hershme tė mėngjesit merr pjesė nė debate televizive ose biseda, duke mos arritur nė ndonjė zgjidhje ose konkluzion tė rėndėsishėm. Tė nesėrmen, ai e fillon ditėn e re, ashtu siē e kishte filluar edhe njė ditė mė herėt.
Tė rinjtė, gjithashtu, vuajnė nga pavendosmėria e njėjtė, dhe kanė mungesė tė faktorėve esencialė qė i japin kuptim jetės. Shumica e adoleshentėve madje as qė e di se kush janė liderėt e vendit tė tyre, cilat janė vendimet politike qė ata i marrin, ndikimin qė e kanė kėto vendime nė mbrojtjen kombėtare, nė ekonomi ose sistemin e arsimit apo tė drejtėsisė. Tė pavėmendshėm plotėsisht ndaj ngjarjeve dhe zhvillimeve tė mėdha nė botė, ata nė mėnyrė konstante shqetėsohen lidhur me ngjarjet e parėndėsishem e tė kota. Kjo i lė ata tė pėrjashtuar nga aftėsitė pėr tė konceptuar rėndėsinė e shumė ngjarjeve tė historisė botėrore. Bisedat e tyre shpesh janė tė kufizuara nė lojrat e kompjuterit, bisedat pėrmes internetit, vardisjet, ngjarjet e vogla qė ndodhin nė shkollė, mashtrimet nė ushtrimet shkollore, planet e fundjavės, veshjet ose lojėrat e futbollit. Nė anketat e revistave tė cilat pyesin tė rinjtė qė tė rendisin “qėllimet mė tė mėdha e tė vlefshme pėr t’i ndjekur nė jetė”, tė qenit si ndonjė model i njohur ose tė lozurit nė kitarė, sikur ndonjė kitarist i ndonjė bendi tė njohur, renditen ndėr tė parat.
Duke shkuar pėrpara, ata kurrė nuk mendojnė pėr tė zgjeruar horizontet e tyre. Pėr shembull, ata madje as qė mendojnė pėr tė pėrmirėsuar aftėsitė e tyre retorike, thjeshtė sepse nuk e kanė asnjė ide tė vetme pėr tė biseduar me njerėz qė kanė ndikim. Pėr mė tepėr, ata nuk lexojnė. Personi qė ka njė qėllim tė caktuar ose pikėpamje botėrore lexon pėr tė pasuruar veten si dhe pėr tė mėsuar qė t’i kundėrvihet pikėpamjeve tė ndryshme. Qėllimi i kėsaj ėshtė tė kuptuarit mė mirė i ideologjive qė mund tė sfidojnė idetė vetjake dhe tė identifikuarit e dobėsive individuale. Por, pėr personin pa ndonjė qėllim ose njė botėkuptim pėr botėn, ekzistimi i ideve tė caktuara sigurisht qė nuk do tė ketė ndonjė kuptim. Pėr mė tepėr, kėta njerėz as nuk njohin idetė aktuale dhe pikėpamjet e njerėzve tė tjerė. Sot, nė shumė shoqėri, njerėzit kanė njė mungesė interesimi pėr tė lexuar libra e gazeta, ndėrkohė qė ka njė interesim tė madh pėr tabloide, kolumne thashethėnash nė gazeta dhe programe televizive. Edhepse shumica e njerėzve kanė mjaft kohė tė lirė, ata priren ta kalojnė atė para televizioneve, duke shikuar seriale e programe tė cilat nuk i shtojnė asgjė intelektit tė tyre, dhe kjo ėshtė rezultat evident i tė qenit pa ndonjė qėllim dhe i degjeneruar.
Mos pasja e njė qėllimi nė jetė dhe tė qenit i pavėmendshėm ndaj sferave tjera tė ekzistencės ėshtė kėrcėnim pėr njerėzimin. Sidoqoftė, para sė gjithash, fakti qė ndėr njerėzit qė pretendojnė njė pozitė tė veēantė nė jetė, shumica mbrojnė pikėpamjet tė cilave u mungojnė vlerat e vėrteta dhe qė janė tė dėmshme pėr njerėzimin, paraqet kėrcėnim real. Kjo ndodh sepse liderėt dhe mbrojtėsit e ideve tė rrezikshme gjejnė masat qė janė plotėsisht pa aftėsi pėr tė shquar rrezikun, dhe tė cilėt prandaj pranojnė ēfarėdo supozimi pa ia nėnshtruar atė shqyrtimit tė pavarur.
Duke pasur parasysh kėto rrethana, nė orvatjet e tyre pėr tė tėrhequr pėrkrahės, anarkistėt e terroristėt, duke fshehur armiqėsi tė thella kundėr vendit e kombit tė tyre, nuk ndeshin asnjė rezistencė. Pėr shembull, nė njė kafiteri kolegji, ku, ata rrėnjosin pikėpamjet e tyre nė mėnyrė shkatėrruese, njė adoleshent i ngeshėm sheh si nėpėr mjegull pėrderisa tė rinjtė rreth tij i ekzpozohen indoktrinimit. Ai kurrė nuk e kupton se sė shpejti kėta njerėz do tė fillojnė tė veprojnė nėn kushtet e ndikimit tė anarkizimit e terrorizmit dhe do tė bėhen kriminelė tė pamėshirshėm tė cilėt me gatishmėri mund tė vėnė duart nė armė pėr t’i pėrdorur ato kundėr policisė, ushtarėve dhe njerėzve tė pafajshėm tė vendit tė tyre. Edhe nėse ai e kupton kėtė kėrcėnim, ai mbetet indiferent ndaj rrezikut. Nė ēdo rast, ai vėshtirė qė ka vetėdije ose ndjeshmėri tė pėrgjegjėsisė qė do ta ēonte pėr tė menaxhuar situatėn me urti.
Nė ajetin me tė cilin Allahu i referohet pavendosmėrisė sė njerėzve kėshtu:

Lėri ata tė hanė, tė dėfrehen dhe t'i preokupojė shpresa (se do tė jetojnė shumė), e mė vonė do tė kuptojnė.(Surja Hixhr: 3)

Njė person i vėmendshėm vėzhgon se reagimet e shfaqura grupore ndaj ēfarėdo lloj politike tė re tė adoptuar nė universitete, shpesh dėshmohen tė jenė mė shumė tė dėmshme se sa tė dobishme. Kjo ėshtė pasojė e pozicionit tė grupit tė caktuar, sepse grupi nuk mbron se ēka ėshtė e drejtė e ēka e keqe. Nė anėn tjetėr, grupi tjetėr, preferon tė jetė i qetė dhe thjeshtė tė injorojė kėto ngjarje nė vend qė tė thėrrasė njerėzit nė rrugėn e drejtė, dhe t’i kėshillojė ata qė tė mbajnė besnikėrinė ndaj shtetit dhe tė rrijnė larg rebelizmave. Ndėrkohė, disa tė tjerė shfaqen me keqdashje e armiqėsi dhe duke marshuar me parrulla, gurė e shkopinj, demonstrojnė njė lloj tjetėr tė shtypjes e tmerrit. Sidoqoftė, orvatjet e tyre janė pa dobi; ata nuk mbrojnė vlerat qė i ka komunikuar Allahu, por demonstrojnė tė gjitha llojet e sjelljeve qė nuk pėrputhen me Kuran. Nė njė nga ajetet e Tij, Allahu pėrshkruan se orvatjet e jobesimtarėve nė kėtė botė janė tė humbura:

Shembulli i veprave tė atyre qė nuk besuan ėshtė si hiri, tė cilin me puhi e shkapėrderdh era nė ndonjė ditė tė stuhishme, e ata nuk mund tė realizojnė asgjė nga veprat qė kanė bėrė, e ky ėshtė ai dėshtimi i madh. (Surja Ibrahim: 18)
Sigurisht se ekzistojnė rrugė qė njerėzimi t’i shmanget njė situate tė tillė: tė siguruarit se ata nuk do tė bėhen persona tė interesuar vetėm pėr tė jetuar jetėn e tyre dhe pėr tė jetuar sa pėr tė plotėsuar nevojat e veta. Nė kėtė kuptim, kėta njerėz duhet tė inkurajohen qė tė bėhen individė qėllimi i tė cilėve ėshtė tė shėrbyerit edhe i njerėzve tė tjerė dhe marrja jo vetėm me problemet e tyre ose tė vendit tė tyre por gjithashtu, edhe me problemet e botės. Religjioni qė Allahu e ka zgjedhur pėr njerėz dhe qė e ka shpallur nė Kuran tregon kėtė qėllim bazė:

Pėrqėnro vetėveten tėnde sinqerisht nė fe, i larguar prej ēdo tė kote, e feja e All-llahut nė tė cilėn i krijoi njerėzit, s'ka ndryshim (mos ndryshoni) nė natyrshmėrinė e krijuar nga All-llahu, ajo ėshtė feja e drejtė por shumica e njerėzve nuk e dinė. (Surja Rum: 30)

Allahu, Krijuesi i njeriut, krijoi gjithashtu edhe religjionin qė i shkon mė sė shumti pėrshtati atij dhe qė siguron paqe e siguri maksimale pėr njeriun. Prandaj, asnjė filozofi ose ideologji e ēfarėdolloji, pėrveē religjionit, nuk mund tė ofrojė pėrsosmėrinė dhe lumturinė qė synojnė njerėzit. Pėr kėtė arsye, pėrkrahėsve tė ideve tė gabuara duhet t’u thuhet pse janė nė gabim dhe tė tillėve duhet t’i ofrohen prova e udhėzime relevante me qėllim qė t’i zėvendsojnė kėto ide tė gabuara me tė vėrteta.
Ėshtė esenciale qė t’u tregojmė pėr Kuranin njerėzve qė nuk kanė ndonjė qėllim dhe qė rrijnė kot, si dhe atyre qė verbėrisht janė dhėnė pas ideve tė gabuara. Vetėm atėherė, ata do tė shohin dhe do tė kuptojnė se kjo botė ėshtė krijuar pėr njė qėllim tė caktuar. Nė Kuran, Allahu na informon pėr qėllimin e Tij nė krijimin e njeriut: " Unė nuk i krijova xhinėt dhe njerėzit pėr tjetėr pos qė tė mė adhurojnė." (Surja Dharijat: 56)
Tė gjithė njė ditė do tė vdesin. Pastaj do tė filloj jeta e vėrtetė dhe e pėrjetshme. Qėllimi i kėsaj jete ėshtė tė orvaturit pėr tė qenė person tė cilin Allahu e pėlqen dhe tė cilin ai do ta pres nė Parajsėn e Tij. Sjellja, idealet, dhe besimet e ēdo njeriu do ta pėrcaktojnė nėse ai do tė kalojė tėrė jetėn e tij tė pėrjetshme nė botėn e pėrtejme nė Ferr ose nė Parajsė. Pėr kėtė arsye, fakti qė kėta njerėz pa menduar kalojnė kohėn nė dembeli e punė tė kota, duke ia kushtuar atyre jetėn e sjelljet e tyre, thuajse jeta e tyre nė tokė nuk ka asnjė kuptim, tregon se kėta njerėz duhet qė urgjentisht tė lajmėrohen dhe zgjohen nga pavėmendshmėria nė tė cilėn jetojnė.
Duke qenė tė vetėdijshėm se qėllimi ynė nė jetė ėshtė qė tė fitojmė miratimin e Allahut, pėlqimin dhe Parajsėn, ne nuk mund tė jemi indiferentė ose tė pandjeshėm ndaj cilėsdo ngjarje qė ndodh rreth nesh. Ne e dijmė se ēdo ngjarje ėshtė njė rast pėr tė fituar aprovimin e Allahut, dhe prandaj ne gjithmonė do tė veprojmė nė pajtim me kėtė. Ne ndjejmė brejtje tė ndėrgjegjes sa herė qė jemi dėshmitarė tė padrejtėsive ose shtypjes nė rrethin ku jetojmė, ose nė botė. Pėr shembull, ne ndjejmė pėrgjegjėsi pėr secilin vogėlush pa shtėpi, qė jeton nė vėshtirėsi, dhe qė i duhet tė kalojė jetėn nė rrugė nė dimrin e ftohtė. Nė pajtim me urdhėrin e Allahut nė ajetin, " Pra, mos e pėrul jetimin! Dhe as lypėsin mos e pėrzė ( pa ia vėnė veshin)." (Surja Duha: 9-10), ne do t’i trajtojmė ata mirė. Ne do tė pėrpiqemi qė tė gjejmė rrugė pėr t i mbrojtur ata nga rrethanat e pafavorshme nė tė cilat ata jetojnė. Por, ne e dijmė se kėta fėmijė nuk mund tė shpėtohen nga orvatjet tona ose tė atyre pak njerėzve qė sillen nė pajtim me Kuranin. Pėr kėtė arsye, ne do tė luftojmė qė vlerat e Kuranit e tė Sunetit tė pėrhapen ndėr njerėz.

Egoizmi ėshtė shkaktuar nga pavendosmėria
Pavendosmėria i bėn njerėzit dhe shoqėritė tė njėllojtė, egoistė e indiferentė. Ata priren pėr t’i kushtuar vėmendje vetėm interesave tė tyre dhe nuk reagojnė ose tregojnė interesim pėr ngjarjet qė ndodhin rreth tyre. Personi, qėllimi unik i tė cilit ėshtė tė jetojė jetėn e tij, ndėr tė gjitha ngjarjet qė mund tė ndodhin rreth tij, i vėren vetėm ato qė kanė tė bėjnė me jetėn e tij dhe nuk brengoset pėr asgjė tjetėr. Pėr shembull, nė rast tė plasjes sė ndonjė lufte kombėtare nė vendin me tė cilin ai tregton, ai do tė brengoset vetėm pėr paratė qė do t’i humbasė. Ai kurrė nuk mendon pėr njerėzit qė masakrohen, foshnjat qė vriten dhunshėm dhe pėr jetėn e frikshme e tė rėndė nė atė vend. Kėto fotografi tė dhimbshme nuk paraqiten kurrė nė mendjen e tij. Duke ndjekur vetėm paratė, ai kurrė nuk mendon pėr tė ndihmuar nė njė mėnyrė ose ndonjė tjetėr ata njerėz. Ky ėshtė, sidoqoftė, vetėm njė nga shembujt e indiferencės tė cilėn shumica e njerėzve e konsiderojnė tė arsyeshme, dhe e marrin si tė garantuar.
Gati ēdo ditė, gazetat dhe televizioni u kushtojnė hapėsirė rrėfimeve nga ēdo kėnd i botės, nga vende tė cilat i janė ekspozuar vuajtjeve e dhunės sė padurueshme. Ērregullimet dhe mosbesimi, burim i tė cilave ėshtė mos zbatimi i vlerave tė Kuranit dhe Sunetit janė arsye pėr shumicėn e kėtyre pėrvojave tė hidhura. Qoftė nė Palestinė, Indonezi, Kosovė, Ēeēeni, ose nė ndonjė vend tjetėr nė botė, ju shihni imazhe tė njerėzve si zvarriten nėpėr tokė ose dėbohen para syve tė fėmijėve tė tyre. Ngjashėm, ēdokush di pėr fėmijtė e vegjėl qė gjuajnė me dėshpėrim gurė pėr tė mbrojtur vetveten. Edhe pse shohin kėto skena tė tmerrshme, sidoqoftė, njerėzit shkojnė tė flejnė dhe vazhdojnė tė jetojnė jetėn e tyre tė zakonshme meqė personaliteti i tyre nuk ėshtė cėnuar. Duke mos pasur shprehinė pėr tė menduar "me tė madhe" dhe duke pasur mungesė tė vlerave superiore dhe vetėdije, mizoritė e tilla nuk i vėnė nė lėvizje kėta njerėz.
Tė imagjinuarit e vetes nė lėkurėn e atyre qė janė tė shtypur me siguri do tė tregonte se kėta njerėz nuk kanė aspak ndėrgjegje pėr gjėra tė tilla tė dhimbshme. Sikur njė nga kėta njerėz tė ishte nė ambientin ku vriten njerėz tė pafajshėm, ku gratė e tyre, fėmijtė, vėllezėrit, dhe prindėrit vuajnė nga uria dhe i janė nėnshtruar mizorive… Ēka sikur ai t’i ishte ekspozuar varfėrisė sė vrazhdė?… Ēka sikur tė mos kishte para dhe mjete pėr tė siguruar trajtim mjekėsor pėr fėmijtė e tij tė sėmurė?… Ēka sikur tė jetė dėbuar nga vendi i tij pa ndonjė arsye?… Alternativisht, ēka do tė mendonte ai njeri sikur tė takonte dikė i cili nuk ka pėrjetuar tėrė kėto fatkeqėsi dhe qė thjeshtė brengoset pėr paratė qė do tė fitonte dhe i cili thjeshtė mendon: "A jam unė ai qė duhet t’i shpėtojė tėrė kėta njerėz?" a nuk do tė mendonte ai se ky person nuk ka ndėrgjegje, dhe se ai ėshtė indiferent dhe jo human?
Sidoqoftė, nuk ėshtė esenciale, qė tė vuash shtypjen me qėllim qė tė bėhesh person me konsideratė dhe i ndėrgjegjshėm. Mjafton tė shohėsh gjendjen e vėshtirė tė njerėzve dhe tė konsiderosh gjendjen e tyre sipas kuptimit tė Kuranit. Kėshtu, sa mė shumė qė njerėzit largohen nga Kurani, aq mė shumė ata tregojnė pandjeshmėri tė ndėrgjegjes. Allahu tregon sjelljen egoiste, tė pandjeshme dhe brutale tė njerėzve qė u mungon religjioni si nė vijim;

Ėshtė e vėrtetė se njeriu ėshtė i prirur tė jetė i padurueshėm. Pse kur e godit ndonjė e keqe, ai ankohet sė tepėrmi. Ndėrkaq, kur e gjen e mira, ai bėhet tepėr koprrac. (Surja Ma'arixh: 19-21)

Nė ajetin qė vijon, Allahu pėrmend ekzistencėn e njerėzve qė nuk janė "egoistė" dhe tė cilėt janė tė shqetėsuar pėr nevojtarėt ;

…Dhe ata qė nė pasurinė e vet kanė ndarė nė njė pjesė tė caktuar. Pėr lypėsin dhe pėr nevojtarin qė nuk lyp. Edhe ata qė e besojnė bindshėm Ditėn e Gjykimit. Edhe ata qė i frikėsohen dėnimit nga Zoti i tyre. (Surja Ma'arixh: 22-27)
Siē thotė Allahu nė ajetin e tij, njerėzit qė i frikėsohen Allahut e pranojnė pėrgjegjėsinė pėr njerėzit e varfėr. Allahu na tregon se ka dy mėnyra pėr njerėzit qė jetojnė nė kėtė botė, njėra nga tė cilat ėshtė e drejtė dhe tjetra e gabuar. Nė ajet, ai shpall :

Dhe i sqaruam atij pėr tė dy rrugėt.E ai nuk u hodh nė pėrpjetėzen (rrugė e vėshtirė - qafmalit).E ē'gjė tė mėsoi ty se ē'ėshtė Akabe (rruga e vėshtirė)?Ėshtė lirimi i njė skllavi, Ose dhėnia e ushqimit nė kohėn kur mbretėron uria:Ndonjė jetimi qė ėshtė i afėrt, Ose ndonjė tė varfėri qė e ka molisur varfėria.E pastaj tė bėhej prej atyre qė besuan, qė kėshilluan njėri-tjetrin pėr durim dhe qė kėshilluan pėr mėshirė (pėr ndihmė).Tė tillėt janė tė zotėt e anės sė djathtė.Ndėrsa ata qė nuk i besuan argumentet Tona, ata janė tė tė majtės.Kundėr tyre ėshtė zjarri i mbyllur.(Surja Balad: 10-20)

Rruga e drejtė e treguar nė ajetin e mėsipėrm ėshtė mjaft e qartė. Prandaj, ėshtė vėshtirė qė njė person i ndėrgjegjshėm, i cili synon miratimin e mėshirėn e Allahut dhe Parajsėn, tė jetė i pakonsideratė ndaj praktikave shtypėse nė botė, ose ndaj njerėzve tė varfėr e nevojtarė, dhe tė mos mendojė pėr tė ardhmen e tyre.
Ēdo njeri i ndėrgjegjshėm duhet tė kujtojė se sot, anarkia, shtypja dhe tirania qė dominon nė skaje tė ndryshme tė botės, ėshtė duke bėrė qė miliona njerėz tė shkojnė drejt mjerimit e terrorit. Disa thonė, "ka njerėz tė caktuar qė mbahen pėrgjegjės pėr kėtė mjerim, a mund tė jem pėrgjegjės unė?", por, sidoqoftė, kėto nuk janė fjalė qė do t’i thoshte njė njeri i ndėrgjegjshėm. Tekefundit, nė jetėn e pėrtejme, Allahu do tė kėrkojė nga tė gjithė njerėzit e pajisur me shėndet e aftėsi tė tė kuptuarit qė tė japin llogari pėr kėta njerėz tė varfėr. Ata qė promovojnė ideologjitė qė pėrgatisin terren tė pėrshtatshėm qė dhuna e mizoria ndaj njerėzimit tė lulėzojė, hyjnė- e pranuan apo jo- nė njė grup me shtypėsit. E njėjta vlen edhe pėr ata qė I shmangen konfrontimit tė kėtyre ideologjive. Mos pėrkrahja e parimeve tė religjionit, do tė ēojė, nė mėnyrė tė pashmangshme, drejt njė lloj shoqėrie tė krijuar nga njerėz tė papėrgjegjshėm e tė pavėmendshėm tė cilėt pretendojnė se do tė lirohen nga ajo pa i dhėnė llogari askujt. Nė tė vėrtetė, kėta janė lloj i njerėzve tė cilėt, mė shumė se ēdokush tjetėr, sė pari i shikojnė interesat e veta dhe bėjnė plane pėr mbijetesėn e tyre.
Nė tė vėrtetė, nė bazat e teorisė sė evolucionit qė "me sa duket" ofron mbėshtetje shkencore pėr filozofinė materialiste dhe materializmin, si baza tė mosbesimit, qėndron aspirata pėr tė formuar njė model tė papėrgjegjshėm e tė pavėmendshėm tė njerėzve tė deprivuar nga tė gjitha vlerat spirituale. Njeriu i tillė e ndjen se nuk duhet t’i jap llogari askujt. Sipas teorisė sė evolucionit, njeriu ėshtė njė kafshė e pėrparuar qė ka evoluar nga majmuni dhe qė ėshtė krijuar rastėsisht. Pikėpamja qė i referohet njeriut si njė krijesė aq primitive nė asnjė mėnyrė nuk udhėheq drejt sakrifikimit pėr tė tjerėt, drejt mbrojtjes sė qenjes njerėzore qė vuan, ose mėshirės e dhembshurisė pėr tė. Pėr mė tepėr, sipas teorisė sė evolucionit, jeta ėshtė njė arenė ku vetėm mė tė fortėt kanė tė drejtė tė jetojnė. Tė varfėrit dhe tė dobėtit, nė anėn tjetėr, janė tė destinuar qė tė zhduken. Njerėzit nga e mbarė bota kanė pranuar kėtė indoktrinim me vite tė tėra, gjatė shkollimit, pėrmes televizioneve, gazetave e njerėzve rreth tyre. Mėnyra e vetme pėr tė eliminuar kėtė indoktrinim dhe pėr tė krijuar dashurinė, mėshirėn, bashkėpunimin dhe solidaritetin ndėrmjet njerėzve ėshtė tė komunikuarit e vlerave tė Kuranit e tė Sunetit, si dhe tė treguarit atyre pėr humbjet qė do t’u sjell mosbesimi nė kėtė e atė botė. Kjo ėshtė njė detyrė e rėndėsishme pėr tė gjithė besimtarėt. Allahu u premton njė fund tė mirė atyre qė pretendojnė njė pėrgjegjėsi tė tillė tė rėndėsishme e tė ndershme.
Atyre nga mesi juaj tė cilėt besuan dhė bėnė vepra tė mira All-llahu u premtoi se do t'i bėjė zotėrues nė atė tokė ashtu si pat bėrė zotėrues ata qė ishin para tyre dhe fenė tė cilėn Ai e pėlqeu pėr ta, do ta forcojė, e nė vend tė frikės Ai do t'u dhurojė siguri. Ata mė adhurojnė Mua e nuk mė shoqėrojnė asgjė. E kush edhe pas kėsaj mohon, tė tillė janė ata mė tė prishurit. (Surja an-Nur: 55)



ĒKA NDODH KUR NUK EKZISTON
FRIKA NGA ALLAHU?


Jo, nuk ėshtė ashtu! Por ju punoni edhe mė zi, ju nuk pėrfillnit bonjakun, Nuk cytni njėri-tjetrin pėr ta ushqyer tė varfėrin, Dhe ju e hani me tė madhe trashėgimin (padrejtė).Dhe pasurinė e doni sė tepėrmi. (Surja Fajr: 17-20)

Mendoji dy njerėz. Njėri nga ata e di se do ta takojė Allahun dhe e di se ēdo veprim i tij ka njė kompensim. Tjetri, pėr dallim nga i pari, supozon se nuk do t’i jap llogari askujt. Sigurisht, ka njė dallim tė madh ndėrmjet asaj se si sillen kėta dy njerėz. Dikush, i zhveshur nga frika prej Allahut, ka gjasa tė kryejė njė ligėsi e tė injorojė tė gjitha llojet e imoralitetit sa herė qė ndjen se interesi i tij ėshtė nė pikėpyetje. Dikush qė, pėr shembull, me gatishmėri vret njė qenje njerėzore pa ndonjė arsye tė qartė ose vetėm pėr interes tė botės, e bėn kėtė sepse nuk ka frikė nga Allahu. Sikur besimi i tij nė Allah dhe nė botėn e pėrtejme tė jetė i palėkundur, ai kurrė nuk do tė marrė guxim qė tė bėjė diēka, pėr tė cilėn nuk do tė mund tė jap llogari nė jetėn e pėrtejme.
Nė Kuran, rrėfimet pėr tė bijtė e profetit Adem, paqja qoftė mbi tė, janė dhėnė si shembuj pėr tė fituar vėmendjen tonė mbi dallimin e saktė ndėrmjet personit qė i frikėsohet Allahut dhe atij qė nuk i frikėsohet:

Lexoju atyre (jehudive e tė tjerėve) ngjarjen e vėrtetė tė dy djemve tė Ademit, kur tė dy flijuan kurbanė, nga tė cilėt njėrit iu pranua. Ai (qė nuk iu pranua) tha: “Unė do tė tė mbys ty” (Kabili i tha Habilit). E ai (qė iu pranua) tha: “All-llahu pranon vetėm prej tė sinqertėve”, Dhe, nėse ti e zgjatė te unė dorėn tėnde pėr tė mė mbytur, unė nuk e zgjas te ti dorėn time pėr tė mbytur; unė i frikėsohem All-llahut, Zotit tė botėrave!” (Surja -Ma'ida: 27-28)

Ai qė nuk i frikėsohet Allahut guxon tė vrasė vėllain e tij pa rrahur qerpikun, edhepse vėllai i tij nuk ka asnjė faj, pėrderisa viktima, pėrkundėr faktit se ėshtė i kėrcėnuar me vdekje, thotė se madje as nuk do tė orvatet qė tė vrasė vėllain e tij. Kjo ėshtė pasojė e frikės sė kėtij personi nga Allahu. Kėshtu, kur individėt e njė shoqėrie tė kenė frikė nga Allahu, atėherė vrasja, shtypja, padrejtėsia, tė cilat Allahu nuk i miraton, do tė pėrfundojnė.
Lakmia pėr botėn gjithashtu llogaritet si shkak pėr mizoritė dhe imoralitetin e njeriut. Brenga kryesore pėr shumė njerėz ėshtė se mos varfėrohen, ose se nuk do tė kenė ndonjė garancė pėr tė ardhmen e tyre. Kėto shqetėsime shpjegojnė esencialisht se pse mitoja, korrupsioni, vjedhja, dėshmia e rreme e prostitucioni janė bėrė mėnyrė e jetesės pėr shumė njerėz. Pėr disa qė kanė besim nė Allahun, sidoqoftė, miratimi i Allahut ėshtė mbi tė gjitha gjėrat e tjera. Personi i tillė i shmanget ēdo gjėje qė e bėn atė tė humbasė miratimin e Allahut. Nė zemrėn e tij, ai strehon vetėm frikėn nga Allahu; as vdekja, as uria, e as vuajtja nuk mund ta devijojnė atė nga rruga e drejtė.
Rrjedhimisht, personi qė ka frikė nga Allahu, nuk devijon kurrė nga Kurani, pa marrė parasysh rrethanat. Nė mėnyrė tė njėjtė, ai ėshtė i besueshėm. Ai gjithmonė vepron me ndėrgjegje. Duke pasur ndjenjėn e thellė se Allahu i sheh e i dėgjon tė gjitha, ai nuk synon tė veprojė kundėr ndėrgjegjes sė tij madje as kur ėshtė vetėm.
Mungesa e religjionit e nxit humbjen e ndėrgjegjes. Pėr ta bėrė kėtė mė tė qartė, mendoni pėr dikė qė nuk heziton tė ikė nga vendi i ngjarjes, pasi ta ketė goditur dikė me makinė nė rrugė. Ka indikacione tė dukshme se ai person ėshtė i distancuar nga religjioni. Ky njeri, qė pa kurrfarė ndėrgjegje e lė njė qenje njerėzore tė vetėm nė agoni nė mes tė rrugės, i cili, pėrndryshe do tė kishte gjasa tė mbijetonte, mendon se mund t’ju shmanget njerėzve duke ikur prej tyre. Sidoqoftė, ai kurrė nuk mendon se Allahu e rrethon atė, duke e parė e dėgjuar nė ēdo sekondė. Askush nuk mund tė ikė kurrė nga dhėnja llogari dhe nga dita e dhėnjes sė llogarisė. Allahu do t’ia kthejė tė gjithėve pėr tė gjitha padrejtėsitė, mizoritė, dhe veprat e pandėrgjegjshme nė ditėn e dhėnjes sė llogarisė:

…Kush bėn hile, ai nė ditėn e kijametit vjen i ngarkuar me atė qė ka bėrė, pastaj secilit njeri i jepet ajo qė e ka fituar, duke mos iu bėrė e padrejtė.A ėshtė i njėjtė ai qė iu bind All-llahut dhe kėrkoi kėnaqėsinė e Tij, si ai qė tėrhoqi kundėr vetes hidhėrim tė madh nga All-llahu dhe e ardhmja e tij ėshtė xhehennemi, qė ėshtė pėrfundim shumė i keq? (Surah Ali 'Imran: 161-162)

Kur njerėzit pėrkujtohen nė ajetet e Allahut dhe udhėzohen pėr kėtė tė vėrtetė tė rėndėsishme, veprat e kėtilla tė paskurpullta do tė parandalohen.
Njė shembull i njerėzve me qėndrim tė paskurpullt, tė distancuar nga religjioni, janė njerėzit tė cilėt ofrojnė kujdes mjekėsor kinse janė mjekė, edhepse nuk kanė asnjė shkollim pėrkatės. Megjithėse plotėsisht injorantė nė secilėn fushė tė mjekėsisė, njerėzit e tillė me gatishmėri mashtrojnė pacientėt dhe marrin guximin t’i mjekojnė ata, pa u merakosur pėr kėrcėnimet serioze qė mund tė paraqesin pėr shėndetin e tyre. Veprat e tilla tė paskrupullta mund tė pėrfundojnė madje edhe me vdekjen e pacientit. Duke injoruar plotėsisht kėto jopėrparėsi ata mendojnė vetėm pėr sigurimin e pėrfitimeve dhe fitimin e parave. Sidoqoftė, nė njė nga ajetet e Tij, Allahu i urdhėron besimtarėt qė tė : "T’ua lthejnė besimin atyre ndaj tė cilėve kanė obligim”. (Surja Nisa': 58) Shėndeti i personit, poashtu, ėshtė i ēmuar. Prandaj, nė pajtim me ajetin e lartėpėrmendur, njerėzit duhet t’i shmangen praktikimit tė profesionit pėr tė cilin nuk janė tė shkolluar, qė tė mos jenė nė pozitė pėr tė lėnduar njerėzit e tjerė.
Nė tė gjitha rrugėt e jetės, njeriu ka gjasa tė ndeshė akte tė paskrupullta, tė kryera nga njerėz qė nuk i frikėsohen Allahut. Duke dėshtuar qė tė njohė afėrsinė e Allahut dhe duke dėshtuar qė tė mendojė mbi kėtė, njeriu me gatishmėri pėrgojon njė njeri tė ndershėm. Ndėrkohė, ai mendon vetėm se si t’i bindė njerėzit pėr pafajėsinė e tij dhe t’i bėjė ata qė t ‘i besojnė fjalėve tė tij. Personi i tillė ėshtė plotėsisht i zbrazur nga tė kuptuarit se Allahu ėshtė dėshmitar i tė gjitha gjėrave, dhe se pa asnjė pėrjashtim, gjithēka do tė paguhet nė jetėn e pėrtejme. Nė kėtė kuptim, fakti qė tė pafajshmit i nėnshtrohen provave tė hidhura, se ndjehen fatkeqė ose se janė dėrguar nė burg, nuk e shqetėson ndėrgjegjen e tij. Allahu, nė Kuran shpall dėnimin qė do ta marrė shpifėsi, si nė vijim:

Kush bėn ndonjė gabim ose mėkat, e pastaj atė ia hudh njė tė pafajshmit, ai ngarkohet me njė shpifje e me njė mėkat tė hapėt. (Surja Nisa': 112)

S'ka dyshim se ata qė trilluan shpifjen, janė njė grup prej jush. Ju mos e merrni atė si ndonjė dėm pėr ju, pėrkundrazi, ajo do tė jetė nė dobinė tuaj. Secilit prej tyre do t'i takojė dėnimi sipas pjesėmarrjes nė mėkat, e atij prej tyre qė e barti pjesėn e madhe (tė shpifjes) i takon dėnim i madh. (Surja Nur: 11)

Personi qė nuk i frikėsohet Allahut, nuk i respekton dhe nuk i vlerėson njerėzit e tjerė. Mungesa e kėsaj frike shpjegon pse pronarėt e shumė restoraneve nuk e zhvillojnė biznesin e tyre nė higjienė ose pse shumica e tė rinjve nuk i respektojnė mė tė vjetrit. Ngjashėm, duke mos pasur frikė nga llogaritė qė do t’i jepen Allahut, njerėzit nė dhomat e emergjencės vdesin pėr shkak tė pakujdesit, kurse njerėzit e pėrbuzur e tė varfėr dhe miliona tė tjerė tė pafajshėm masakrohen nga dora e hekurt etj.
Nė shoqėritė me pjesėtarė qė frikėsohen nga Allahu, asnjė nuk angazhohet nė gjėra tė kėtilla, sepse ata janė tė vetėdijshėm se ēdo prapėsi qė kryen njeriu nė kėtė jetė, do ta takojė nė botėn tjetėr. Me individė qė kanė ndėrgjegje tė shėndoshė, njė shoqėri ėshtė e caktuar pėr tė gėzuar paqen dhe ndjenjėn e drejtėsisė. Shmangja e rreptė nga pangopėsia, prostitucioni dhe format e tjera tė imoralitetit, bashkė me tė treguarit e vlerave si respekti, dhembshuria e mėshira, sigurojnė lidhje tė pathyeshme familjare tė cilat, pamohueshėm, janė esenciale pėr njė shoqėri tė fortė. Shoqėria gėzon baza tė qėndrueshme kryesisht pėr shkakun se njerėzit shfaqin besnikėri ndaj njeri tjetrit.

Bėrja e tė mirave pa pritur kompenzim
Personi qė i frikėsohet Allahut ėshtė gjithashtu dikush qė e dėgjon ndėrgjegjen e vet dhe qė gjithmonė vepron sipas Kuranit. Nė Kuran, Allahu urdhėron njerėzit qė tė angazhohen pėr punė tė mira, qė t’u ofrojnė njerėzve ndihmė dhe tė orvaten t’u japin njė jetė tė mirė, pa pritur ndonjė shpėrblim nė kėtė botė. Nė ajetin "Mos jep gjė me qėllim qė tė kesh mė shumė” (Surja Muddaththir: 6), Ndalesa pohon se njerėzit nuk duhet tė kėrkojnė fitim pėr shėrbimet qė i kryejnė pėr tė fituar kėnaqėsinė e Allahut. Personi qė zbaton urdhėrat e Allahut dhe nuk prźt asnjė pėrfitim nė kėtė botė e bėn kėtė pėr njė qėllim tė vetėm; qė tė fitojė miratimin e Allahut dhe qė Ai ta pranojė atė si skllav qė e meriton Parajsėn.
Sidoqoftė, numri mė i madh i tė mirave qė bėhen nė ditėt tona bazohet nė pėrfitimin e shpėrblimit qė do tė merret nė kėtė botė. Pėr shembull, njė biznesmen qė me tė ashtuquajturin qėllim bamirėsie ndėrmerr pėrsipėr ndėrtimin e njė shtėpie pėr tė varfėrit, qartazi nuk pėrfiton dobi materiale nga ndėrmarrja e tillė. Por, e vėrteta ėshtė ndryshe, me kėtė ai kryesisht promovon emrin e tij, duke u paraqitur nė faqet e para tė gazetave e nė programet televizive, gjė qė e shndėrron kėtė bamirėsi nė njė formė tė publicitetit. Ndėrkohė, meqė shpenzimet pėr kėtė bamirėsi hiqen nga taksat e tij, kompania e tij kursen para. Veē kėsaj, shpesh puna e ngjashme humanitare ėshtė shumė larg tė qenit nė harmoni me nevojat e marrėsve. Pėr shembull, njė kamion i ngarkuar me ushqime qė dėrgohet nė njė provincė tė goditur nga tėrmeti ndodh tė dėshtojė nė plotėsimin e nevojave, ose sepse tashmė malli ėshtė prishur ose sepse ai ėshtė nė kontradiktė me nevojat aktuale tė viktimave.
Qėndrimet e politikanėve do tė shėrbejnė qė kjo ēėshtje tė qartėsohet. Gjatė gjithė fushatave tė tyre tė gjata, politikanėt nė mėnyrė retorike pėrsėrisin parulla duke shprehur pėrkushtimin e thellė pėr t’i shėrbyer vendit tė tyre. Kur njėherė tė mos emėrohen ministra, duke lėnė anash shoqėrimin me partinė dhe “qėllimin” e vėnė nė agjendėn e tyre, ata zbulojnė motivet themelore qė kishin pėr t u inkuadruar nė politikė dhe shfaqin se vrapojnė pėr “zyrė” e status. Ėshtė e jashtėzakonshme se sa pak dobi i sjell komunitetit njė mentalitet i tillė.
Shkurt, veprat e kota tė sinqeritetit paraqesin shėrbime tė pafrytshme nė jetėn tjetėr. Allahu e shpall kėtė nė ajetin vijues:


O ju qė besuat, mos i prishni lėmoshat tuaja me tė krenuar e me ofendim siē bėn ai qė e jep pasurinė e vet sa par sy e faqe tė njerėzve, e nuk e beson All-llahun dhe as botėn tjetėr. Shembulli i tij ėshtė si njė gur i madh e i lėmuar qė mbi tė ka pak dhe, e kur e godet atė njė shi i madh e lė tė zhveshur (lakuriq). Ata (formalistėt) nuk arrijnė asgjė nga ajo qė punuan. All-llahu nuk udhėzon popullin jobesimtar.(Surja Bekare: 264)

Nė anėn tjetėr, pėrkrahja e sinqertė pėr tė ndihmuar njerėzit dhe pėr tė fituar pėlqimin e Allahut, ėshtė dėshmuar tė jetė e dobishme e pėrfituese, siē shpallet nė shumė ajete tė Allahut. Si shpėrblim pėr qėllimet e sinqerta, Allahu i udhėzon njerėzit drejt suksesit nė tė gjitha veprat nė tė cilat ata janė tė involvuar dhe i siguron rezultate tė begatshme pėr ndėrmarjet e tyre. Kjo ėshtė treguar nė ajet:

E shembulli i atyre qė pasurinė e vet e japin nga bindja e tyre e duke kėrkuar kėnaqėsinė e All-llahut, i pėrngjan njė kopshti nė njė rrafshnaltė qė i bie shi i madh, e ai jep fruta tė dyfishtė. Po edhe nėse nuk i bie shi i madh, i bie njė rigė (qė i mjafton). All-llahu sheh atė qė veproni. (Surja Bekare: 265)

Dikush qė synon vetėm pėlqimin e Allahut, nuk e kufizon vetveten pėr t’u angazhuar nė fusha tė caktuara tė veprimtarisė dhe pėr tė bėrė sakrifica. Nė shoqėrinė e larguar nga religjioni, njerėzit shpesh janė tė prirur pėr tė besuar nė ekzistencėn e ndonjė interesi tė fshehur sa I pėrket sakrificės, gjė qė ėshtė thjeshtė shpjegim i arsyeshėm se mosbesimi ėshtė i rrėnjosur nė njerėz. Nė shoqėritė ku nuk ndiqet besimi nė Allah, njerėzit e vėnė interesin vetjak mbi tė gjitha gjėrat e tjera. Besimtarėt, nė anėn tjetėr, synojnė pėlqimin e Allahut dhe asgjė tjetėr:

Ata janė qė zbatojnė premtimet e tyre dhe i frikėsohen njė dite dėmi i sė cilės ka pėrmasa tė mėdha. Ata janė qė pėr hir tė Tij u japin ushqim tė varfėrve, jetimėve dhe tė zėnėve robėr.Ne po ju ushqejmė vetėm pėr hir tė All-llahut dhe prej jush nuk kėrkojmė ndonjė shpėrblim e as falėnderim.Ne i frikėsohemi (dėnimit) Zotit tonė nė njė ditė qė fytyrat i bėn tė zymta dhe ėshtė shumė vėshtirė.Po All-llahu i ruajti ata prej sherrit tė asaj dite dhe u dhuroi shkėlqim nė fytyra e gėzim tė madh. Insan 7-11)

Kapitujt vijues tė kėtij libri ofrojnė trajtim tė gjerė tė zgjedhjeve qė ofrohen nga ajetet e Allahut lidhur me problemet qė kėrkojnė zgjidhje tė menjėhershme. Kur lexoni kėto zgjidhje, mbajeni nė mend se vetėm tė jetuarit sipas Kuranit do tė krijojė zgjidhje afatgjata pėr tė gjitha problemet. Nė ditėt tona, adresimi i ēėshtjes sė tė varfėrve, ofrimi i kujdesit kualitativ pėr tė moshuarit, rrėnjosja e vlerave tė mira te fėmijtė, ēlirimi i tė rinjve nga qėndrimet degjeneruese, ofrimi i ndihmės urgjente pėr vendet e goditura nga fatkeqėsitė, hedhja e ideologjive mizore qė janė pėrgjegjėse pėr arsyet e futjes sė vendeve nė luftė dhe pėr vrasjen e mijėra njerėzve tė pafajshėm, konfrontimi i atyre qė rebelohen kundėr shetit tė tyre e shumė ēėshtje tė tjera shpesh dėrgojnė nė rrugė pa krye. Nė kėtė kuptim, vetėm pajtueshmėria me Kuranin, tė vetmin udhėzues tė ndriēuar qė Allahu ia ka dhėnė njerėzimit nė epokėn tonė, do tė sigurojė zgjedhje unike pėr problemet e ndryshme qė i ndeshim nė jetė. Duke jetuar sipas parimeve tė Allahut do tė largojmė ēdo lloj tė lige nga toka. Nėse ndodh qė situata tė jetė e kundėrt, njerėzit me qėllim i pėrkushtohen sistemit mizor. Nė Kuran, Allahu tėrheq vėrejtjen pėr lėndimet qė njerėzit i bėjnė vetvetes :
Pėr shkak tė veprave (tė kėqia) tė njerėzve, janė shaqur nė tokė e nė det tė zeza (bela, skamje, katastrofa, humbje e bereqetit etj.), e pėr ta pėrjetuar ata njė pjesė tė asaj tė keqeje qė e bėnė, ashtu tėrhiqen (nga tė kėqijat). (Surja Rum: 41)

Zgjidhjet qė paraqiten me urtėsi
Tė poseduarit e veēorisė sė urtėsisė, mendjehollėsisė (fushėpamje e shquar, fuqia e tė kuptuarit tė esencės sė gjėrave), dhe zgjuarėsisė janė esenciale nė gjetjen e zgjidhjeve pėr problemet qė ndotin tokėn, dhe sjellin tė mirė njerėzimit nė tė gjitha sferat e jetės. Pėrvetėsimi i kėtyre veēorive ėshtė i mundshėm vetėm duke ndjekur Kuranin. Nė njė ajet, Allahu thekson urtinė qė i garanton besimi njeriut:

O ju qė besuat, nėse keni frikė All-llahun, Ai do tė vėrė udhėzim (nė zemrat tuaja) pėr ju, do t'ua mbulojė tė kėqiat, do t'ua falė mėkatet. All-llahu ėshtė dhurues i madh. (Surja Anfal: 29)

Nganjėherė, njerėzit mund tė ndjehen sikur janė nisur nė kėrkim tė zgjidhjeve pėr problemet qė hasin. Sidoqoftė, ata dėshtojnė qė tė gjejnė konkluzionet e dėshiruara sepse nuk posedojnė zgjidhje dhe janė tė pa intuitė, zgjuarėsi e mendjehollėsi, kualitete kėto qė janė tė gjitha rezultat i besimit. Tė zbrazur nga zelli i inspiruar nga besimi, kur vjen puna te shkalla e implementimit, vendimet e tyre shpesh pėrfundojnė me vonesa. Ndryshe, dėshtimi pėr tė parė ose ikja nga detajet e rėndėsishme, i bėn ata tė ballafaqohen me stagnacione nė shkallė tė ndryshme.
Pėr shembull, njė problem i madh sot nė tėrė botėn, tė cilit nuk i ėshtė gjetur njė zgjidhje finale, janė jetimėt dhe fėmijtė e pastrehė qė janė lėnė tė jetojnė nėpėr rrugė. Misionet e ndihmave dhe masat pėrmes tė cilave adresohen shumė probleme lidhur me pastrehimin, veēanėrisht ato tė dizajnuara pėr tė parandaluar shndėrrimin e fėmijėve tė pastrehė nė individė tė prirur pėr krime ose tė varur nga droga, shpesh dėshmohen si tė dobėta, duke hedhur kėta fėmijė nė njė spirale tė jostrehimit, pastaj nė rrugė dhe nė shtėpi korrektuese ose duke i pjekur kushtet pėr vetvrasjen ose vdekjen e tyre nga kujdesi joadekuat. Sidoqoftė, situata do tė ishte definitivisht tjetėr, sikur kėta fėmijė tė merrnin trajnime tė bazuara nė Kuran dhe tė shoqėruara me shėrbime pėrkatėse. Duke ia pasur frikėn Allahut, ata nuk do tė priren drejt aktiviteteve kriminale. Pėrkundrazi, ata do tė rriten duke u orvatur qė tė kryejnė shėrbimet mė tė mira pėr komunitetin e tyre dhe njerėzit.
Tė sėmurėt qė kėrkojnė tretman tė shtrenjtė gjithashtu e bėjnė mė tė qartė kėtė pikė. Tė pasurit, duke mos pasur probleme pėr tė paguar faturat e tyre, zakonisht kanė mjete pėr tė jetuar. Nė anėn tjetėr, tė varfėrit, pa ndonjė mbulesė shėndetėsore, lihen pėr tė vdekur. Rrallė qė kjo situatė e vė dikė nė lėvizje, ēka vėrtetohet me faktin se askush nuk mendon pėr tė inicuar farė masash.
Sėrish, mungesa e frikės nga Allahu dhe pasojat e kėsaj, mungesa e urtėsisė, janė arsye pėr kėtė indiferencė. Ata qė dėshtojnė sė diskriminuari ndėrmjet sė drejtės e sė gabuarės dėshtojnė qė tė gjejnė njė zgjidhje edhe pėr problemet qė hasin. Mungesa e diskriminimit ėshtė njė tipar i veēantė pėr jobesimtarėt. Allahu e definon se si sillen kėta njerėz:

Shembulli i (i thirrėsit tė) atyre qė nuk besuan ėshtė sikurse i atij (bariut) qė u lėshon britmė atyre (bagėtive) qė nuk dėgjojnė tjetėr vetėm se britmė e zė (e nuk kuptojnė). Ata janė tė shurdhėr, memecė e tė verbėr, ata nuk kuptojnė. (Surja Bekare: 171)
Nė saje tė meritės sė urtėsisė qė posedojnė, njerėzit qė jetojnė sipas Kuranit e Sunetit, kanė zotėsi tė zhvilluara mirė pėr gjetjen e zgjidhjeve, zhvillimin e burimeve dhe organizatės. Organizatat e drejtuara nga kėta njerėz dhe nga kontributet e njerėzve bamirės mund tė ndihmojnė shumė nė krijimin e jetės pėr kėta tė pafat. Sė pari, njerėzit mund tė jenė vigjilentė pėr problemet ekzistuese dhe nė sajė tė kėsaj tė kėshillohen pėr zgjidhjet. Disa biznesmenė, fjala vjen, mund tė ndėrmarrin pėrsipėr ndėrtimin ose renovimin e strehės pėr fėmijtė e pastrehė dhe edukimin e tyre. Kjo me tė vėrtetė kėrkon njė organizim tė thjeshtė. Pėr shkak tė kėtyre zgjidhjeve praktike, nė shoqėritė qė jetojnė sipas Kuranit e Sunetit, ky problem do tė pushonte sė ekzistuari pėrgjithmonė. Fjala vjen, secila familje qė ka mjete adekuate, mund tė marrė pėrsipėr kujdesin pėr njė fėmijė tė vetėm, pėr edukimin e tij ose tė saj. Pėrmes zgjidhjeve tė kėtilla funksionale njerėzit e pajisur me vlera e urti tė Kuranit mund t’ia dalin nė krye me tė gjitha llojet e problemeve. Ngjashėm, pacientėt pa kujdes shėndetėsor mund tė identifikohen kurse shpenzimet e tyre tė mjekimit mund tė mbulohen nga njė fond i ndarė. Nė ēėshtje tė kėtilla, ajo qė ėshtė esenciale ėshtė qė burimet botėrore tė orientohen nė zonat e duhura, nė mėnyrėn mė produktive, pa lejuar madje as ekstravagancėn mė tė vogėl. Allahu, nė Kuran, kėrkon kėtė lloj sjellje nga njeriu.
Duke ndjekur ndėrgjegjen e tyre dhe duke pėrdorur intelektin e tyre, njerėzit qė i kanė ngjarjet nėn kontroll, mund tė identifikojnė shumė shpejt stagnacionet e nevojat, dhe nė saje tė kėsaj mund tė gjejnė zgjidhje. Shpesh njerėzit dėshtojnė qė tė lokalizojnė se ku ka dėshtuar sistemi ose thjeshtė bėhen sikur nuk i shohin kėto gjėra. Edhe kur ndjejnė dhembje nė ndėrgjegjen e tyre, ata dėshtojnė qė tė dijnė se ēfarė duhet bėrė ose ndjehen shumė dembelė pėr tė filluar misionin. Jo tė gatshėm pėr tė trazuar paqen e tyre, ata i shmangen kalimit tė kohės dhe energjisė nė ēėshtje tė tilla. Sidoqoftė, orvatjet e njerėzve tė ndėrgjegjshėm dhe tė urtė qė tė organizojnė njerėzit sipas fuqisė e aftėsive tė tyre do tė rezultojnė nė zgjidhje tė shpejta ndaj shumė problemeve tė qėndrueshme. Inkurajimi i njerėzve pėr njė qėllim tė mirė ėshtė njė tipar qė lavdėrohet shumė nė Kuran:

Kush ofron ndihmė tė mirė, do tė ketė pjesė nga ajo, dhe kush ofron ndihmė tė keqe do tė ngarkohet me tė. All-llahu ėshtė i plotfuqishėm ndaj ēdo sendi. (Surja Nisa': 85)

Sjellja e kundėrt pėrmendet si tipar i jobesimtarėve dhe definohet si e ligė:

Jo, nuk ėshtė ashtu! Por, ju punoni edhe mė zi, ju nuk pėrfillnit bonjakun, Nuk cytni njėri-tjetrin pėr ta ushqyer tė varfėrin, Dhe ju e hani me tė madhe trashėgimin (padrejtė). Dhe pasurinė e doni sė tepėrmi. (Surja Fexhr: 17-20)


TĖ JETUARIT SIPAS KURANIT SJELL
DREJTĖSINE E VĖRTETĖ


All-llahu urdhėron drejtėsi, bamirėsi, ndihmė tė afėrmve, ndalon imoralitetin, tė neveriturėn dhe dhunėn. Ju kėshillon ashtu, qė tė merrni mėsim. (Surja Nahl: 90)

Drejtėsia ėshtė njė ndėr thelbėsoret pėr mbajtjen e rendit social. Secili shtet pėrdor sistemin e vet individual tė drejtėsisė. Sidoqoftė, duke parė vėshtirėsitė e vazhdueshme nė sistemet bashkėkohore tė drejtėsisė, kėrkimet pėr njė model ideal nuk kanė pėrfunduar kurrė.
Ka njė thelb tė sistemit ideal tė drejtėsisė qė aspirohet kudo nė botė: e ky ėshtė krijimi i njė mekanizmi gjyqėsor nė tė cilin secili person ėshtė i shpėrblyer tėrėsisht pėr veprat e tij pa qenė subjekt i ēfarėdo diskriminimi tė paragjykuar. Pavarėsisht metodave tė reja, qasjeve tė ndryshme, dhe projekteve e zgjidhjeve tė sajuara pėr tė arritur kėtė model ideal, tė ushtruarit e gjyqėsisė mbetet ende njė rrugė e vėshtirė pėr t’u ndėrmarrė.
Prishja morale e shoqėrisė ėshtė arsye pėr kėto situata tė pafavorshme. Prishja, njė pasojė e thjeshtė e mos zbatimit tė vlerave tė urdhėruara nga Allahu, i sjell dėme shoqėrive nė tė gjitha fushat e jetės.
Sėrish, kjo prishje ėshtė arsye e mashtrimit, mitos, padrejtėsisė dhe shumė tė kėqijave sociale. Jeta e pėrditshme gėlon nga shembuj tė kėtij lloji. Njė situatė e hasur shpesh, fjala vjen, nė biznes, ėshtė biznesmeni i cili mashtron partnerėt e vet dhe i gėnjen ata duke i pėrvetėsuar paratė e tyre, shtėpitė e makinat. Ndėrkohė, miqėsia e gjatė dhe humbjet materiale e shpirtėrore tė palės qė vuan nuk kanė ndonjė domėthėnje pėr mashtruesin. Duke qenė tė brengosur nė rradhė tė parė pėr interesat vetjake, vlerat sikurse miqėsia, lidhjet familjare, spiritualiteti, kohezioni social dhe morali i mirė nuk kanė ndonjė domethėnje pėr mashtruesin.
Tė gjitha raportet qė ky person i krijon me kėdo qoftė do tė jenė nėn ndikimin e njė shpjegimi tė tillė, meqė ai dėshton pėr tė reflektuar se Allahu ėshtė i informuar pėr tė gjitha ato qė bėn ai, dhe se ai do tė pėrgjigjet pėr tė gjitha veprat qė bėn. Ai kurrė nuk e mendon se mashtrimi ėshtė njė fitim i padrejtė dhe njė sjellje e padrejtė kontribuon pėr kėtė shpjegim tė shtrembėr.
Shembulli nė vijim do tė kontribojė pėr tė kuptuar kėtė mė thjeshtė: personi qė beson se mashtrimi ėshtė njė krim i tmerrshėm, do t’i shmanget atij gjatė tėrė jetės. Njėherėsh, kur dikush mendon se mund tė nxjerrė ndonjė pėrfitim personal, ai duhet tė ofrojė dėshmitarė tė rrejshėm kundėr tjetrit ose duhet tė shpifė pėr tjetrin pėr diēka pėr tė cilėn personi tjetėr ėshtė krejtėsisht i pafajshėm. Ndėrkohė, ai mund tė gjejė ngushėllim nė disa shfajėsime: se e kanė detyruar kushtet ose se pėrgjegjėsitė ndaj familjes sė vet e kanė pėrgatitur terrenin pėr njė krim tė tillė…pa marrė parasysh se cilat janė kėto shfajėsime, mbetet fakti se mashtrimi ėshtė i ligė nėn ēfarėdo rrethanash.
Kėto motive tė lartėpėrmendura paraqiten veēanėrisht nė kohėt kur njerėzit e ndjejnė se nė shėnjestėr janė interesat e tyre. Kėto shpjegime poashtu janė tė vėrteta pėr vjedhėsit, mashtruesit dhe shtypėsit. Nė shoqėritė e mbushura me njerėz me interesa vetjake, ekzistimi i padrejtėsisė, konflikti I interesave dhe kaosi ėshtė i paevitueshėm.
Pa marrė parasysh, se cilat janė forcat imponuese, personi qė jeton sipas Kuranit kurrė nuk do tė ndalet e tė kryejė kėto vepra tė liga dhe kurrė nuk do tė paraqes qėndrime kontradiktore ndaj vlerave. Dikush qė i frikėsohet, Allahut nuk harron kurrė se njė ditė ai do tė takohet me ēdo vepėr tė cilėn e ka bėrė dhe me secilėn fjalė qė e ka thėnė. Padrejtėsia, qė ėshtė njė rezultat i prishjes morale siē ėshtė ndjekja vetėm e interesit vetjak, krijimi rezervė i pronave, injorimi i atyre qė kanė nevojė dhe i atyre nė vėshtirėsi, ka njė zgjidhje unike: pėrhapjen e vlerave tė Kuranit ndėr njerėz. Kjo sepse nė Kuran, Allahu urdhėron robėrit e Tij qė besojnė e jetojnė sipas kėtyre vlerave superiore qė tė jenė:

O ju qė besuat, vazhdimisht tė jeni dėshmues tė drejtė pėr hirė tė All-llahut edhe nėse ėshtė kundėr (interesit) vetvetes suaj, kundėr prindėrve ose kundėr tė afėrmve, le tė jetė ai (pėr tė cilin dėshmohet) pasanik ose varfnjak, pse All-llahu di mė mirė pėr ta. Mos ndiqni pra emocionin e t'i shmangeni drejtėsisė. Nėse shtrėmbėroni ose tėrhiqeni, All-llahu plotėsisht di ē'ka punoni. (Surja Nisa': 135)

All-llahu urdhėron drejtėsi, bamirėsi, ndihmė tė afėrmve, e ndalon nga imoraliteti, nga e neveritura dhe dhuna. Ju kėshillon ashtu qė tė merrni mėsim. (Surja Nahl: 90)

Nė shoqėritė ku njerėzit kanė njė mirėkuptim pėr drejtėsinė, ashtu siē ėshtė shpjeguar nė ajetin e lartėpėrnmendur, padrejtėsia nuk mbizotėron. Kjo ndodh sepse nė vendin ku zbatohen vlerat e Kuranit e tė Sunetit, ushtrimi i rreptė i drejtėsisė ėshtė thelbėsor. Nė praktikimin e kėsaj drejtėsie, lidhjet familjare tė ndokujt, pasuria, statusi ose faktorėt e tjerė nuk lejojnė pėrjashtime. Pavarėsisht nga kjo, zbatimi aktual i sistemeve tė drejtėsisė pėrreth globit ėshtė





 |  Copyright © 2008 njefjale.com  |  Design by B